Кіріспе
Дәстүрлі жапондық қуыршақтар – 17-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейін жасалған дәстүрлі жапондық механикалық қуыршақтар немесе автоматтар. Бұл қуыршақтардың қозғалыстары көңіл көтерудің бір түрі болған. "Каракури" сөзі жапон тілінде "механизмдер" немесе "алуан түрлі хитролықтар" деген мағынаны білдіреді. Ол ішкі құрылымын жасырып, таңғажайып сезім тудыратын кез келген құрылғыны сипаттау үшін қолданылады. "Каракури" атауының жапон тіліндегі "каракуру" етістігінен шыққандығы айтылады, ол "жіпті тарту, созу және қозғау" дегенді білдіреді. Бұл сөз кандзимен 絡繰り, 絡繰, 機巧, 機関, ал көнеше 唐繰 деп те жазылады.
are traditional Japanese mechanized puppets or automata, made from the 17th century to the 19th century. The dolls' gestures provided a form of entertainment. The word karakuri has also come to mean "mechanisms" or "trick" in Japanese. It is used to describe any device that evokes a sense of awe through concealment of its inner workings. The name karakuri is thought to come from the Japanese verb karakuru, which means "to pull, stretch, and move a thread". It is alternatively written in kanji as 絡繰り, 絡繰, 機巧, 機関, and archaically as 唐繰.
Тарих
Жапонияда осындай автоматтарға қатысты ең алғашқы жазбалардың бірі "Нихон Шоки" еңбегінде кездеседі, онда 658 жылы император Когёку билік еткен кезде пайда болған оңтүстікке бағытталған арба деп аталатын механизм туралы айтылған. Каракури 17 ғасырдың басында, Сенгоку дәуірінде еуропалық сағат жасау технологиясы енгізілгеннен кейін Жапонияда одан әрі дамыды. Сағат жасауда қолданылатын тісті дөңгелектер мен тетіктер қозғалатын қуыршақтар жасауға пайдаланылды. Елде механикалық қуыршақтардың қойылымдары ойын-сауық түріне айналды, және ол каракюри құрылысы мен қолданысының алтын ғасыры саналған Эдо дәуірінде кең таралды. 1662 жылы сағатшы Такеда Оми Осаканың Дотонбори ауданында сахналық қойылымдарға арналған алғашқы бутай каракюриді жасады. 19 ғасырда Тошибаның негізін қалаушы Танака Хисасиге техникалық тұрғыдан күрделі каракюри қуыршақтарын жасап, үлкен даңққа ие болды. Оның шедеврлері – жебе атушы бала; Юми хики доджи және әріп жазушы қуыршақ (моджи каки). Юми хики қуыршағы механикалық күшті пайдаланып, садақ пен жебемен нысанаға атып, ал моджи каки қуыршағы қылқаламды сияға малып, қағазға әріптер жазады. Жапониядағы соңғы каракюри қуыршақ шеберлерінің бірінің шәкірті Кирсти Бойлдың айтуынша, каракюри дәстүрі технологияны жасыру өнеріне баса назар береді, себебі олар осылайша көбірек сезімдер мен эмоцияларды оятуға мүмкіндік береді деп санайды. Сондай-ақ, каракюри қуыршағы адам бейнесіне ұқсағанмен, оның қозғалысы өте шапшаң, сондықтан оны қалың көзбен байқау мүмкін емес.
Түрлері
Каракуридің үш негізгі түрі бар. Бірі – театрлар сияқты қоғамдық өнер көрсетулерге арналған, адам мөлшеріндегі қуыршақтар. Екіншісі – кішкентай, үйлерде пайдаланылатын. Олардың көпшілігі үстелге қойылып, би билейтін немесе барабан қағатын, ал кейбіреулері шай немесе саке әкелуге арналған. Бұл өте қымбатқа соқты және көбінесе даймио немесе жоғары мәртебелі адамдарға тиесілі болды. Үшіншісі – діни мерекелерде қолданылатын үлкен механикалық қуыршақтар. Ал төртіншісі, қонақ күту үшін ойын-сауық мақсатында қолданылатын құрылғы. Ол белгілі бір қашықтыққа түзу сызықпен қозғалып, аяқтарымен жүргендей қимыл жасайды, содан соң иіліп сәлем береді. Кесе алынса, қуыршақ тоқтайды. Кесе қайта қойылса, робот басын көтеріп, бұрылып, бастап келген жеріне қайта оралады. Ол әдетте кит сүйегінен жасалған серіппемен жұмыс істейді, ал қимылдары біліктер мен рычагтар жиынтығымен басқарылады.