Язид II ибн Абд әл-Малик: Өмірбаяны мен билеуі

Кіріспе

тоғызыншы Омейяд халифасы
720 жылдан 724 жылға дейін Омейяд халифасы

the ninth Umayyad caliph
Umayyad caliph from 720 to 724

Yazid ibn Abd al Malik ibn Marwan (يَزِيد ٱبْن عَبْد الْمَلِك ٱبْن مَرْوَان; c. 690/91 — 26 January 724), commonly known as Yazid II, was the ninth Umayyad caliph, ruling from 720 until his death in 724. Although he lacked administrative or military experience, he derived prestige from his lineage, being a descendant of both ruling branches of the Umayyad dynasty, the Sufyanids who founded the Umayyad Caliphate in 661 and the Marwanids who succeeded them in 684. He was designated by his half brother, Caliph Sulayman ibn Abd al Malik , as second in line to the succession after their cousin Umar , as a compromise with the sons of Abd al Malik
He reversed the reformist policies of Umar, mainly by reimposing the jizya (poll tax) on the (non Arab Muslim converts) and resuming the war efforts on the frontiers of the Caliphate, especially against the Khazars in the Caucasus and the Byzantines in Anatolia. Yazid's moves were in line with the desires of the Arab militarist camp and the Umayyad dynasty but did not solve the fiscal crisis of the Caliphate as war booty had become insufficient and the reimposition of the jizya met strong resistance from the converted populations in the large provinces of Khurasan and Ifriqiya. He issued an iconoclastic edict whereby Christian icons were destroyed in churches across the caliphate, influencing the Byzantine emperor Leo III to institute a similar edict in his domains. Yazid reintroduced Syrian troops to enforce Umayyad rule in Iraq, where their domination was long resented. One of the first events of his reign was the wide scale rebellion of the Iraqis under Yazid ibn al Muhallab, whose suppression marked the end to the serious anti Umayyad revolts in the restive province. Ibn al Muhallab was a champion of the Yamanis and Yazid's appointment of Qaysi partisans to rule Iraq escalated the factional tensions there, though elsewhere Yazid balanced the interests of the two rival factions. The deadly suppression of the Muhallabids became a rallying cry for revenge during the Abbasid Revolution, which toppled the Umayyads in 750.

Язид ибн Абд әл-Малик ибн Марван (يَزِيد ٱبْن عَبْد الْمَلِك ٱبْن مَرْوَان; шамамен 690/91 — 26 қаңтар 724), көбінесе Язид II деп танылады, тоғызыншы Омейяд халифасы, 720 жылдан өліміне дейін, 724 жылға дейін билік етті. Ол әкімшілік немесе әскери тәжірибесі болмаса да, 661 жылы Омейяд халифалығын құрған Суфияндықтар мен 684 жылы олардың орнына келген Марванидтердің екі билеуші тармағының ұрпағы болғандықтан, әулеттік дәрежесімен беделге ие болды. Ол жартылай бауыры, халифа Сүлеймен ибн Абд әл-Маликпен келісім бойынша, туысы Ғүмәрдан кейін мұрагерлікке екінші болып тағайындалды.

Ол Ғүмәрдың реформалық саясатын кері қайтарып, негізінен (араб емес мұсылман түрленгендерге) джизьяны (жеке салықты) қайта енгізіп, Халифалық шекараларындағы соғыс күшін қайта жаңғыртты, әсіресе Кавказдағы хазарларға және Анатолиядағы византиялықтарға қарсы. Язидтің қадамдары араб милитаристтік лагерінің және Омейяд әулетінің тілектерін қанағаттандырды, бірақ соғыс олжасы жеткіліксіз болғандықтан және джизьяны қайта енгізу Хорасан және Ифрикияның ірі провинцияларында түрленген халықтардан күшті қарсылыққа ұшырағандықтан Халифалықтың қаржылық дағдарысын шешпеді. Ол христиан иконаларын халифалықтағы шіркеулерде жоятын иконаға қарсы жарлық шығарды, бұл Византия императоры Лев III-ге өз иеліктерінде ұқсас жарлық шығаруға ықпал етті. Язид Иракта Омейяд билігін күшейту үшін Сирия әскерлерін қайтадан енгізді, онда олардың үстемдігі ұзақ уақыт бойы наразылық тудырды. Оның билігінің алғашқы оқиғаларының бірі - Язид ибн әл-Мухаллаб басшылығымен ирактықтардың кең ауқымды көтерілісі болды, оның басылуы провинциядағы Омейядтарға қарсы көтерілістердің аяқталуын білдірді. Ибн әл-Мухаллаб Яманилердің жақтасы болды және Язидтің Иракты басқаруға Қайси жақтастарын тағайындауы фракциялық шиеленісті күшейтті, бірақ басқа жерлерде Язид екі қарсыласушы топтың мүдделерін теңгерді. Мухаллабидтердің қатыгездықпен басылуы 750 жылы Омейядтарды құлатқан Аббасид революциясы кезінде кек алуға шақыруға айналды.

Ерте өмір

Язид 690-91 жылдары Омейяд халифатының астанасы Дамаскіде дүниеге келген. Ол халифа Абд әл-Малик пен оның ықпалды әйелі Атиканың ұлы, Язид II-нің есімін алған халифа Язид I-нің қызы. Кейбір деректерде оны «Ибн Атика» деп те атайды. Оның (әкесінің аты) Әбу Халид болды және оны Язид II деп лақап қойды. Оның тегі 684 жылдан бері билікте болған Омейяд әулетінің Маруанид тармағын, сондай-ақ Язид I мен оның әкесі Муавия I-нің Суфияндық тармағын біріктірді, Муавия I Омейяд халифатын құрған адам. Язид билікке келгенге дейін әскери немесе әкімшілік тәжірибесі болған жоқ. Ол Сириядан сирек шықты, бірақ Хиджазға (Арабияның батыс бөлігі, исламның қасиетті қалалары Мекке мен Мединаның орналасқан жері) бірнеше рет сапарлады, соның ішінде 715 және 717 жылдар аралығында жыл сайынғы қажылық сапарына да барды. Әбд әл-Малик оған Амман аймағын басқару құқығын берген болуы мүмкін. Ол Амманның жанында әл-Кастал мен әл-Муваккар сарайларын салдырды. Сарайлар дәстүр бойынша оның халифалық кезеңінде салынған, бірақ бірқатар археологтар Язид 720 жылға дейін олардың құрылысын бастағанын айтады.

Отбасы

Язид әл-Хаджаж ибн Юсуфтың (714 жылы қайтыс болған) отбасымен некелесіп, әкесі халифа Абд әл-Малик пен ағасы әл-Валид I үшін Ирактың қуатты вице-падишасы болған әл-Хаджаж ибн Юсуфтың туысқандарымен арақатынас орнатты. Ол әл-Хаджаждың немересі, Мұхаммед ибн Юсуф әл-Тхакафидің қызы Умм әл-Хаджажға үйленді. Оның әкесі тірі кезінде ол Язидтің ұлдарын дүниеге әкелді: жас кезінде қайтыс болған әл-Хаджадж және 743 жылы халифа болған әл-Валид II. Язид сонымен қатар халифа Османның шөбересі, Абдалла ибн Амрдың қызы Суда бинт Абдалламен де үйленді, одан Язидтің ұлы Абдалла мен қызы Айша дүниеге келді. Суданың туысы Саид ибн Халид ибн Амр ибн Осман, 9-ғасыр тарихшысы әл-Якубидің айтуынша, "Язидке ең көп әсер еткен адам" болды. Жалпы алғанда, Язидтің екі әйелінен алты баласы, ал құл қыздарынан сегіз баласы болды. Оның басқа ұлдары – әл-Нұман, Яхья, Мұхаммед, әл-Гамр, Сүлеймен, Абд әл-Жаббар, Дауд, Әбу Сүлеймен, әл-Ауам және Хашим.

Кiру

Өзінің тегінің арқасында Язид халифалыққа мұрагер болуға лайықты кандидат еді. Осы кезеңде Халифат тарихында асыл араб аналық тегі саяси мәнге ие болды, ал Язид өзінің аналық Суфияндық тегімен мақтаныш сезініп, өзін әкесінен туған ағаларынан жоғары санады. Ол Халифа Сүлейменнің 717 жылдан 720 жылға дейін билеген туысы Омардан кейін халифалық мұрагерлігінде екінші болып таңдалды. Язид 720 жылдың 9 ақпанында Омардың қайтысынан кейін 29 жасында билікке келді. Ол өзінің билігінің көп бөлігін Дамаскіде немесе Жордан әскери округіндегі (Тиберияда орналасқан және шамамен Византияның Палестина Секунда провинциясына сәйкес келетін) өзінің иеліктерінде өткізді.

Мұхалабидтерді жою

Язид таққа отырғаннан аз бұрын немесе одан кейін, Ирактың және Шығыстағы Хорасан провинциясының тәжірибелі қолбасшысы және опалданған губернаторы Язид ибн әл-Мухаллаб, Омардың қамауында болған Алеппо бекінісінен қашып шықты. Сүлеймен билігі тұсында, әл-Хаджаждың жауы Ибн әл-Мухаллаб, әл-Хаджаждың отбасы мүшелерін, Язидтің туыстарын азаптап өлтіргені үшін жауапты болды және Язид билікке келгенде кек алудан қорқып, сақтанды. Язид бұрыннан-ақ, әл-Хаджаждың ықпалымен, Ибн әл-Мухаллаб пен Мухаллабид әулетінің Ирактағы және Шығыс халифалықтағы күші мен мақсаттарына күдікпен қарады. Омардың немесе Язидтің қолбасшыларының қуып жете алмайтындай, Ибн әл-Мухаллаб Басраға бет бұрды – Ирактың маңызды гарнизондық қалаларының бірі, сондай-ақ оның отбасы мен Азд Уман тайпасының орталығы. Язидтің бұйрығымен Басра губернаторы Ади ибн Артат әл-Фазари, Ибн әл-Мухаллабтың көптеген бауырларын және туыстарын қалаға келгенге дейін тұтқынға алды. Алайда Ибн Артат Ибн әл-Мухаллабтың қалаға кіруін тоқтата алмады, ал ол Басра гарнизонындағы Ямани тайпалық одақтастарының көмегімен Ибн Артатты қаланың цитаделінде қоршауға алды. Гарнизонның Қайс-Мудар топтары, Яман тайпаларының дәстүрлі қарсыластары болғанымен және Ибн әл-Мухаллабқа ықылас көрсетпесе де, оған белсенді түрде қарсылық көрсетпеді. Ибн әл-Мухаллаб цитадельді басып алып, губернаторды тұтқынға алды және Басраны бақылауға алды. Язид оны кешірді, бірақ Ибн әл-Мухаллаб қарсылығын жалғастырып, халифаға және Сирия әскерлеріне қарсы джихад (қасиетті соғыс) жариялады. Омар, сірә, өздерінің негізгі гарнизоны болған Васиттен көптеген сириялықтарды шығарған еді, ал Ибн әл-Мухаллаб қаланы оңай басып алды. Басраның (Құранды жақсы білетіндері) және (араб емес мұсылман дініне кіргендері) көпшілігі Ибн әл-Мухаллабтың ісіне қолдау көрсетті, бірақ белгілі дін ғалымы әл-Хасан әл-Басри бұл іске қатыспады. Басраның Иранға тәуелді аймақтары – Ахваз, Фарс және Керман көтеріліске қосылды, бірақ Хорасан қосылмады, онда Қайс-Мудар әскерлері провинцияның гарнизондарындағы Мухаллабидтердің Ямани жақтастарына қарсы тұрды. Ибн әл-Мухаллаб Ирактың екінші маңызды гарнизондық орталығы – Куфаға қарай жол тартты, онда ол түрлі тайпалардың және көптеген ақсүйек арабтардың қолдауын алды. Осы уақытта Язид өзінің туыстарын, тәжірибелі қолбасшылар Маслама ибн Абд әл-Малик пен әл-Аббас ибн әл-Валидті көтерілісті басу үшін жіберді. Олар 720 жылдың 24 тамызында Куфа маңында Ибн әл-Мухаллабты өлтіріп, оның әскерін талқандады. Язид Ибн әл-Мухаллаб лагерінен тұтқындалған шамамен екі жүз әскери тұтқындарды өлімге кесуге бұйрық берді, ал Ибн әл-Мухаллабтың ұлы Муавия Ибн Артатты және оның отыз жақтасын Уаситте қамауда ұстап, өлімге кесуге бұйрық берді. Одан кейін, Омейяд билігі Мухаллабидтердің көптеген мүшелерін қуып, өлтірді, оның ішінде Язидке жіберілген тоғыздан он төрт балаға дейін, олар оның бұйрығымен өлімге кесілді. Мухаллабидтер көтерілісінің басылуы Ирактағы Омейядтарға қарсы соңғы үлкен көтеріліс болды.

Shortly before or immediately after Yazid's accession, the veteran commander and disgraced governor of Iraq and the vast eastern province of Khurasan, Yazid ibn al Muhallab, escaped from the fortress of Aleppo where Umar had him imprisoned. During Sulayman's reign, Ibn al Muhallab, an enemy of al Hajjaj, had been responsible for the torture and deaths of members of al Hajjaj's family, Yazid's in laws, and feared retaliatory maltreatment when Yazid's accession became apparent. Yazid had long held suspicions, nurtured by al Hajjaj, of Ibn al Muhallab's and the Muhallabid family's influence and ambitions in Iraq and the eastern Caliphate. Evading the pursuit of Umar's or Yazid's commanders, Ibn al Muhallab made his way to Basra, one of the main garrison towns of Iraq and the center of his family and Azd Uman tribe. On Yazid's orders, Basra's governor Adi ibn Artat al Fazari arrested many of Ibn al Muhallab's brothers and cousins before his arrival to the city. Ibn Artat was unable to stop Ibn al Muhallab's entry and the latter, with support from his Yamani tribal allies in the Basra garrison, besieged Ibn Artat in the city's citadel. The Qays–Mudar factions of the garrison, though traditional rivals of the Yaman and unsympathetic to Ibn al Muhallab, did not actively or effectively oppose him. Ibn al Muhallab seized the citadel, captured the governor and established control over Basra. Yazid pardoned him, but Ibn al Muhallab continued his opposition, declaring jihad (holy war) against the caliph and the Syrian troops who enforced Umayyad authority in Iraq. Umar had likely withdrawn most of the Syrians from Wasit, their main garrison in Iraq, and Ibn al Muhallab captured the city with ease. Most of the (pious Qur'an readers) and the (non Arab Muslim converts) of Basra supported Ibn al Muhallab's cause, with the exception of the prominent theologian al Hasan al Basri. The Iranian dependencies of Basra, namely Ahwaz, Fars and Kerman, joined the revolt, though not Khurasan, where Qays–Mudar troops counterbalanced the pro Muhallabid Yamani faction in the province's garrisons. Ibn al Muhallab advanced toward Kufa, the other main garrison center of Iraq, where he attracted support across the tribal spectrum and among many of its noble Arab households. In the meantime, Yazid dispatched his kinsmen, the veteran commanders Maslama ibn Abd al Malik and al Abbas ibn al Walid, to suppress the revolt. They killed Ibn al Muhallab and routed his army near Kufa on 24 August 720. Yazid ordered the executions of the roughly two hundred prisoners of war captured from Ibn al Muhallab's camp, while Ibn al Muhallab's son Mu'awiya ordered the execution of Ibn Artat and his thirty supporters incarcerated in Wasit. Afterward, the Umayyad authorities pursued and killed many of the Muhallabids, including nine to fourteen boys who were sent to Yazid and executed by his order. The Muhallabid revolt's suppression marked the last of the great anti Umayyad uprisings in Iraq.

Қайыс-Яман фракцияларының күшейуі

Ямани Мухаллабидтердің жеңілісі және Язидтің кейіннен про-Қайыс Масламаны Иракқа бірнеше рет тағайындауы – ол провинциялық салық артығын халифаның қазынасына жібермегендігі үшін көп ұзамай қызметтен алынды – және Масламаның Қайыс лейтенанты, Умар ибн Хубайра әл-Фазари, провинцияда және оның шығыс тәуелділіктерінде Қайыс-Мудар фракциясының жеңісін білдірді. Тарихшы Джулиус Веллхаузеннің сөзіне қарағанда, "ұмайядтар тарихында бұрын-соңды болмаған, бүкіл беделді және күшті [Мухаллабидтер] отбасын заңсыз деп жариялау, жалпы Йеменге қарсы соғыс жариялау сияқты болды, ал оның салдарынан үкімет Қайыситтік партия билігіне айналды". Веллхаузен фракциялықтардың күшеюіне халифті кінәлайды және Ибн Хубайраның тағайындалуын Мухаллабидтердің Ямани қолдаушыларына кек алу ниетімен байланыстырады. Ямани тайпаларына жататын Хурасан тайпалары бұл оқиғаларды қорлық деп қарады және 750 жылы Омейядтарды құлатқан Аббасид революциясы кезінде "Бану Мухаллабтар үшін кек алу" деген ұранды қабылдады. Шығыстанушы Анри Ламменс Язидтің "Мудар жақтасы және Яманға қарсы экстремист" ретінде бейнеленуін "әділ емес деп санайды, себебі ол басқа Омейяд билеушілері сияқты қақтығыстағы топтарды теңгертуге тырысты". Язид Сириядағы Яманның негізгі құрамы болған Кудағаға қарсы Қайыстарды қолдамады. Шындығында, Куда тайпасының басты руы – Бану Калбтың мүшелері, Мухаллабидтерді басу, қуу және жою кезінде халифа әскерінің ядросын құрады. Ол Ямани губернаторларын Ифрикия (Орталық Солтүстік Африка) және Джазира (Жоғарғы Месопотамия) сияқты ірі провинцияларға, сондай-ақ олардың Әдхарбайжан және Армения тәуелді аудандарына тағайындады.

Фискалдық және әскери саясат

Иракта Омейяд билігін орнату шығындары және көп майдандағы экспансионистік соғыс күш-жігері, соның ішінде 717–718 жылдары Константинопольді қоршаудың сәтсіз аяқталуының зор шығыны, әл-Уалид I кезінде Трансоксиана, Синд және Иберия түбегіндегі жаулаулардан түскен ақшалай табыстың көп бөлігін жойды, бұл Халифатта қаржылық дағдарыс тудырды. Язидтің салық жүктемесіне қатысты шешімдерінің арасында Сириялықтардың Ирактан кетуі, жаулауларды тоқтату, Омейяд князьдеріне берілетін үнақыларды жою, сондай-ақ араб әскерлерін Трансоксианадан, Иберия түбегінен және Киликиядан толығымен шығарудың іске аспаған мақсаты болды. Омардың ең маңызды реформалары Хурасан, Синд, Ифрикия және Иберия түбегінде мұсылман емес халқына дәстүрлі түрде салынатын, бірақ іс жүзінде араб емес мұсылманға айналғандарға да таратылатын джизьяны жою арқылы теңдік орнатып, Халифаттың араб үстемдігіндегі әскерлерінің қатарында тең жалақы белгіледі. Бланкиншиптің пікірінше, осы реформалар Омардың құдайшылдығымен қатар қаржылық есептеулермен де байланысты болуы мүмкін: егер арабтармен тең қарау үкіметке халықтың құрметін тудырса, онда бұл олардың туған провинцияларында қауіпсіздікті қамтамасыз ету және Халифаттың шекараларын ынталы түрде қорғауға ықпал ететін еді, соның салдарынан араб әскерлерін орналастыру және гарнизон ұстау шығындары азаяр еді. Язид Омар ибн Абд әл-Азиздің реформаларын, оған Халифаттың араб әскери лагері мен Омейяд билеуші әулеті қарсылық көрсеткенін, шектеулі жетістікпен кері қайтаруға тырысты. Омардың билігі кезінде Маслама бастаған әскери лагерь Константинопольдегі сәтсіздіктен кейін қалпына келгенше уақытша тоқтауға келіскен болуы мүмкін. Язид кезінде Маслама мен оның қолдаушылары, соның ішінде Ибн Хубайра, жоғары лауазымдарға қайта тағайындалды немесе тағайындалды, Сириялық гарнизондар Иракқа қайта орналастырылды, Византияға қарсы жыл сайынғы шабуылдар мен хазарлармен соғыс қайта басталды, ал Омейяд князьдеріне мүліктер немесе жомарт сомалар қайтадан берілді. Язидтің саясаты билеуші элитаның қолдауын алу және соғыс олжасының ағынын қалпына келтіру үшін жасалғанмен, Халифат әскерін қаржыландыруға жеткіліксіз болды, әсіресе араб экспедициялық күштері үшін олжа алу қиын болғандықтан. Халифа қазынасының азайған қорын толтыру үшін Язид провинциялық салықтардың бестен бір бөлігін, халифаға ресми түрде тиіс болған соманы пайдаланды. Тарихи тұрғыдан алғанда, провинциялар саяси жағдайға байланысты осы түсімдерді жіберуден жалтарған, ал губернаторлар осы қаражатты жиі ұрлаған. Қазынаға түсімдердің ағынын қамтамасыз ету үшін Язид әл-Хажжадждың үлгісімен, яғни әділ, мұқият адал және салық жинауда аяусыз басшыларды тағайындады. Алайда, әл-Хажжадж дәуірінен айырмашылығы, Язид бұл қағиданы алғаш рет Ифрикия, Хурасан, Синд және Иберия түбегіне қолданды. Оның саясатының маңызды аспектісі жоғарыда аталған провинцияларда джизьяны қайта енгізу болды, бұл осы провинциялардағы халықтың наразылығын тудырды. Ифрикияда халифаның губернаторы Язид ибн Әби Муслим, өзі Ирактан шыққан және әл-Хажжаджтың қолдауында болған, тағайындалғаннан кейін көп ұзамай, 720 жылы бербер күзетшілері тарапынан джизьяны қайта енгізуге тырысқандықтан өлтірілді. Көптеген, тіпті көпшілігі берберлер исламды қабылдаған және Халифаттың басқа бөліктерінен айырмашылығы, әскерде маңызды орынға ие болған. Берберлер Ибн Әби Муслимнің алдыңғы басшысы Исмаил ибн Абдалла ибн Әби әл-Мухаджирді қайта орнатты және өзгерісті мақұлдаған Язидке хабарлады. Ифрикиядағы оқиға Солтүстік Африкада Халифаттың беделін төмендетті және 740–743 жылдардағы Бербер көтерілісінің алғышарты болды. 721/22 жылы Хурасанда Ибн Хубайраның орынбасары Саид ибн Амр әл-Хараши джизьяны қайта енгізгеннен кейін провинцияда жиырма жылға созылған көтерілістер мен соғыстар болды, бұл Аббасид революциясына ықпал етті. Мысырда мұсылман флотының жергілікті теңізшілерінің жалақысы қайта қарастырылды.

The expenses of enforcing Umayyad rule in Iraq and the expansionist war efforts along multiple fronts, including the enormous cost of the failed sieges of Constantinople in 717–718, had erased much of the monetary gains from the conquests of Transoxiana, Sind and the Iberian Peninsula under al Walid I, causing a financial crisis in the Caliphate. Among the solutions of Yazid's predecessor to the fiscal burden were the withdrawal of the Syrians from Iraq, a halt on conquests and near elimination of grants to Umayyad princes, as well as an unrealized goal to withdraw Arab troops altogether from Transoxiana, the Iberian Peninsula and Cilicia. The most significant reforms of Umar granted equality to the in Khurasan, Sind, Ifriqiya and the Iberian Peninsula by abolishing the jizya, the poll tax traditionally exacted on non Muslim subjects but in practice extended to non Arab Muslim converts, and instituting equal pay for in the ranks of the Caliphate's Arab dominated armies. According to Blankinship, the reforms favoring the may have been guided by Umar's piety but also a fiscal consideration: if equal treatment with the Arabs made the government popular with the it could translate into delegating an increased security role for the in their native provinces and their enthusiastic defense of the Caliphate's frontiers, thereby reducing the expense of deploying and garrisoning Arab troops. Yazid attempted to reverse, with limited success, the reforms of Umar ibn Abd al Aziz, which were opposed by the Arab militarist camp in the Caliphate and the Umayyad ruling family. During Umar's rule the militarist camp led by Maslama may have accepted a temporary pause in activity to recover from the Constantinople debacle. Under Yazid, Maslama and his proteges, including Ibn Hubayra, were restored or appointed to senior commands, Syrian garrisons were reintroduced to Iraq, the traditional annual raids against the Byzantines and the war with the Khazars were restarted, and the grants of estates or generous sums to Umayyad princes resumed. Although Yazid's policies were presumably meant to gain the backing of the ruling elite and restore the flow of war spoils, they proved insufficient to finance the Caliphate's troops, particularly as booty had become increasingly difficult to obtain by the Arab expeditionary forces. To fill the depleted coffers of the caliphal treasury Yazid turned to the fifth of provincial tax revenues officially owed to the caliph. Historically, the provinces neglected to forward the revenues if political conditions allowed, and governors often pilfered such funds. To ensure the flow of revenues to the treasury, Yazid appointed governors based on the example set by al Hajjaj, i. e. upright, meticulously loyal, and ruthless in the collection of taxes. Unlike the era of al Hajjaj, however, Yazid applied this principle for the first time to Ifriqiya, Khurasan, Sind and the Iberian Peninsula. A major aspect of his policy was the reinstatement of the jizya on the , which alienated the in the aforementioned provinces. In Ifriqiya, the caliph's governor Yazid ibn Abi Muslim, himself a from Iraq and a protégé of al Hajjaj, was assassinated by his Berber guard in 720, shortly after his appointment, for attempting to reinstate the jizya. Many, if not most, Berbers had embraced Islam and commanded a strong position in the army, unlike in other parts of the Caliphate. The Berbers reinstalled Ibn Abi Muslim's predecessor Ismail ibn Abd Allah ibn Abi al Muhajir and notified Yazid, who approved the change. The incident in Ifriqiya was a blow to the Caliphate's prestige in North Africa and served as a harbinger for the Berber Revolt in 740–743. The reinstatement of the jizya in Khurasan in 721/22 by Ibn Hubayra's deputy Sa'id ibn Amr al Harashi led to revolts and wars in the province that continued for twenty years and partly contributed to the Abbasid Revolution. In Egypt pay increases to the indigenous sailors of the Muslim fleet were reversed.

Хазарларға қарсы соғыс

722 жылы наурыз айында Язидтің Армения және Әзербайжан әкімі Милак ибн Саффар әл-Бахрани бастаған Сирия армиясы Кавказдың оңтүстігіндегі Арменияда Хазарлармен күйреп жеңілді. Бұл жеңіліс Халифаттың Хазарларға қарсы қысқы жорысының шегіне жеткен нүктесі болды және Сирияның көптеген шығындарына әкелді. Осы жеңілістің құдайға жарамайтындығын қайтару үшін Язид II 25 000 сириялық сарбаздан тұратын әскерді әл-Жаррах ибн Абдалланың басшылығымен жіберді. Олар Кавказдың жергілікті аймағына еніп, 22 тамызда Хазарлардың Баланжар астанасын жаулап алды. Хазарлардың басты күштері мұсылмандардың қуып жете алмайтындай жылдамдығымен қашып, әл-Жаррахты Кавказдың оңтүстігіндегі Вартанға қайта шегінуге және Язидтен қосымша күш сұрауға мәжбүр етті. 723 жылы ол Баланжардың солтүстігіне тағы бір шабуыл жасады, бірақ ешқандай маңызды нәтижеге қол жеткізбеді.

Иконаға қарсы жарлық

Грек деректеріне сәйкес, Иерусалим Патриархы Иоанн V (735 ж. қайтыс болды), Теофан Исповедник (818 ж. қайтыс болды) және Константинополь Патриархы Никифор I (828 ж. қайтыс болды), Язид Тиберия қаласынан келген еврей сиқыршының ықпалымен, Халифаттың барлық христиан шіркеулеріндегі иконаларды жоюға жарлық шығарды. Бұл сиқыршының аты Бесер немесе Тессараконтапехис еді, ол Язидке ұзақ өмір мен бақыт уәде еткен. Сириялық дереккөздер Язидтің бұл жарлықты орындауды Масламаға тапсырғанын және бұл жарлықтың Византия императоры Лев III-ге Византия империясында иконаға қарсы саясатты қабылдауға әсер еткенін көрсетеді. Мысырлық араб тарихшылары әл-Кинди (961 ж. қайтыс болды), епископ Северус ибн әл-Мукаффа (987 ж. қайтыс болды) және әл-Макризи (1442 ж. қайтыс болды) да бұл жарлықты атап, оның Мысырда қалай орындалғанын сипаттайды. Орта ғасыр тарихшылары Язидтің жарлығы үшін әртүрлі жылдарды көрсетеді, бірақ қазіргі тарихшы Александр Васильев Патриарх Иоанн V көрсеткен 721 жылдың шілдесі ең сенімді күн деп санайды. Бұл бұйрықты Халифа Хишам ибн Абд әл-Малик кері қайтарды.

Өлім

Язид ХХ 105 жылы Шабанның 24-інде (724 жылы 26 қаңтарда) Жунд Димашқтың Балқа аймағындағы (Дәмәскестің Транс-Иорданияға сәйкес әскери бөлімшесі) Ирбид қаласында туберкулезден қайтыс болды. Оның ұлы әл-Уалид немесе жартылай бауыры Хишам оның жаназа намазын оқыды. Язид әл-Уалидті тікелей ізбасары етіп тағайындауды жоспарлаған, бірақ Маслама оны Хишамды тағайындауға, одан кейін әл-Уалидке өтуге көндірді.

Суреттердегі суреттер

Дәстүрлі ислам дереккөздерінде Язид пен оның ұлы әл-Уалидтің "ұятсыз ысырапшылық пен ләззатқа құмарлық" туралы жаман аты бар, бұл Омардың құлшынығы мен Хишамның қанағатсыздығына қарама-қарсы келеді. Тарихшы Халид Яхья Бланкиншиптің сөзіне қарағанда, "оның билік кезеңіндегі маңызды оқиғаларға" қарамастан, дәстүрлі және қазіргі дереккөздер Язидті жиі "күшті құштарлықтың ойыншығы" ретінде көрсетеді, әсіресе оның билікке келгеннен кейін алған әнші құлдары Хабаба мен Салламаға. Хабабаның қабілеті, сұлулығы және әдемілігі халифті баурап алып, оның міндеттерін орындауын ұмыттырған, бұл оның жақын айналасындағылардың, әсіресе Масламаның наразылығын тудырды. Осы әңгіме бойынша, Язид Хабабамен бірге Ирбид маңындағы Бейт Рас (Капитолия) шарап жасау аймағындағы өз иелігінде уақыт өткізген. Сол жерде Хабаба Язидтің ойыншықтап аузына лақтырған жүзім немесе анор тұқымынан тұншығып қайтыс болды. Ол қайғыға батып, бірнеше күннен кейін өзі де дүние салды. Бланкиншип Язидтің Хабабаның ықпалымен бейнеленуін "көптеген қиянаттар" деп санайды, бірақ ол ақындарды қолдаған және "дәл талғамға ие" болған деп есептейді.