Кіріспе

Яһуди дінінде дұрыс және әділ әрекет етудің діни міндеті. Цедака (ṣədāqā) – «әділдік» деген мағынаны білдіретін еврей сөзі, бірақ көбінесе қайырымдылықты білдіру үшін қолданылады. Бұл «қайырымдылық» түсінігі қазіргі батыстық түсінікпен салыстырғанда ерекшеленеді. Батыстық түсінік көбінесе ізгі ниеттің спонтандығы мен жомарттықтың белгісі ретінде қарастырылады; ал цедака – этикалық міндет, христиандықтардағыдай қарапайым «жақсылық» емес, кедей адамдарды өздерін-өздері қамтамасыз етуге мүмкіндік берудің, оларға өздерінің дағдыларын және қабілеттерін дамытуға көмектесудің жолы. Тзедаха (Tzedaka) – діни міндет ретінде дұрыс және әділ әрекет етуге қатысты, және иудаизм оны рухани өмірдің маңызды бөлігі деп есептейді. Ерікті қайырымдылықтан айырмашылығы, цедака – адамның қаржылық жағдайына қарамастан орындалуы тиіс діни міндет ретінде қарастырылады, сондықтан тіпті шектеулі қаржылық мүмкіндіктері бар адамдар үшін де міндетті. Тзедаха – көктегі жағымсыз шешімге оң әсер ете алатын үш негізгі іс-әрекеттің бірі саналады. Цедака сөзі еврейше (צדק, Tzedeq) сөзіне негізделген, ол «әділдік», «турашылдық» немесе «әділеттілік» деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ «Тзадик» сөзімен байланысты, ол «әділ» деген сипаттаманы білдіреді (немесе зат есім түрінде «әділ адам»). Бұл сөз Еврей Киелі кітабының Масорет мәтінінде 157 рет кездеседі, көбінесе «әділдік» туралы айтылғанда, бірақ «қайырымдылық» термині ретінде қолданылуы – Талмуд дәуіріндегі раввиндік иудаизмнің бейімделуі болып табылады. Орта ғасырларда Маймонид цедаканың сегіз деңгейлі иерархиясын жасады, онда ең жоғары деңгей – алушының өзін-өзі қамтамасыз етуіне, басқаларға тәуелді болмауына әкелетін сыйлық, қарыз немесе серіктестік беру. Оның пікірінше, цедаканың екінші ең жоғары түрі – анонимді түрде белгісіз алушыларға қайырымдылық жасау.

Ежелгі Исраилдегі оқиғалар

Еврей жазбаларында мұқтаждарға көмек көрсету міндеті туралы айтылған, бірақ бұл міндетті бір ғана сөзбен атауға болмайды. Тзедака термині Масорет мәтінінде 157 рет кездеседі, көбінесе "әділдік" ұғымымен байланысты, әдетте жекеше түрде, бірақ кейде көпше түрде – tzedekot, қайырымдылық істеріне қатысты. Дегенмен, қазіргі таңда "қайырымдылық" немесе "садақа" сияқты кейбір сөздерді қолдану дұрыс емес екені анық, олар әрқашан қабылданбайды. Шындығында, тіпті ата-аналардың өз балаларына беруі де Тзедака саналады, көбінесе өнімдер мен ақшаның жеткілікті болуының арқасында.

Пушка

Яһудилердің үйлері мен синагогтарында ақша жинауға арналған жәшік болады. Үйде, әсіресе әйел үй шамына жаққан алдында, бұл ақшаны бөліп қоюдың бір жолы. Синагогта, белгілі бір адам айналып жүріп (және осы мүмкіндікті хабарлау үшін оны сілкітеді). 1900 жылдардың басында Чикагода "көптеген отбасылар pushka, яки салымдар жинағыштарын, пайдалы істерге үнемі үлес қосудың ыңғайлы тәсілі ретінде сақтайтын". Поляк тілінде "puszka" сөзі "құмыра" немесе "бочка" деген мағынаны білдіреді.

ТАТ

TAT (Томхей Тора) – ересек (көбінесе үйленген) иешива студенттеріне бір реттік (мысалы, үйлену тойы сияқты) шығындарды немесе тұрақты қолдауды қамтамасыз ететін институционалдық жүйе. "TAT of x" дегенге жасалған чек сол иешивада оқитын студенттерге, немесе жаңадан никелесетін студентке (немесе ұлы немесе қызы жаңадан никелесетін студентке) бөлінуі мүмкін. Кейде мұндай қайырымдылық отбасынан қолдау алмаған студенттерді тұрақты түрде қолдау мақсатында да жасалатын.