Кіріспе

Уильям Сидней Грэм (19 қараша 1918 жыл - 9 қаңтар 1986 жыл) - шотланд ақыны, ол көбінесе Дилан Томас және неоромантикалық ақындар тобымен байланысты болды. Грэмнің өлеңдері өмірінде көп назардан тыс қалды, бірақ Гаррольд Пинтердің қолдауының арқасында оның шығармалары ақырында мойындалды. Ол "Penguin Book of Contemporary Verse" (Хармондсворт, Ұлыбритания, 1962) және "XX ғасырдағы британдық және ирланд поэзиясы антологиясы" (Оксфорд университетінің баспасы, 2001) екінші басылымында енгізілген.

Ерте өмір және еңбек

Грэхам Гринокта дүниеге келді. 1932 жылы ол мектепті тастап, суретшінің шәкірті болды, содан кейін Глазго қаласындағы Стоу колледжінде құрылыс инженерлігін оқыды. 1938 жылы Ньюбатл Абби колледжінде бір жыл әдебиетті оқыды. Грэм соғыс жылдарында Шотландия мен Ирландияда түрлі жұмыстар істеді, ал 1944 жылы Корнуоллға көшті. Оның алғашқы кітабы "Кеудесі жоқ қоршау" 1942 жылы жарық көрді.

Грэхам және неоромантиктер

1940 жылдар Грэм үшін өнімді жылдар болды, ол осы онжылдықта тағы төрт кітап жариялады. Олар – «Жеті саяхат» (1944), «Екінші өлеңдер» (1945), «Альфред Уоллистің саяхаттары» (1948) және «Ақ табалдырық» (1949). Осы ерте өлеңдердің стилі сыншыларды Грэмді Дилан Томас және Джордж Баркерді қамтитын неоромантикалық топтың бір бөлігі деп қарауға итермеледі. Бұл үш ақынның арасындағы байланыс Джерард Мэнли Хопкинс, Артур Рембо және Харт Крейн сияқты ақындарға ортақ қызығушылықтан туындайды, ал Томас пен Грэм жағдайында – Лондон әдеби ортасының богемдік өмір салтына деген құштарлықтан. 1947 жылы Грэм әдебиет саласындағы Атлантика сыйлығына ие болды және бір жыл бойы АҚШ-та оқу сапарымен бірге Нью-Йорк университетінде дәріс берді. Ол Лондонға, богемалық әлемінің ортасына жақындау үшін көшті. Мұнда ол «Фабер мен Фабер» баспасының сол кездегі редакторы Т. С. Элиотпен танысты, ол Грэмнің Шотландиядағы балалық және жастық шағы туралы түрлі естеліктерін қамтитын «Ақ табалдырық» кітабын жариялады. «Фабер мен Фабер» Грэмнің өмірінің соңына дейін оның баспагері болып қалды.

Түнгі балық аулау және мұра

1954 жылы Грэм Корнуоллға оралып, Сент-Айвс суретшілер колониясының жанында тұрды. Онда ол Брайан Винтер мен Роджер Хилтон сияқты жергілікті суретшілермен жақын қарым-қатынас орнатты. Келесі жылы Фабер мен Фабер оның «Түнгі балық аулау» кітабын жариялады, оның тақырыптық өлеңі Грэм поэзиясындағы маңызды өзгерісті білдірді. Бұл өлең оның бұрынғы стильдерінен өзгеше болды және неоромантикалық/апокалиптикалық бағыттан алшақтады. Ақын үшін өкініштісі, осы өлеңнің жарық көргенімен бірге, неоромантиктерге ашық қарсы тұратын «Қозғалыстың» күшеуі сәйкес келді. Элиот пен Хью МакДиармидтің қолдауына қарамастан, кітап сыншылар мен оқырман тарапынан да сәттілікке жете алмады. Грэмнің келесі кітабы «Малкольм Мунидің жері» (1970) он бес жылдан кейін жарық көрді. Осы кітабы және оның соңғы жұмысы «Орындарындағы құралдар» – шынайы және мәңгілік поэзиялық жетістіктер, олар үшін Грэм ақырында таныла бастады. Жазушылық табысымен көп жыл бойы жартылай кедейлікте өмір сүрген Грэм 1974 жылы жылына 500 фунт стерлингтік мемлекеттік зейнетақы алды. Бұл қаржылық жағдайдың жақсаруына байланысты, Грэм жиі жариялай бастады: «Орындарындағы құралдар» (1977), «1942–1977 жылдар аралығындағы жинақталған өлеңдер» (1979) және американдық басылымдағы «Таңдалған өлеңдер» (1980). 1986 жылы ол Корнуоллдағы Мадрон қаласында қайтыс болды. Оның соңғы жинағы «Ешкімге бағытталған» 1993 жылы, ал «Жарияланбаған өлеңдер» кітабы 1990 жылы жарық көрді. Фабер 1996 жылы «Таңдалған өлеңдердің» жаңа басылымын шығарды. «Түнгі балықшы: таңдалған хаттар» 1999 жылы, ал «Жаңа жинақталған өлеңдер» 2005 жылы жарық көрді. Грэмнің барлық өлеңдерінде оқиға орны, сюжет және оқиға желісі (немесе баяндау) болады, себебі Грэм «оқырман мен өлеңнің алғашқы қарым-қатынасы – оны дауыстап оқу арқылы жүзеге асады. Бұл өлеңнің синтаксисін, ырғағын және мәнерін, сондай-ақ оқырманды сынап бағалайды» деуші еді. Оның өлімінен кейін жарық көрген жарияланымдар Грэмнің беделі соңғы жылдары артып келе жатқанын көрсетеді. Кейбіреулер бұл Гаррольд Пинтердің ақынға деген әлгірлігіне байланысты болуы мүмкін, ал оның танымалдылығын британдық поэзияның жаңаруымен байланысты ақындардың белсенді қолдауына жатқызуға болады. Дегенмен, Грэмнің туындылары «Хаостың дирижерлері» (1996) антологиясында ақын және сыншы Тони Лопес жасаған іріктеме арқылы ұсынылды, ол сонымен қатар «У. С. Грэм поэзиясы» (1989) атты зерттеме жазды.

Неке, қайтыс болу және танылу

Ол басқа ақын Агнес Килпатрик Дунсмуйрға (1909–1999), Несси Дунсмуйр деп танылған әйелге үйленді. Грэхам 1986 жылдың 9 қаңтарында 68 жасында қайтыс болды. 2006 жылы, оның өлімінен кейін 20 жыл өткен соң, оның соңғы жылдарын өткізген Мадрон қаласының Фор-стрит көшесінде және туған жері, Гринок қаласының 1 Хоуп-стрит мекенжайында естелік тақталар ашылды. Оның туғанына 100 жыл толуына орай, 2018 жылдың 14 маусымында Эдинбургтегі Макарс алаңында Грэхамға арналған ескерткіш тас ашылды, ал Грэхамның қызы Розалинд Мудалиар оның жазуға арналған креслосын Шотландия поэзия кітапханасына табыс етті. Грэхамның туындыларына авторлық құқық оның қызы Розалинд Мудалиарға тиесілі.

Антологиялар және басқа да жазбалар

Penguin Modern Poets 17, Дэвид Гаскойн, В. С. Грэм, Кэтлин Рейн, Penguin Books, 1970
Түн балықшысы: В. С. Грэмнің таңдамалы хаттары, Майкл және Маргарет Сноу құрастырған, Carcanet, 1999
Тілдің бойындағы қалыпты сөздер: В. С. Грэмге арналған ойын-сауық, оның жүзге толуына орай, Рейчел Бост, Энди Чинг, Натан Гамильтон құрастырған, Donut Press, 2018

Пікірлер

Грейг, Эндрю (1980), «Жалпы жинақталған өлеңдер» (1942–1977) жинағына шолу, Линдсей, Морис (ред.), «The Scottish Review: Arts and Environment» 19, 1980 жылғы тамыз, 58- және 59-беттерде.