Кіріспе

Неміс генералы (1861–1922)

Генерал Эрих Георг Себастьян Антон фон Фалькенхайн (11 қыркүйек 1861 – 8 сәуір 1922) – 1914 жылдың қыркүйегінен 1916 жылдың 29 тамызына дейін Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның Бас штабының екінші бастығы болған неміс генералы. Фалькенхайн Францияға жасаған шабуылы Марнаның бірінші шайқасында тоқтатылғаннан кейін генерал Гельмут фон Мольтке кішіні алмастырды. 1916 жылдың 29 тамызында Верден шайқасындағы батыстағы шабуыл стратегиясының сәтсіздігі, Сомма шайқасының басталуы, Брусилов шабуылы және Румынияның соғысқа кіруінен кейін ол қызметтен алынды. 1917 жылға дейін соғысты жеңуді жоспарлаған неміс армиясы, соғыстың басталмай тұрып, жеңіске жетпеуге мәжбүр болды. Фалькенхайнге Румыния мен Сирияда маңызды тапсырмалар берілді. Соғыс кезінде және одан кейін Германияда оның әскери басшы ретіндегі беделіне, әсіресе фельдмаршал Пауль фон Гинденбургті қолдаған топтар шабуыл жасады. Фалькенхайн Германияның шешуші шайқаста жеңе алмайтынына, бірақ келісім шарттарына қол жеткізуі керектігіне сенді; оның қарсыластары оның шешуші жеңіске жету үшін қажетті нық қадамдар жасауға шамасы жетпеді деді. Фалькенхайнның канцлер Теобальд фон Бетман Холльвегпен қарым-қатынасы шиеленіскен болатын және оның жоспарларын қиындатты.

Ерте өмір

Фалькенхайн Грауденцке жақын орналасқан Белхау ауылында, қазіргі Польшадағы Белахово қаласында Федор фон Фалькенхайн (1814–1896) мен Франциска фон Фалькенхайн (1826–1888) отбасында дүниеге келді. Оның әулетінің тарихы 1504 жылға дейін жетеді. Оның ағасы Артур (1857–1929) тәж мұрагері Вильгельмнің тәрбиешісі болды, ал тағы бір ағасы Евгений (1853–1934) пруссиялық кавалерия генералы болды. Оның жалғыз қарындасы Ольга фон Фалькенхайн фельдмаршал Федор фон Боктың анасы еді.

Әскери мансап

11 жасында кадет болып, 1880 жылы екінші лейтенант шенімен армияға қабылданды. Ол жаяу әскер және штаб офицері ретінде қызмет етті. 1889 жылы бірінші лейтенант, ал 1893 жылы гауптман (капитан) шеніне көтеріліп, кейін неміс бас штабының топографиялық бөліміне ауысты.

Пруссияның соғыс министрі (1913-1915 жж.)

1913 жылғы 8 шілдеде Фалькенхайн Жозиас фон Хеергеннен кейін Пруссияның соғыс министрі болды, ол белсенді емес деп есептелген еді.

Штаб бастығы (1914-1916 жж.)

1914 жылы 14 қыркүйекте Фалькенхайн психикалық тұрғыдан тұрақсыз деп саналған Гельмут фон Мольтке кішісін Оберсте Хереслайтгунг (Германияның Бас штабы) бастығы болып алмастырды. Фалькенхайн 53 жаста болған, оны штаб бастығы болған ең жас адам етті. Фалькенхайн тағы бес ай бойы соғыс министрі қызметін жалғастырды. Фалькенхайн ОХЛ-ді батыстағы неміс әскерлерінің оң жақ қанатының ортасына қою үшін Мезиерге көшірді және оңтүстік әскерлерге траншеялық соғыс басталуының бір бөлігі ретінде бекініс қазуға бұйрық берді. Фалькенхайнның жауапкершілігі императордың стратегиялық шешім қабылдамауынан артты. Фалькенхайн соғыстың барысында дипломатиялық араласуды қаламады. Алғашқы бірнеше аптада жетістікке қол жеткізбеу кеңінен сынға ұшырады. Фалькенхайн Шлиффен-Мольтке жоспарының сәтсіздігін мойындады және теңізге жарыста ағылшындар мен француздарды қанаттан шығаруға тырысты, бұл Франция мен Бельгияның солтүстігіндегі кездесулер сериясы болды, онда әр тарап екіншісінің қанатын айналып өтуге өзара әрекет етті, Солтүстік теңіз жағалауына жеткенге дейін және маневр жасауға орын қалмады. 1914 жылдың қарашасында Фалькенхайн Германияның шешуші жеңіске жете алмайтынын мойындады. Ол Бетман Холлвегке Ресей империясымен жұмсақ бейбітшілік орнатуды ұсынды, бұл француздар мен ағылшындарға қарсы күрес жүргізу үшін қолайлырақ болар еді. Бетман Холльвег де, Шығыс майданындағы Пауль фон Гинденбург, Эрих Людендорф немесе Макс Хоффман сияқты генералдар да бұл идеяны қолдамады, өйткені олар Ресей империясымен келіссөздер жүргізу мүмкін емес деп санайды. Фалькенхайн Вислаға әскерлерді орналастыру қажеттігін түсінбеді, ол әскерлерді Шығыс Пруссияға жіберуді жақты, онда орыстар 8-армияның әлсіреуін пайдаланды. 1915 жылдың бірінші тоқсанында Сома өзенінің аңғарына шабуыл жасау үшін тоғыз жаңа дивизиядан тұратын Жеңіс армиясы (Durchbruchsarmee) құрылды, бірақ үш дивизия уақытында дайын болмады. Жаңа армия Шығыс майданға көшіріліп, 11-армия деп аталды. Армия Екінші Мазур көлдері шайқасында табысқа жетті, бірақ кіші офицерлер мен жабдықтардың жетіспеушілігіне байланысты жаңа дивизиялар құру қиын болды. Фалькенхайн Luftstreitkräfte (Императорлық неміс ұшу корпусы, Die Fliegertruppe) кеңейтілуі керек екенін анықтады. Фалькенхайн Фердинанд фон Цеппелиннің дирижабльдерге қатысты әскери министрліктің күмәндануының негізді екенін байқады. Ол дирижабльдерді пайдаланып, әуе күшін тез дамытуға тырысты. Вилд фон Хохенборн соғыс министрі болып тағайындалды және 1915 жылдың 20 қаңтарында Фалькенхайн генерал дер Инфантерие болды. Штаб бастығы ретінде Фалькенхайнның стратегиялық ойлауына байланысты көптеген жауы болды, бірақ оның алаңдаулы одақтасы ретінде Австрия-Венгрия армиясының штаб бастығы Франц Конрад фон Хоцендорф болды. Олар соғыс мақсаттары бойынша айырмашылық танытты: Хоцендорф Ресейге қарсы соғыс, Фалькенхайн Францияға қарсы соғыс жүргізуді қалады. Фалькенхайн Италияны соғыстан тыс ұстауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Фалькенхайн француздар шығыстан Францияға кіретін қақпа – Верден үшін шайқасады деп үміттенді. Верден немістерге үш жағынан неміс желілеріндегі үлкен шығыңқы жерге, неміс байланыс желілеріне және Верденді Муа өзенімен екіге бөлетін, бұл француздарға қорғануды қиындататын артиллерияның артықшылықтарын ұсынды. Ол мұрагер ханзадаға Верденде қалжыңдап, француз әскерін жоюды бұйырды, олар қаланы қорғауға тырысатын болса, одан да көп әскер жібереді. Фалькенхайнның стратегиясы кері әсер етті, мұрагер ханзада мен оның штаб бастығы Константин Шмидт фон Кнобельсдорф бұйрыққа бағынбай, қаланы басып алуға тырысты. Француздық артиллерия Мазаның батыс жағында 5-ші армияға көптеген зардаптарды әкеле бастады. Соғыста 25000-нан астам сарбаз қаза тапқандықтан, Фалькенхайнды кейде "Верденнің қанды диірменшісі" деп атады. Фалькенхайн күткендей, француздар Верденге жіберілген дивизиялардағы зардаптарды шектей алды. Генерал Филипп Петен дивизияларды Верденнің алдында жаяу әскердің 50 пайызына дейін жоғалтқанша ұстады, содан кейін оларды жеңілдетті. Суды үнемі көтеріп, суды құюға арналған "нория" түріндегі су дөңгелегінің жұмысына ұқсас болды. 1916 жылы 27 тамызда Фалькенхайн Румыния Корольдігінің Австрия-Мажарстанға соғыс жариялағаны туралы хабар алды. Вердендегі салыстырмалы сәтсіздіктен кейін, Шығыс майдандағы кері әсерлермен (Брусилов шабуылдары мен Румынияның соғысқа кіруі), Соммадағы англо-француздық шабуылдың басталуы және Гинденбург пен Людендорфтың интригаларынан кейін, Фалькенхайн 1916 жылдың 29 тамызында Гинденбургпен штаб бастығы қызметінен алынды.

Беларусь (1918-1919)

1918 жылы ақпанда Фалькенхайн Беларусьтегі 10-армияның командирі болды. Армия командирі ретінде ол Беларусьте соғыстың аяқталуын көрді. 1918 жылы желтоқсанда ол 10-армияның Германияға қайтарылуын бақылады. 1919 жылы ақпанда құрама таратылды және Фалькенхайн бөлімшесі таратылғаннан кейін армиядан кетті.