Кіріспе
1981 жылы Карен Винн Фонстадтың "Орта Жердің атласы" кітабы – Дж.Р.Р. Толкиннің құрастырған Орта Жер әлемінің атласы. Ол 1981 жылы Толкиннің "Хоббит", "Сақиналар Иесі" және "Сильмариллион" сияқты маңызды туындыларынан кейін жарық көрді. Кітапта Орта Жердің тұтас карталарынан бастап қалалар мен жеке ғимараттарға дейін, әртүрлі деңгейдегі көптеген карталар ұсынылған, сондай-ақ Пеленнор шайқасы сияқты маңызды оқиғалардың карталары да бар. Карталар Орта Жердің Бірінші, Екінші және Үшінші дәуірлері бойынша топтастырылған, "Хоббит" және "Сақиналар Иесі" туралы жеке тараулар да қарастырылған. Соңғы тарауда Орта Жердің климаты, өсімдік жамылғысы, халқы және тілдері сияқты географиялық тақырыптар талданған. Атлас Толкин зерттеушілері тарапынан жылы қабылданып, оны авторитетті және көрнекті деп атады, әсіресе Орта Жердің тақырыптық карталарының толық жиынтығын ұсынғаны үшін жоғары баға берді.
The Atlas of Middle earth by Karen Wynn Fonstad is an atlas of J. R. R. Tolkien's fictional realm of Middle earth. It was published in 1981, following Tolkien's major works The Hobbit, The Lord of the Rings, and The Silmarillion. It provides many maps at different levels of detail, from whole lands to cities and individual buildings, and of major events like the Battle of the Pelennor Fields. The maps are grouped by period, namely the First, Second, and Third Ages of Middle earth, with chapters on The Hobbit and The Lord of the Rings. A final chapter looks at geographic themes such as climate, vegetation, population, and languages around Middle earth. The atlas has been warmly received by Tolkien scholars, who have called it both authorized and magisterial, providing in particular a comprehensive set of thematic maps of Middle earth.
Контекст
Карен Уинн Фонстад Оклахома университетінен картографияға маманданған география саласы бойынша магистр дәрежесін алды және Висконсин–Ошкош университетінде Картографиялық қызметтер директоры болып жұмыс істеді. Кейін ол балаларын тәрбиелеуге және фантастикалық әлемдердің атластарын жазуға көшті. Толкин әрбір кітап үшін шолу карталарын жасады.
Жариялану тарихы
"Орта дүниесінің атласы" алғаш рет 1981 жылы АҚШ-та "Houghton Mifflin" баспасы қалың мұқабалы түрінде жарық көрді. Кристофер Толкин әкесі қайтыс болғаннан кейін "Орта дүниесінің тарихы" атты сегіз томдық жинақты редакциялап, жариялағаннан соң, 1991 жылы қайта қаралып, жаңартылған екінші басылымы шықты. "HarperCollins" баспасы 1994 жылы Лондонда қайта қараған басылымды қайта басып шығарды, және оны 1999, 2016 және 2017 жылдары тағы да қайта басып шығарды.
Қадамдасу
[[File:KentGeologyWealdenDomeSimple.svg|thumb|upright=1.5|Фонстад Гондордың Эмин-Муйылын Кенттің геологиялық құрылымымен (суретте) салыстырады, себебі оның екі ішкі беткейлі төбесі бар. Фонстадтың талқылауында әртүрлі құрылымдарды түсіндіретін геологиялық ұсыныстар және бірнеше мәліметтер арасындағы қайшылықтар қарастырылады. Фонстад атласта және осы атласқа арналған мақаласында осы мәселелерге қалай шешім қабылдағанын түсіндіреді. Мысалы, ол батыс Эмин-Муйлды екі қырлы жотасымен Кенттің екі ішкі беткейлі төбесімен (антиклиналь) салыстырады. Майкл Брисбоис, «Толкин зерттемелерінде» атласты «ресми түрде бекітілген» деп сипаттайды, ал картографтар Ина Хаберман мен Николаус Кун Фонстадтың карталарын Ортажердің географиясын анықтайтын негізгі құрал ретінде қарастырады. Толкин зерттеушісі Люк Шелтон осы кітапты Ортажердің екі атласының ішінде ең танымал деп атайды, екіншісі – Барбара Стречидің «Фродоның саяхаттары» атласы. Оның пікірінше, кітап әлдеқандай кемшіліктері болғанымен, «әрине, көмектеседі», әсіресе ол Бірінші және Екінші дәуірлерді қамтиды. Толкин зерттеушісі Стентор Дэниелсон Толкиннің карталарын түсіндіру үшін жазбаларындағыдай «толыққанды мәтіндік тарихты» ұсынбағанын атап өтеді. Дэниелсон бұл Толкиннің жанкүйерлерінің карталарын «географиялық шындық» ретінде қарастыруға ықпал еткенін болжайды. Ол Фонстадтың атласын «үлкенді-көркемді» деп сипаттайды және Толкин сияқты Фонстадтың да карталар мен мәтіндер «объективті фактілер» деген тұжырыммен жұмыс істегенін, ал картограф олармен толық сәйкес келуге тиіс екенін айтады. Ол мысал ретінде Ториннің серіктерінің «Хоббиттегі» саяхатын картаға сәйкес келтіру үшін жасаған жұмысын келтіреді, бұл Толкиннің өзіне оңай берілмеген нәрсе. Дэниелсон жазғандай, Фонстад сонымен қатар Ортажердің тематикалық карталарының «ең толық жиынтығын» жасады, онда саяси шекаралар, климат, халық тығыздығы және кейіпкерлердің немесе әскерлердің жолдары сияқты географиялық деректер ұсынылған.