Кіріспе

Американдық математик

Хаскелл Брукс Кэрри (1900 жылдың 12 қыркүйегі – 1982 жылдың 1 қыркүйегі) – американдық математик және логик. Кэрри комбинаторлық логикадағы жұмысымен ең көп танымал, оның бастапқы идеясы Мозес Шонфинкельдің зерттемесіне негізделген, және оны дамытуға Кэрри үлкен үлес қосты. Кэрри сонымен қатар Кэрри парадоксы және Кэрри-Ховард сәйкестігімен де белгілі. Оның құрметіне үш бағдарламалау тілі аталған: Хаскелл, Брук және Кэрри, сондай-ақ математика мен компьютер ғылымында қолданылатын функцияларды өзгерту әдісі – кэррилеу тұжырымы.

Өмір

Керри 1900 жылдың 12 қыркүйегінде Массачусетс штатының Миллис қаласында Сэмюэл Силас Керри мен Анна Барайт Керри отбасында дүниеге келді. Олар сөз шеберлігін оқытатын мектепті басқарған. 1916 жылы Гарвард университетіне медицинаны оқуға түсып, 1920 жылы математикаға ауысып, бітірді. Массачусетс технология институтында (МИТ) екі жыл электр инженериясы бойынша жұмыс істегеннен кейін, физиканы зерттеу үшін Гарвардқа оралып, 1924 жылы магистр дәрежесін (M.A.) алды. Керридің математикалық логикаға деген қызығушылығы осы кезеңде басталды, ол Альфред Норт Уайтхед пен Бертран Расселдің математиканы символдық логикаға негіздеуге жасаған әрекеттерімен, яғни Principia Mathematica еңбегімен танысқанда. Гарвардта қалған Керри математикадан философия докторы (Ph.D.) атағын алу үшін ізденіс жасады. Джордж Дэвид Бирхоффтың дифференциалдық теңдеулер бойынша жұмыс істеуін ұсынғанмен, оның қызығушылығы логикаға қарай бұрылды. 1927 жылы Принстон университетінде оқытушы болып жұмыс істеген кезде ол Мозес Шёнфинкельдің комбинаторлық логикадағы еңбегін ашты. Шёнфинкельдің жұмысы Керридің өзінің зерттеулерінің көп бөлігін болжаған болатын, сондықтан ол Геттинген университетіне көшті, онда Генрих Бехман мен Пол Бернайспен, Шёнфинкельдің еңбегімен жақсы таныс ғалымдармен жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Керриді Дэвид Гильберт жетекшілік етті және Бернайспен тығыз байланыста жұмыс істеді, 1930 жылы комбинаторлық логика бойынша диссертациясын қорғады. 1928 жылы Геттингенге аттанғанға дейін Керри Мэри Вирджиния Уитлиге үйленді. Жұбайлар Германияда диссертациясын аяқтағанға дейін тұрды, содан кейін 1929 жылы Пенсильвания штатының Мемлекеттік колледжіне көшіп, Керри Пенсильвания мемлекеттік колледжінде қызметке қабылданды. Олардың екі баласы болды: Энн Райт Керри (1930 жылдың 27 шілдесі) және Роберт Уитли Керри (1934 жылдың 6 шілдесі). Керри келесі 37 жыл бойы Пенсильвания штатында қалды. 1931-1932 жылдары Ұлттық зерттеу стипендиясы бойынша Чикаго университетінде бір жыл, ал 1938-1939 жылдары Принстонның Жоғары оқу институтында бір жыл оқыды. 1942 жылы ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үкіметі үшін қолданбалы математикамен айналысу үшін демалысқа шықты, әсіресе Франкфорд Арсеналында. Соғыстан кейін ол 1945 және 1946 жылдары ENIAC жобасымен жұмыс істеді. Фулбрайт стипендиясы бойынша ол Бельгияның Лувен қаласында Роберт Фейспен бірлесіп жұмыс істеді. 1966 жылы Пенсильвания штатынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Керри Амстердам университетінде қызметке кірісті. 1970 жылы комбинаторлық логика бойынша трактатының екінші томын аяқтағаннан кейін Керри Амстердам университетінен зейнеткерлікке шығып, Пенсильвания штатының Мемлекеттік колледжіне оралды. Хаскелл Керри 1982 жылдың 1 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Мемлекеттік колледжінде 81 жасында қайтыс болды.

Жұмыс

Кьюридің жұмысының басты назары комбинаторлық логиканың математиканың негізін құруға болатынын көрсетуге бағытталған әрекеттер болды. 1933 жылдың соңында Джон Россермен хат алмасу арқылы ол Клин-Россер парадоксі туралы білді. Россер мен Стивен Клин жасаған бұл парадокс, Алонзо Черч ұсынған (ламбдалық есептеуді тұрақты подсистема ретінде қамтитын жүйе) және Кьюридің өзінің жүйесі сияқты бірнеше байланысты формальды жүйелердің дәйекті еместігін дәлелдеді. Дегенмен, Черч, Клин және Россерден өзгеше, Кьюри негіздік тәсілден бас тартпады, ол «парадокстардан қашып кеткісі келмейтінін» айтты. Өмірінің бар сағатында Комбинаторлық логика саласында жұмыс істеген Кьюри, іс жүзінде осы саланың негізін қалаушысы және ең танымал есіміне айналды. Комбинаторлық логика – функционалдық бағдарламалау тілдерінің бір стиліне негіз болып табылады. Комбинаторлық логиканың күші мен көлемі Черчтің ламбдалық есептеуіне өте ұқсас, бірақ соңғы формализм соңғы онжылдықтарда үстемдік танытты. 1947 жылы Кьюри алғашқы жоғары деңгейдегі бағдарламалау тілдерінің бірін сипаттап, жалпы арифметикалық өрнекті бір мекенжайлы компьютерге арналған кодқа түрлендіру процедурасының алғашқы сипаттамасын ұсынды. Ол Гарвард, Принстон университеттерінде және 1929 жылдан 1966 жылға дейін Пенсильвания штаты университетінде оқытумен айналысты. 1942 жылы ол Кьюри парадоксын жариялады. 1966 жылы ол Эверт Виллем Беттің ізбасары ретінде Амстердам университетінде логика, оның тарихы және нақты ғылымдар философиясы профессоры болды. Кьюри сондай-ақ математикалық логиканы жалпы мағынада жазып, оқытты; оның осы саладағы оқытуы 1963 жылы жарық көрген «Математикалық логика негіздері» еңбегімен аяқталды. Оның математикаға қатысты ұнататын философиясы формализм болды (1951 жылғы кітабына қараңыз), ол өзінің ұстазы Гилбертке еліктеді, бірақ оның жазбалары философиялық қызығушылықты және интуициялық логикаға ашық көзқарасты көрсетеді.