Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Топлица (Марошевиз) – Румынияның Трансильвания аймағындағы Харгита округінде орналасқан муниципалитет. Елді мекеннің атауы бірнеше рет өзгерген: Таплоча, Топлица, Дьердьо-Топлица, 1861 жылдың 3 ақпанынан бастап Олах-Топлица, немесе "Румын Топлицасы", кейін 1907 жылдың 1 қаңтарынан бастап Марошевиз деп аталды, 1918 жылға дейін Румын Топлицасы атауын алғанша. Румын және венгр тілдеріндегі атаулардың екеуі де "жылы су бұлағы" деген мағынаны білдіреді; алғашқысы – славян текті румын сөзі. Қала сегіз ауылды басқарады: Кэлиманел (Келеменпатак), Лункани (Лункани), Мэгеруш (Мадьярос), Могланешть (Моглан), Секу (Сзекпатак), Въгани (Вугань), Валя (Валя) және Зенкани (Зсакхедь).
Toplița (; Maroshévíz, ) is a municipality in Harghita County, Transylvania, Romania. The settlement has had multiple name changes: Taplócza, Toplicza, Gyergyó Toplicza, from February 3, 1861 Oláh Toplicza, or "Romanian Toplița", then from January 1, 1907 Maroshévíz, until 1918, when it received the Romanian name Toplița Română. Both the Romanian and the Hungarian name mean "hot water spring"; the former is a Romanian word of Slavic origin. The city administers eight villages: Călimănel (Kelemenpatak), Luncani (Lunkány), Măgheruș (Magyaros), Moglănești (Moglán), Secu (Székpatak), Vâgani (Vugány), Vale (Válya), and Zencani (Zsákhegy).
Демография
2021 жылғы халық санағы бойынша Топлицаның халқы 12 609 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағында қалада 13 282 адам тұрды; олардың 68,49% - румындар, 22,11% - венгрлер (көбінесе секелилер) және 3,64% - ромдар. Осы муниципалитет құрамына кіретін ауылдардың ішінде Магеруш (34%), Могланешти (21,5%), Секу (29,7%) және Зенкани (23,7%) ауылдарында ірі венгр этникалық азшылықтары бар.
At the 2021 census, Toplița had a population of 12,609. At the census from 2011, there were 13,282 people living in the city; of this population, 68.49% were ethnic Romanians, while 22.11% were ethnic Hungarians (primarily Székelys) and 3.64% ethnic Romani. Among the villages which are part of this municipality, there are large ethnic Hungarian minorities in Măgheruș (34%), Moglănești (21.5%), Secu (29.7%), and Zencani (23.7%).
География
Топлица Трансильванияның шығысында, Муреш өзенінің жоғарғы ағысында, дәлірек айтқанда, Харгита облысының солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Ол теңіз деңгейінен жоғары биіктікте, Гиургиулу жазығында Гиургиулу, Гургиулу және Кэлимани тауларының арасында жатыр. Ең жақын қалалар: Борсек, Георгени және Регин.
Toplița is located in eastern Transylvania, on the upper reaches of the Mureș River, more precisely in the northwestern corner of Harghita County. It is situated at an altitude of above sea level, on the Giurgiului plain between the mountains of Giurgiului, Gurghiului and Călimani. The nearest towns are Borsec , Gheorgheni and Reghin .
Тарих
Бұл аймақ 1228 жылға дейін Саймон Бánның меншігі болды, содан кейін 1945 жылға дейін өте кең аумақтарын сақтап тұруға тырысқан Бánффи әулетіне өтті. Феодалдық иелік ретінде, бұл аймақ Секели орындықтарының (sedes judiciaria, ерекше ұлттық құқықтары бар Секели ауданы) ешқайсысына қарастырылмады. Елді мекен 1567 жылы Козма Петричевич Пал Бánффиге тиесілі жерде құрылды. Ол бұл жерді үш молдаван шаруа отбасына сыйлап, оны Таплоча деп атады. 1868 жылы Олах Топлицаға сегіз "праэдия" қарасты: Келеменпатак, Ньирмезё, Чоботáнь, Мэнестря, Вугáнь, Моглáн, Плопиш және Мадьярош; сол кезде Валя да бұл елді мекеннің бір бөлігі болды. Бүгінде оған Валея, Зенкани, Вáгани, Секу, Моглэнешти, Мэгеруш және Лункани кіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Топлица және оның төңірегінде қатыгез шайқастар болды. Секудегі румын ескерткіші 771 румын әскерінің қабірі, ал венгр әскерінің зиратында 450 венгр әскері жерленген. 1918 жылға дейін ол Австро-Венгрия Корольдігіндегі Марош-Торда округінің құрамында болды. 1918 жылдың қараша айының соңында генерал Траян Мошою басқаратын Румыния армиясының 7-ші жаяу әскер дивизиясы Карпат тауларын кесіп өтіп, Пятра-Неамцтан шығып, Присакани аңғары арқылы Борсек, Топлица және Регинге қарай жылжыды. 1918 жылдың желтоқсанында Трансильванияның Румыниямен бірігуінен және венгр-румын соғысының басталуынан кейін Топлица румын әкімшілігіне өтті; 1920 жылғы Трианон шартынан кейін ол Румынияның бір бөлігіне айналды. 1940 жылы Екінші Вена шешімі Солтүстік Трансильванияны Венгрияға берді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында 1944 жылдың қазан айында румын және совет әскерлері қалаға кірді. Солтүстік Трансильвания аумағы 1945 жылдың 9 наурызына дейін (Петру Гроза премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін) совет әскери басқаруында болды, содан кейін ол қайтадан Румынияның құрамына кірді. 1952 жылы Топлица қала болып жарияланды және Мажар автономиялық аймағының құрамына енді. 1968 жылы ол Харгита округінің құрамына кірді. 2002 жылы муниципалитет болып жарияланды.
The region was Simon Bán's property until 1228, then passed on to the Bánffy family, who managed to keep their enormous properties until 1945. As a feudal domain, the area was not part of any of the Székely seats (sedes judiciaria, Székely district with special national privileges). The settlement was founded in 1567 by Kozma Petričević on land owned by Pál Bánffy. He gave the land to three Moldavian peasant families and named the place Taplócza. In 1868, eight "praedia" belonged to Oláh Toplicza: Kelemenpatak, Nyírmező, Csobotány, Mănăstirea, Vugány, Moglán, Plopiș, and Magyarós; at the time Válya was already part of the settlement. Nowadays, it comprises Valea, Zencani, Vâgani, Secu, Moglănești, Măgheruș, and Luncani. During World War I, Toplița and its periphery witnessed cruel fighting. The Romanian monument in Secu is the tomb of 771 Romanian soldiers, while in the Hungarian Soldiers Cemetery 450 Hungarian soldiers were buried. Until 1918 it was part of Maros Torda County in the Kingdom of Hungary in Austria Hungary. At the end of November 1918, the 7th Infantry Division of the Romanian Army under the command of General Traian Moșoiu crossed the Carpathian Mountains, coming from Piatra Neamț and advancing though the Prisăcani Valley towards Borsec, Toplița, and Reghin. After the Union of Transylvania with Romania in December 1918 and the start of the Hungarian–Romanian War, Toplița passed under Romanian administration; after the Treaty of Trianon of 1920, it became part of Romania. In 1940, the Second Vienna Award granted Northern Transylvania to Hungary. Towards the end of World War II, Romanian and Soviet armies entered the town in October 1944. The territory of Northern Transylvania remained under Soviet military administration until March 9, 1945 (after the appointment of Petru Groza as Prime Minister), after which it became again part of Romania. In 1952 Toplița was declared a town, and became part of the Magyar Autonomous Region. In 1968, it became part of Harghita County. In 2002 it was declared a municipality.