Кіріспе

Сибилл оракулдарының жинағы. Сибилл оракулдары (Oracula Sibyllina; кейде псевдо-Сибилл оракулдары деп те аталады) – құдайлық аянды екпінде айтқан пайғамбар әйелдер, сибиллдерге жатқызылған, грек гексаметрімен жазылған оракулдық айтылымдардың жинағы. VI немесе VII ғасырға жатқан басылымда 14 кітап және Сибилл оракулдарының 8 фрагменті сақталған. Бұларды біздің заманымыздың IV ғасырында римдік генерал Флавий Стилихонның бұйрығымен өртеліп жойылған ежелгі этрус және римдіктердің түпнұсқа Сибилл кітаптарымен шатастыруға болмайды. Керісінше, бұл мәтін – грек және рим мифологиясымен қатар еврей, гностик және ерте христиан аңыздарының араласып кеткен ерекше "коллажы". Сибилл оракулдары классикалық мифология және бірінші мыңжылдықтың басындағы гностик, эллиндік-яһуди және христиандық сенімдер туралы маңызды мәліметтердің көзі болып табылады. Онда шашыраңқы кездесетін кейбір апокалиптикалық үзінділер Аян кітабы және басқа апокалиптикалық әдебиеттердегі тақырыптарды болжайтын сияқты. Оракулдар кеңірек қолданысқа түскенде көптеген өңдеулерге, қайта жазуларға және редакциялауларға ұшырады. Бір жолындағы сөздердің бас әріптерімен жазылған христиандық кодты сөз тіркесін жасыратын акростих кездеседі.

Кіріспе

Сибиллик жәбілер қазіргі күйінде – хаостық қосымша. Олар әртүрлі авторларға, мерзімдерге және діни көзқарастарға жататын 12 кітаптан (немесе 14 кітаптан) тұрады. VI ғасырдың белгісіз редакторының (Александр) еңбегі деп саналатын соңғы реттелу авторлықты, уақытты немесе діни нанымды анықтамайды; көптеген кітаптар тек қана байланыссыз үзінділердің ретсіз жиынтығы. Бұл жәбілер анонимді болғандықтан, грек-рим әсеріне ұшыраған яһудилер мен христиандар миссионерлік мақсаттармен оларды өзгертуге және толықтыруға мүмкіндік алды. Целсус христиандарды Σιβυλλισται ("жәбіл сатушылар" немесе "жәбілдерге сенушілер") деп атады, себебі олардың арасында уағыздалған болжамдар, әсіресе Аян кітабындағылар кең таралған. Бүкіл жинақтың сақталуы христиан жазушыларының еңбегінің нәтижесі.

Мазмұны

Сибилл оракулдары классикалық гексаметрлік өлеңдерде жазылған. Мазмұны өте алуан түрлі, көбінесе халықтар, мемлекеттер, қалалар, билеушілер, храмдар және т.б. туралы айтылады. Олардың құрылымына немесе байланысты тақырыптарына қандай да бір рет келтіруге тырысу бекер. Патрик Хилидің «Католик энциклопедиясы» (1912) олардың қазіргі орналасуы әртүрлі көздерден жинаған иелерінің немесе коллекционерлердің қалауынан туындағанын болжайды. Көбінесе поэтикалық және көркем өлең жолдары кездессе де, Сибилл оракулдарының жалпы сипаты жайлы. Кітаптардың нөмірлену реті олардың ежелгілігін көрсетпейді, тіпті ең мұқият зерттеушілер де олардың қаншасы христиандық, қаншасы яһудилік екенін нақты анықтай алмады. Хили 4-кітапта оракулдардың ең көне бөліктері бар екенін айтады, және көптеген ескі зерттеушілер онда христиандық элементтерді көргенімен, қазір ол толығымен яһудилік деп есептеледі. 5-кітапқа қатысты көптеген түрлі пікірлер бар: кейбіреулері оны яһудилік, басқалары – яһуди христианның туындысы, ал үшіншілері – христиандық қосымшалармен толықтырылған деп санайды. Онда христиандық деп санауға болатын өте аз материал бар, сондықтан оны яһудилік деп санауға болады. 6- және 7-кітаптар христиандық текті екені белгілі. Кейбір авторлар (Мендельсон, Александр, Геффкен) 6-кітапты еретикалық гимн деп сипаттайды, бірақ мұндай пікірді қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Ол, ең болжамдысы, біздің заманымыздың үшінші ғасырына жатады. 1- және 2-кітаптар яһудилік түпнұсқаның христиандық редакциясы болып саналады. 8-кітап ерекше қиындықтар тудырады: алғашқы 216 тармақ біздің заманымыздың екінші ғасырындағы яһудидің еңбегі болуы мүмкін, ал соңғы бөлігі (217–500 тармақтар) христиандық символы Иктус акростихімен басталады, ол сөзсіз христиандық және, ең болжамдысы, үшінші ғасырға жатады. Қазіргі күйінде қалған төрт кітаптың да христиан авторларының туындысы болуы мүмкін. 12- және 13-кітаптар бір автордың қаламынан шыққан, 12-сі – яһудилік түпнұсқаның редакциясы. 11-кітап біздің заманымыздың үшінші ғасырында христиан немесе яһуди жазған болуы мүмкін, ал 14-кітаптың шығу тегі күмәнді, ол төртінші ғасырға жатады. Жалпы қорытынды бойынша, 6-шы, 7-ші, 8-ші кітаптар мен 8-ші кітаптың соңғы бөлігі толығымен христиандық. 1, 2, 11, 12, 13 және 14-кітаптар қазіргі түрін христиандық редакциядан алды. Бұл туындылардың қай христиандық ортада пайда болғанын анықтау мүмкін емес, сондай-ақ олардың жазылу себебін де анықтау қиын, олар тек христиандық насихат құралы ретінде пайда болған болуы мүмкін.