Кіріспе

Нысандарды жылытуға арналған жабық камера.

Пеш – материалдарды ыстық ортаға ұсынуға қолданылатын құрал. Пештердің ішінде қуыс камера болады және камераны бақыланатын түрде қыздыруға мүмкіндік береді. Ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан пештер, бақыланатын жылуды қажет ететін түрлі жұмыстарды атқару үшін пайдаланылған. Оларды әртүрлі мақсаттарда қолдануға болатындықтан, пештердің көптеген түрлері бар. Бұл түрлер олардың арналуына және жылуды қалай өндіретініне байланысты ерекшеленеді. Пештер көбінесе тағам пісіру үшін қолданылады, онда олар тағамды қажетті температураға дейін қыздыруға мүмкіндік береді. Пештер керамика мен қыш ыдыстарды жасауда да қолданылады; мұндай пештерді кейде об пештер деп атайды. Металлургиялық пештер металл өндірісінде, ал шыны пештер шыны өндірісінде қолданылады. Пештердің әртүрлі түрлері жылуды өндірудің әртүрлі әдістерін пайдаланады. Кейбір пештер отынды – ағаш, көмір немесе табиғи газды – жағу арқылы материалдарды қыздырады, ал көптегендері электр энергиясын қолданады. Микротолқынды пештер материалдарды микротолқынды сәулеленуге ұшырату арқылы қыздырады, ал электр пештері мен электр қоршаулары кедергілік қыздыру арқылы материалдарды қыздырады. Кейбір пештер жылыту процесін күшейту үшін немесе кейбір жағдайларда қыздырылатын материалдың қасиеттерін өзгерту үшін, мысалы, болат өндірісінің Бессемер әдісіндегідей, жылыту камерасы ішіндегі газдардың қозғалысын – мәжбүрлі конвекцияны – пайдаланады.

Тарих

Ең ертедегі пештер Орталық Еуропада табылған және б.з.д. 29 000 жылға дейін соққан. Олар мамонттарды пісіру үшін қолданылатын киіз үйлердің ішінде қазу орындары болған. Украинада б.з.д. 20 000 жылдан бастап, шұңқырларды ыстық көмірмен жауып, үстіне күл сепкен. Тамақты жапыраққа орап, үстіне қойып, топырақпен жабатын. Межиричтегі лагерьлерде мамонт сүйектерінен салынған әрбір тұрғын үйдің ішінде жылыну және тамақ пісіру үшін ошақ болған. Оларды ежелгі Үнді өзені аңғарында және Египетте династиялық кезеңге дейін өмір сүрген мәдениеттер қолданған. Б.з.д. 3200 жылға қарай, Үнді өзенінің жағасындағы елді мекендердегі саз кірпіштен салынған әрбір үйдің ішінде пеш болған. Пештер тамақ пісіру және кірпіш жасау үшін пайдаланылған. Орта ғасырларда еуропалықтар топырақ пен керамикалық пештердің орнына үлкен қазанмен бірге оттықтарды қолданған. Бұл голланд пешіне ұқсас болды. Орта ғасырдан кейін пештер уақыт өте келе ағаш, темір, көмір, газ және тіпті электр энергиясымен жұмыс істейтін түрлерге айналды. Әрбір конструкцияның өзіндік мақсаты мен себебі болды. Ағашпен қыздырылатын пештерде жақсырақ түтін шығару үшін от камералары қосылды. Танымал пештердің бірі – құйма темірден жасалған пеш. Олар алғаш рет 1700 жылдардың басында пайда болды және Стюарт Оберлиннің кішкентай темір пештері сияқты бірнеше түрге бөлінді, олардың өз дымқылдары болған. 19 ғасырдың басында көмір пештері пайда болды. Олар цилиндр пішіндес және ауыр құйма темірден жасалған. Газ пеші алғаш рет 19 ғасырдың басында қолданысқа енді. Газ желілері көптеген үйлерге және аудандарға қол жетімді болғаннан кейін газ плиталары кең таралды. Джеймс Шарп 1826 жылы алғашқы газ плитасының патенін алды. Газ плитасын жетілдіруге жасалған басқа да жаңалықтардың қатарында 1922 жылы Густав Дален ойлап тапқан AGA плитасы бар. Алғашқы электр пештері 19 ғасырдың соңында ойлап табылған, бірақ коммерциялық мақсатта қолданылатын көптеген электрлік жаңалықтар сияқты, электр энергиясын тиімдірек пайдалану мүмкіндігі болмайынша, электр пештерін жаппай сатып алу мүмкін болмады.

Түрлері

Екі пеш – екі пештен немесе бір пеш пен бір микротолқынды пештен тұратын орнатылған пеш құрылғысы. Әдетте ас үй жинағына орнатылады. Жер пеші – жерге қазылған шұңқыр, әдетте тастармен немесе жанған қалдықтармен қыздырылады. Тарихи тұрғыдан, көптеген мәдениеттерде тамақ пісіру үшін қолданылған. Пісіру уақыты көбінесе ұзаққа созылады, ал процесі тамақты баяу пісіру арқылы жүзеге асырылады. Жер пештері археологтардың антропологиялық қазбаларда іздейтін ең көп кездесетін нысандарының бірі болып табылады, себебі олар адам өркениетінің және тұрақты қоғамның маңызды белгілерінің бірі. Керамикалық пеш – қыштан немесе басқа керамикалық материалдан жасалған пеш, мәдениетке қарай әртүрлі формаларға ие. Үндістер оны тандыр деп атайды және тамақ пісіру үшін пайдаланады. Олар б.з.д. 3000 жылға дейін табалады және олардың шығу тегі Индостан аңғарында деп есептеледі. Газ пеші – 1802 жылы Захаус Винцлер ұйымдастырған кешкі ас кешінде газ плитасы мен пешінің алғашқы тіркелген қолданылуы болған, онда барлық тағамдар газ плитасында немесе оның пеш бөлімінде дайындалған. 1834 жылы британдық өнертапқыш Джеймс Шарп өз үйіне газ пешін орнатып, оны коммерциялық өндіріске шығарды. 1851 жылы Боуэрдің тіркелген газ пеші Ұлы көрмеде көрсетілді. Бұл пеш қазіргі газ пештерінің стандартын және негізін қалады. Газ пешінің маңызды жақсартулары температураны реттеуге көмектесетін термостатты қосуды қамтиды; сондай-ақ, тазалауды жеңілдету үшін газ пештері мен пештерге эмаль жабыны қолданылды. Электр пеші – электр энергиясы арқылы, көбінесе кедергілік қыздыру арқылы жылу шығарады. Тостер пеші – кішкентай электр пеші, алдыңғы есігі, сым сөресі және алынып тасталатын пісіру табасы бар. Тостер пешінде нан пісіру үшін нан тілімдері сөреге көлденеңінен қойылады. Тост піскеннен кейін тостер өшеді, бірақ көп жағдайда есікті қолмен ашу қажет. Көптеген тостер пештері тостерлерден әлдеқайда үлкен, бірақ электр пештерінің көптеген функцияларын орындай алады, бірақ кішкентай масштабта. Кирпіш пеші – отқа төзімді кірпіштен, бетоннан, тастан немесе қыштан жасалған пісіру камерасы. Дәстүрлі түрде ағашпен қыздырылса, 19 ғасырда көмірмен қыздырылатын пештер кең таралған. Қазіргі заманғы кірпіш пештері көбінесе табиғи газбен немесе тіпті электрмен жұмыс істейді және шебер нан және пиццамен тығыз байланысты. Бірақ бұрын олар нан пісіруді қажет ететін кез келген тамақ пісіру жұмыстарына да қолданылған. Микротолқынды пеш – инфрақызыл сәулеленудің орнына (әдетте от көзі) микротолқынды сәулелену арқылы тамақ пісіретін пеш. 1946 жылы доктор Перси Спенсер магнетронды зерттеген кезде микротолқынды қыздыру қасиеттерін ашқан деп есептеледі. 1947 жылы алғашқы коммерциялық микротолқынды пеш Бостон қаласында (Массачусетс штаты) қолданысқа енгізілді. Қабырға пеші – үлкен тоңазытқыш табалармен және голланд пештерімен жұмыс істеуді жеңілдетеді. Әдетте ені 24, 27 немесе 30 дюйм болады. Бел немесе көз деңгейінде орнатылған қабырға пеші иілуді болдырмайды. Дегенмен, орынды үнемдеу үшін оны үстел астына орналастыруға болады. Жеке қабырға пеші ас үй жинағымен салыстырғанда қымбат. Булы пеш – тамақты пісіру үшін буды пайдаланатын пеш. Кейбір пештер бірнеше режимде, кейде бір уақытта жұмыс істей алады. Комбинациялық пештер микротолқынды және дәстүрлі қыздыруды, мысалы, пісіруді немесе грильдеуді бір мезгілде орындай алады.