Сары бұталы люпин (Lupinus arboreus) – бұршақ гүлділер отбасынан мәңгі жасыл бұта. Биіктігі 1-3 метрге жетеді, -12°C дейін төтеп береді, 7 жылға дейін өседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lupinus arboreus, сары бұта люпині (АҚШ) немесе ағаш люпині (Ұлыбритания) – бұршақ тұқымдасына жататын гүлді өсімдік.
Species of plant
Lupinus arboreus, the yellow bush lupine (US) or tree lupin (UK), is a species of flowering plant in the legume family Fabaceae.
Сипаттама
Lupinus arboreus - бұл мәңгі жасыл бұта, қорғалған жерлерде 5 метрге дейін өседі (содан ағаш люпині деген басқа да атауы бар), бірақ көбінесе 3 метрге дейін болады. Ол -12°C температураға дейін төзімді және 7 жылға дейін өмір сүре алады. Жасылдан сұр жасылға дейін түсті, пальма тәрізді жапырақтары бар, әр жапырақта 5–12 жапырақша болады. Жапырақшалары 5-10 см ұзын, көбінесе сирек жібектей түктермен жабылады. Көктемде ол көптеген гүлшоғырларын шығарады, олардың ұзындығы 30 см-ге жетеді, хош иісті, жұмсақ сары, бұршақ тәрізді гүлдері болады. Сары және лила түстен күлгінге дейін гүлдейтін түрлері де бар. Дегенмен, сары түрі түрдің солтүстік бөлігінен басқа жерлерде көбірек кездеседі.
Lupinus arboreus is an evergreen shrub growing to tall (hence the alternative common name, tree lupine) in sheltered situations, but more typically tall. It is capable of tolerating temperatures down to −12 °C and living for up to seven years. It has green to gray green palmate leaves, with 5–12 leaflets per leaf. The leaflets are long, often sparsely covered with fine silky hairs. In spring it bears many racemes, long, of fragrant, soft yellow, pea like flowers. Both yellow and lilac to purple flowering forms are known. However, the yellow form is more common, except in the north of the species' range.
Тарату
Бұта АҚШ-тың Калифорния штатына тән, онда ол жағалаулық шалба жапыралы бұталар мен құмды төбелерде кеңінен таралған. Штатта кеңінен таралуына байланысты оның туған жері туралы нақты мәліметтер жоқ. Ол Point Reyes Ұлттық жағажайынан оңтүстікке қарай Сан-Луис-Обиспо округіне дейін өсетін жергілікті өсімдік деп саналады.
The shrub is indigenous to California, US, where it is widely distributed among coastal sage scrub and sand dunes. Because it has been widely introduced in the state, there is some uncertainty about its native range. It is thought to be native from Point Reyes National Seashore south to San Luis Obispo County.
Инвазивті түрлер
Ол егістіктен қашып, көптеген аймақтарда жаулап алушы түрге айналды. Орталық және солтүстік Калифорниядағы туған жерінен тыс, ол оңтүстік Калифорния мен Баха-Калифорнияда оңтүстікке қарай, ал солтүстікке қарай Тынық мұхитының жағалауындағы Солтүстік-Батыс аймағы мен Британдық Колумбияда жаулап алушы болуы мүмкін. Бұл батыс Еуропа, Австралия (потенциалды зиянды арамшөп), Жаңа Зеландия, Түркияның Анатолиялық Эгей аймағы және Оңтүстік Американың оңтүстігінде, соның ішінде Фолкленд аралдарында енгізілген түр. Бұршақ тұқымдастарының көптеген өкілдері сияқты, ол топырақта азотты тиімді бекітеді. Ол енгізілген жерлерде топырақтың химиялық құрамын өзгертеді, соның салдарынан басқа жат өсімдіктердің орналасуына жағдай жасайды, ал төмен азот деңгейіне бейімделген жергілікті өсімдіктерге зиян келтіреді. Сонымен қатар, ол өз ареалынан тыс жердегі басқа люпин түрлерімен, мысалы, Lupinus littoralis (теңіз жағалауы люпині) және Lupinus rivularis (өзен жағалауы люпині) араласып, осы жергілікті экожүйеге бейімделген түрлердің өмір сүруіне қосымша қауіп тудырады.
It has escaped from cultivation to become an invasive species in many areas. Outside of its native range in central and northern coastal California, it can become invasive southwards in Southern California and Baja California, and northwards in the coastal Pacific Northwest and British Columbia. It is an introduced species in western Europe, Australia (a potential noxious weed), New Zealand, the Turkish Anatolian Aegean Region, and southern South America including the Falkland Islands. Like many members of the Fabaceae, it is an effective fixer of nitrogen in the soil. Where it has been introduced, it changes the chemistry of the soil, and therefore allows other exotics to establish themselves, to the detriment of native plants adapted to low nitrogen levels. It also hybridizes with other lupine species outside its range, such as Lupinus littoralis (seashore lupin) and Lupinus rivularis (riverbank lupin), further endangering the survival of those native ecosystem integrated species.
Өсіру
Lupinus arboreus сары гүлдейтін түрі әдемі гүлдері үшін дәстүрлі, жергілікті және жабайы табиғат бақтарында сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі. Ол жылжымалы құм төбелерін бекітуге де пайдаланылады. Жылдам су өткізгіштігінің арқасында тік тас қабырғаларының жарықтарында өсіп жатқанын көруге болады. Люпинге тоңғырақтарда немесе террасаларда гүлзар құруға да болады. Ол Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені» сыйлығына ие болды.
The yellow flowering form of Lupinus arboreus is widely grown as an ornamental plant, for its attractive flowers in traditional, native plant, and wildlife gardens. It is also used to bind drifting sand dunes. It can be seen growing in cracks in vertical stone walls, due to the sharp drainage. Lupins can also be cultivated on balconies or patios in pots. It has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.