Кіріспе

Тауарды, бағалы қағазды немесе валютаны сатып алу немесе сату шарты, дереу есептесу үшін.

Қаржы саласында, спот-шарт, спот-мәміле немесе жай ғана спот – бұл тауарды, бағалы қағазды немесе валютаны сатып алу немесе сату шарты, есептесу (төлем және жеткізу) дереу, спот күні жүзеге асырылады. Спот күні әдетте сауда күнінен кейін екі жұмыс күні ішінде болады. Есептесу бағасы (немесе бағамы) спот бағасы (немесе спот бағамы) деп аталады. Спот-шарт форвардтық шарт немесе фьючерстік шарттан өзгеше, онда шарттың талаптары қазір келісіледі, бірақ жеткізу мен төлем болашақта жүзеге асырылады.

Спот бағалары мен болашақ бағалар

Саудаға шығарылатын тауарға байланысты, спот бағасы болашақ баға қозғалысы туралы нарық күтілімдерін әртүрлі жолдармен көрсете алады. Қағаз бағалы құралдар немесе бұзылмайтын тауарлар (мысалы, күміс) үшін спот бағасы болашақ баға қозғалысы туралы нарық күтілімдерін көрсетеді. Теория бойынша, спот және форвард бағалары арасындағы айырмашылық, «тасымалдау құны» моделіне сәйкес, қаржылық шығындарға және бағалы қағаз иесіне тиесілі кез келген табысқа тең болуы керек. Мысалы, акцияда спот пен форвард бағалары арасындағы айырмашылық көбінесе кезең ішінде төленетін дивидендтермен, сатып алу бағасынан төленетін пайызды ескергеннен кейін толықтай түсіндіріледі. Кез келген басқа баға арбитраж мүмкіндігін және тәуекелсіз пайданы тудырады (арбитраж механизмі үшін рационалды баға белгілеуді қараңыз). Керісінше, тез бұзылатын немесе жұмсақ тауар мұндай арбитражға мүмкіндік бермейді – сақтау құны күтілетін болашақ бағадан жоғары болады. Нәтижесінде, спот бағалары болашақ баға қозғалысын емес, ағымдағы сұраныс пен ұсынысты көрсетеді. Сондықтан спот бағалары өте құбылмалы болуы мүмкін және форвард бағаларынан тәуелсіз қозғалуы мүмкін. Бөгде болжамдарға сәйкес, осы бағалар арасындағы айырмашылық кезең ішінде тауар бағасының күтілетін өзгеруіне тең болады.

Шақыру күні

Қаржы саласында мәміленің спот күні – мәміле бүгін жасалғандағы қалыпты есептесу күні. Мұндай мәмілелер спот мәмілелер немесе жай ғана спот деп аталады. Әртүрлі қаржылық мәмілелер үшін спот күні әртүрлі болуы мүмкін. Валюта нарығында, сауда-саттық жүргізілетін валюта жұбы үшін спот күні әдетте екі банк күнінен кейін болады. Спот күнінен кейін есептесуді жүзеге асыратын мәміле форвард немесе форвард шарты деп аталады. Басқа есептесу күндері де болуы мүмкін. Стандартты есептесу күндері спот күнінен есептеледі. Мысалы, бір айлық валюталық форвард спот күнінен бір ай өткен соң есептеседі. Яғни, егер бүгін 1 ақпан болса, спот күні 3 ақпан, ал бір айлық күн 3 наурыз болады (егер бұл күндердің барлығы жұмыс күндері болса). Екі күнді қамтитын мәміле, мысалы, валюталық своп үшін, әдетте бірінші күні спот күні ретінде қабылданады.

Тауар

Қарапайым мысал: егер сіз шілдеде қызанақтың арзан екенін және қаңтарда қымбат болатынын білсеңіз де, оны шілдеде сатып алып, қаңтарда алуға болмайды, себебі олар қаңтардағы жоғары бағалардан пайда табуға үлкермес бұрын шіріп кетеді. Шілдедегі баға шілдедегі қызанақтың сұранысы мен ұсынысын көрсетеді. Қаңтарға арналған форвардтық баға нарықтың қаңтардағы сұраныс пен ұсынысқа деген күтілімдерін көрсетеді. Шілдедегі қызанақтар, қаңтардағы қызанақтардан өзге тауар болып саналады (контанго мен бэквордацияны салыстырыңыз).