Кіріспе

Брайансон (bʁijɑ̃sɔ̃, ) — Францияның оңтүстік-шығысындағы Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағындағы Жоғарғы Альп департаментінің жалғыз субпрефектурасы. 2000-нан астам тұрғыны бар муниципалитеттердің ресми анықтамасына сәйкес, ол Францияның ең биік қаласы болып табылады. Коммунаның 2018 жылғы соңғы халық санауы 11 084 адамды құрайды. Брайансон 2008 жылы құрылған сәттен бастап ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енген Вабан бекіністерінің бір бөлігі болып табылады.

Тарих

Брайансон римдіктердің Бригантиумы болды және король Котиус патшалығының бір бөлігін құрады. Бригантиум Альпис Котиядан (Мон Женевр) кейін Галлиядағы бірінші орын ретінде белгіленді. Бригантиумда жол батысқа қарай Гренобль арқылы Венаға (қазіргі Виенна), Рона өзені бойымен; оңтүстікке қарай Эбродунум (қазіргі Эмбрун) арқылы Вапинкумға (қазіргі Гап) дейін тармақталды. Антониндік маршрут және кесте екеуі де Бригантиумнан Вапинкумға дейінгі жолды көрсетеді. Кестеде Бригантиум Альпис Котиядан 6 М. П. қашықтықта орналасқан. Страбон Альпис Котияға баратын жолдағы Бригантиум ауылын еске алады, бірақ оның сөздері түсініксіз. Птолемей Бригантиумды Сегусини шегінде, немесе Пьемонттағы Сегузио (қазіргі Суза) халқының жерінде деп көрсетеді; бірақ Д’Анвильдің айтуынша, ол Сегусинидің табиғи шекарасынан тыс жатыр. Уолкенеар (1-том, 540-бет) Птолемейді осы мәселеде Аугусттың жаңа әкімшілік бөліністерінен бұрын жасалған Италия сипаттамасын ұстанғанымен түсіндіреді, оны біз Плинийден білеміз. Валькенер Птолемейдің Иерусалимдік маршрутымен де Птолемейді қолдайды, ол Альп Котиаесын Рамада (қазіргі Ла Рош де Рам маңында), Эмбрун мен Брайансон арасында басталатынын көрсетеді. 1040 жылдары ол Альбон графтарының иелігіне өтіп, содан бері Дофиннің тағдырын бөлісті. Брайаншонаистың құрамына Дюранның жоғарғы аңғары (оның салалары Гиронде және Гил өзендерімен) ғана емес, сонымен қатар Дора Рипария (Сезан, Улкс, Бардоннеше және Экзиль) және Чизон (Фенстрелл, Перуз, Прагелас) аңғарлары да кірді. Барлық шатқалдар Альп тау тізбегінің шығыс беткейінде орналасқан. Алайда, 1713 жылғы Утрехт шарты бойынша Альп тауларының батыс беткейіндегі Барселонетке алмастыру шартымен осы аңғарлардың барлығы Савойяға берілді. 1815 жылы Брайансон одақтастардың үш айлық қоршауын сәтті тартты, бұл жетістік оның қақпаларының бірінде «Le passé répond de l'avenir» («Өткен болашақтың кепілі») деген жазумен мәңгіленді.

География

Брайансон Италия шекарасына жақын, Серре Шевалье шаңғы курортында орналасқан. Ол Дуранс және Гизан өзендерінің тоғысқан жеріндегі үстіртте салынған. Брайансон вокзалы Гап, Марсель, Валенса және Париж қалаларымен теміржол арқылы байланысады.

Климат

Биіктігіне байланысты, Брайансон жылы, ылғалды континенттік климатқа (Köppen: Dfb) ие, Кёппен жүйесі бойынша мұхиттық климатқа (Cfb) жақын. Жазда күндіз жылы, түнде салқын, ал қыста суық және қарлы болады.

Көрікті жерлер

Тарихи орталығы – 17 ғасырда Аустриядан аймақты қорғау үшін Вобан салған мықты бекінілген қала. Оның көшелері өте тік және тар, бірақ әдемі. Брайансон Монтгеневр жотасынан түсетін жердің етегінде орналасқан, бұл Туринге қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондықтан айналасындағы биік жерлерде, әсіресе шығыс жағында көптеген басқа да бекіністер салынған. Янус форты қаладан 1200 м биіктікте орналасқан. Екі мұнарасы бар приход шіркеуі 1703–1726 жылдары салынды және өте көзге түсетін жерде тұр. Қаланың шығысындағы Pont d'Asfeld көпірі 1734 жылы салынған, ол 40 метрлік аркадан тұрады және Дюранс өзенінің үстінен 56 метр биіктікте көтеріледі. Қазіргі қала ескі қала салынған үстірттің оңтүстік-батыс жағындағы жазықтықта жатыр және Сент-Катерин шағын қалашығын құрайды. Брайансон Экрен ұлттық паркі мен Кларье аңғарына жақын. 2008 жылдың 8 шілдесінде Брайансонның бірнеше ғимараты ЮНЕСКО-ның «Ваубан бекіністері» тобының құрамындағы Дүниежүзілік мұра нысаны деп танылды. Бұл ғимараттар: қала қабырғалары, Redoute des Salettes, Fort des Trois Têtes, Fort du Randouillet, communication Y құрылысы және Asfeld көпірі. Брайансонмен бірге Франциядағы тағы 11 бекінілген ғимарат та танылды. Олардың ішінде сол Аут-Альп департаментінде орналасқан Мон-Дофен бекінісі де бар. Бұл туындыларды король Людовик XIV-нің әскери инженері Себастьен Ле Престре де Вобан (1633–1707) жобалаған.

Велоспорт

Брайансон жиі "Тур де Франс", "Джиро д'Италия" және "Дофине Либере" жарыстарының кезеңдерінің басталуы мен аяқталуына төрағалық етіп келеді. 2017 жылы "Тур де Франс" жарысының 18-ші кезеңі осы қаладан басталды. Брайансон "Тур де Франс" жарысында жиі кезеңдік қала ретінде пайда болғандықтан, велосипедшілер үшін танымал база болып табылады. 1947 жылдан бері қала "Тур" жарысының 22 кезеңіне бастау болды және 22 рет кезеңнің аяқталу орны болды. 2007 жылы 17 шілдеде Валь-д'Изерден басталып, Col de l'Iseran, Col du Télégraphe және Col du Galibier жоталарын басып өтіп, Брайансонға құлаумен аяқталған 9-шы кезең осы қалада аяқталды.

Мұз үстіндегі хоккей

Брайансонның «Қызыл Шайтандары» Францияның жоғары лигасы – Магнус лигасында ойнайды.

Қайықта жүзу

Брайансон Дуранс өзені мен оның саласы Гизанның тоғысқан жерінде орналасқан. Көктемде қардың еруінен толыққан бұл өзендерде каякпен және салмен жүзу үшін Еуропаның түкпір-түкпірінен туристер келеді, соның ішінде Онде, Жиронде, Гиль, Рабиу, Убай және тағы да басқа салаларында; көбінесе Брайансонды өздеріне база ретінде таңдайды. Альп тауларындағы танымал ақсу өзендері көбінесе мұздықтан қоректенетін, ұзақ, үздіксіз ағыстарға және сирек үлкен сарқырамаларға ие орташа көлемді өзендер болып табылады. Маусым қысқа (жаздың басында қар мен мұздықтар ерігенде екі-үш ай), бірақ осы кезеңде ақсудың деңгейі тұрақты болады.

Шаңғы спорты

Брайансон – үлкен Серре Шевалье тау шаңғысы курортының базасы және ең төменгі станциясы. Қаланың көптеген тұрғын үйлері тек қыс мезгілінде пайдаланылады, осы кезде халық саны үш есе артады.