Кіріспе
Ишта-дева немесе ишта-девата (санскрит: इष्ट देव(ता), iṣṭa deva(tā), сөзбе-сөз "қадірленген құдай", "iṣṭa" – "жеке, ұнаған, қадірленген, басым" және "devatā" – "құдай, құдайлық, қамқоршы құдай" немесе "deva" – "құдай"), индуизмдегі бір адамның сүйікті құдайына берілген термин. Бұл Смарта және Бхакти мектептері үшін ерекше маңызды, онда жақтастары өздерін шабыттандыратын Құдайдың бейнесіне табынуды таңдайды. Смартизмде бес басты құдайдың бірі таңдалып алынады. Құдай туралы жалғыз түсінікке баса назар аударатын, мысалы, Вайшнавизм сияқты дін ағымдарында да ишта-дева тұжырымы бар. Мысалы, Вайшнавизмде Вишнудың нақты бір бейнесіне немесе оның аватарының біріне (мысалы, Кришна немесе Рама) ерекше мән беріледі. Сол сияқты, Шактизмде Парвати немесе Лакшми сияқты Құдайдың нақты бір бейнесіне назар аударылады. Вайшнавизмнің Сваминараян сектасында да ұқсас тұжырым бар, бірақ Вишну мен Шива – бір Құдайдың екі түрлі жағы деп есептеледі.
Ishta Deva in the Vajrayana Buddhist context
ancestral tutelary deity in Hinduism
Ishta deva or ishta devata (Sanskrit: इष्ट देव(ता), iṣṭa deva(tā), literally "cherished divinity" from iṣṭa, "personal, liked, cherished, preferred" and devatā, "godhead, divinity, tutelary deity" or deva, "deity"), is a term used in Hinduism denoting a worshipper's favourite deity. It is especially significant to both the Smarta and Bhakti schools, wherein practitioners choose to worship the form of God that inspires them. Within Smartism, one of five chief deities is selected. Even in denominations that focus on a singular concept of God, such as Vaishnavism, the ishta deva concept exists. For example, in Vaishnavism, special focus is given to a particular form of Vishnu or one of his avataras (i. e. Krishna or Rama). Similarly within Shaktism, focus is given to a particular form of the Goddess such as Parvati or Lakshmi. The Swaminarayan sect of Vaishnavism has a similar concept, but notably holds that Vishnu and Shiva are different aspects of the same God.
Смарт құлшылық
Философ Ади Шанкара Смарта дәстүрінің ортодоксальды брахмандары арасында танымал болған "бес түрге табыну" (панчаятана пуджа) жүйесі бес құдайды – Ганеша, Вишну, Шива, Шакти және Сурияны шақырып құрметтейді. Бұл жүйені Шанкарачарья негізінен бес негізгі сектаның (Ганяпатия, Сайва, Вайшнава, Шакта және Саура) басты құдайларын тең дәрежеде біріктіру мақсатымен құрды. Шанкарачарья уағыздаған монистік философия осы құдайлардың біреуін басты құдай ретінде таңдауға және қалған төртеуін де бір-бірінен өзгеше, бірақ әрқашан барлық нәрсені қамтитын Брахманның түрлері ретінде құрметтеуге мүмкіндік берді.
Ғибадат түрлері
Көбінесе, жолын табушы өзінің Ишта Девасына мурти нысаны арқылы құлшылық етеді. Бұл құлшылыққа олардың таңдаған құдайларына хош иіс немесе гүлдер сыйлау, мантраларды оқу, олардың есімдерін әнмен айту және дұға ету кіруі мүмкін. Құдайды есінде ұстау және олармен (немесе олар арқылы) қарым-қатынас орнату – практика үшін өте маңызды. Адвайта мектептерінде адам санасының түпкілікті анықталмайтын құдайлықты түсіну үшін нақты формаға мұқтаж екендігіне көптеген адамдар сенеді. Бір түстің абстрактілі түсінігін нақты түсін көргеннен кейін ғана түсінуге болатындай, құдайды да мурти нысаны арқылы ғана түсінуге болады. Двайта мектептері керісінше, Жоғарғы Күштің құдайлық формаға ие екеніне сеніп, олардың Ишта Девасына Жоғарғы Тұлғаның бейнесі немесе тікелей көрінісі ретінде құлшылық етеді. Мысалы, Вайшнав мектептері тек Вишну муртилеріне немесе Кришна немесе Рама сияқты оның аватарияларына ғана құлшылық етеді. Шайвалар Шиваны бейнелі түрде немесе оның Лингам муртисі арқылы құлшылық етеді. Шаивизмде монистік және дуалистік дәстүрлер болғандықтан, жоғарыда аталған тәсілдердің бірі (немесе екеуі де) қолданылуы мүмкін.