Кіріспе

Лобосиц немесе Ловосице шайқасы, сондай-ақ Ловосиц 1756 жылдың 1 қазанында Үшінші Силезия соғысының және Жеті жылдық соғыстың бастауы болды. Ұлы Фридрихтің 28 000 пруссиялық әскеріне Максимилиан Улисс фон Браун басқаратын 33 000 австриялық әскер бай Богемия жазығына басып кіруді тоқтатып, Фридрихті қысқа дейін Саксонияға шегінуге мәжбүр етті.

Кіріспе

Алдын ала соққы жасауға сенген Фридрих 1756 жылғы 29 тамызда Пруссия армиясының басым бөлігімен Саксонияға басып кірді, бұл әрекеттің алдында британдық одақтастары оған қарсы кеңес берген болатын. Саксон және австриялық армиялар екеуі де соғысқа дайын емес еді. Саксон армиясы Пирна маңында берік қорғаныс позициясын алды, сондықтан Фридрих оларды оқшаулап, аштықтан қысып, қарсыласуын тоқтатудан басқа амалы қалмады. Осы қоршау біраз уақытқа созылатынын түсінген Фридрих Пирна маңындағы күзет күшін қалдырып, Богемияның солтүстігіндегі Mittel Gebirge таулары арқылы оңтүстікке қарай, Богемияның бай жазығында қысқы база құруға мәжбүр болды. Австрия армиясы, фельдмаршал фон Браун басшылығымен, Будинде бекіністі база дайындады, ол Пруссияның Mittel Gebirge-ден кез келген қозғалысын тоқтатуға арналған еді. Браун Саксония премьер-министрі Генрих Граф Брульмен құпия байланыста болды және Эльбаның оң жағалауымен Пирнаға жақын орналасқан Кенигштейнге құтқару миссиясын жоспарлады, бұл Саксон армиясына өзеннен өтіп, одақтастарымен қосылуға көмектесу үшін жасалған еді. 28-і күні Браун Брульдің ұсынысына ынталы келісім алды, екі күштің кездесуі 11/12 қыркүйек түніне белгіленді. Осы уақытта Фридрих 28 000 әскерімен Mittel Gebirge таулары арқылы Богемия жазығына қарай жол тартты. Браунның барлау қызметі пруссиялықтардың Будиндегі бекіністі базасынан бірнеше шақырым солтүстік-батысқа қарай, қазіргі Чехиядағы Ловосице қаласының жанындағы Лобосиц тауларынан шығатынын көрсетті. Ол Эльбаға дейін шақырылған кішкентай күшін қайтарды және 28-і күні 33 000 әскерімен Лобосицке дейін асықты, Фридриктің таулардың тар жолдарынан шығуымен сәйкес келіп, оған тұзақ құру үшін.

Шайқас

Аустрия армиясы Лобосицтің үстіндегі сөнген жанартаудың қорғаныс позицияларын басып алды, Лобош, Хорватиядан келген батальондарын осы төбенің төменгі бөліктерін жауып тұрған қабырғалы жүзімдіктер арасында орналастырды. Оларға өз кезегінде Франц Мориц фон Лейси басқаратын 7800 тұрақты жаяу әскердің қолдауы тиді. Қаланың алдында Браун шағын кавалерия және гранадер батальондарын қойды. Осылардың артында, суға батқан жолмен жасырынған, ол көптеген ретсіз әскерлер мен гранадерлерді орналастырды, ал олардың артында курассирлердің резервтік бригадасын орналастырды. Оңтүстікке қарай Браун өзінің әскерінің көп бөлігін Морелленбах арқылы анықталған батпақтың екінші жағына жасырып қойды. Ол батальондарын биік шөпке жатқызды және ауыр кавалерия эскадрильяларын Суловиц ауылының жанындағы аң аулау қорығының артына жасырды. Осы ауылда ол сондай-ақ жаяу әскер мен артиллерия батальондарын орналастырды. Оның әскерінің көп бөлігі таңертеңгі тұман мен жер бедерімен пруссиялықтардың көзінен жасырылды. 1 қазан күні таңертең, қатты тұман ішінде Фридрихтің пруссиялықтары Лобосицке бағытталды. Олар тұзаққа түсіп бара жатқанын мүлдем білмеді. Лобоштағы австриялықтар оларға оқ атуды бастады, Фридрих оларды ығыстыру үшін Брансвик герцогы Бевернді жеті батальондық жаяу әскермен жіберді. Пруссиялық позицияның екі таудың арасындағы ортасы, солтүстіктегі Лобош пен оңтүстіктегі Овцин, Гомолька деп аталатын төменгі тілшемен басып алынды. Бұл жерді қорғаған ретсіз әскерлер қуылды, ал пруссиялықтар ауыр артиллерия батареясын оған орналастырды. Гомолькадан, баяу еріген тұман ішінде және күнге қарай көз жұмып қарағанда, Фридрих пен оның штабына төмендегі жазықтықта тек бірнеше кавалерия бар сияқты көрінді. Олардың пікірінше, Браун шегініп, осы шағын артқы сақты қалдырған. Пруссияның Гомолькадағы батареясы төмендегі шашыраған кавалерияға оқ атуды бастады, командирлер оларды жылдамалы нысанаға айналдыру үшін оларды бірнеше рет жылжытты. Бұл кавалерияға Кайзер Франц драгун полкі, элиталық роталардың біріктірілген кавалериясы және екі шағын гусар полкі (Хадик және Бараньей) кірді. Осы уақытта Фридрихтің негізгі жаяу әскері Гомолька төбесі мен Лобош арасында орналаса бастады. Оларға, өз кезегінде, артындағы тар аңғарда 10 000-нан астам пруссиялық кавалерияның бірнеше қатары қолдау көрсетті; 18 ғасырдың кавалериясының әскер қанаттарына орналасуына сәйкес келмейтін тік, жүзімдіктермен жабылған беткейлер. Тұман көтерілген кезде Лобосицтің алдындағы австриялық ауыр қарулардың жасырын батареясы (12 фунтты және гаубицалар) ашық пруссиялық жаяу әскерге оқ атуды бастады. Фридрихтің артиллерия командирі Карл Фридрих фон Моллер өзінің қалған ауыр қаруларын және гаубицаларын пруссиялық сол жаққа жаңа қауіпке қарсы қойды. Бірақ келесі бірнеше сағат ішінде пруссиялық жаяу әскер (австриялықтардан айырмашылығы, қатарда тұрды) ауыр зардап шекті. Осы жағдайды тоқтатып, өзінің ойынша, мазасыз артқы сақты ығыстыру үшін Фридрих штабының кеңесіне құлақ асып, төбеден төменге шағын кавалерия шабуылын тапсырды. Генерал-лейтенант Кяу басқарған 1200-дей пруссиялық курассирлер австриялық кавалерияға шабуыл жасап, оларды Эльбаға қарай кері қайтарды. Алайда, пруссиялық эскадрильялар Лобосиц пен Морелленбах арасындағы күтпеген суға батқан жолға тап болды, онда бірнеше жүздеген ретсіз әскерлер мен австриялық гранадерлер жасырылған. Пруссиялық курассирлер Сулловиц ауылында жасырылған артиллерия мен жаяу әскердің батареясынан оң жақтан күшті оққа түсті. Тірі қалған пруссиялық кавалерия суға батқан жолмен бұзылып, оң және сол жақтан шабуылға ұшыраған кезде, олар үшін жасалған қоршаумен, ақырында, 1300 жаңа австриялық курассирлерден тұратын жасырын бригаданың қарсы шабуылына ұшырады (Кордуа және Штампах полктері Карел Адам Феликс фон Лобковиц басқаратын) және кері қайтарылды. Пруссиялық әскерлер ауыр зардап шеккен соң Гомолькаға қарай шегінді. Осыдан кейін Фридрихтің қарсыласы тек артқы сақты емес, бүкіл австриялық армия екені бірден анық болды, ол күшті қанаттық позицияда орналасқан. Сонымен қатар, Лобош тауындағы пруссиялық сол жақтағы іс-қимыл да күтілгеннен әлдеқайда күшті болып шықты. Беверн шарап бақтарынан ретсіз әскерлерді ығыстыруға сәттілікке жете алмады, олар таңертең бойы Лейсидің жаяу әскерімен күшейтілді. Бірақ жағдай одан да нашарлай түсті. Өзінің әріптес кавалериясының жеңіліске ұшырағанын көрген генерал Гесслер, Фридрихтің кавалерия бастығы, қалған эскадрильяларымен жалпы шабуылға бұйрық берді. Гесслер бірнеше күн бұрын пруссиялық корольден батылдығы үшін сөккенін есіне алып, осы мәселені түзетуге асықты. Ол Фридрихтің барлық кавалериясына ешқандай тежеуге жол бермеу және әрқашан бастама көтеріп шабуылдау туралы тұрақты бұйрығын орындады. Сондықтан Гесслер өзінің 7200 әскерін пруссиялық жаяу әскері арқылы өткізіп, жазыққа үлкен шабуыл жасады. Фридрих осы шабуылды бақылап тұрғанда, "Құдай-ау, менің кавалериям не істеп жатыр! Олар екінші рет шабуылдап жатыр, ешкім бұйрық бермеді!" деген сөздері айтылды. Нәтижелер бірінші шабуылмен бірдей болды, бірақ ауқымы үлкенірек. Пруссиялық эскадрильялардың қанаттарына жасырылған австриялық қарулар мен жаяу әскер оқ атып, күшейтілген австриялық кавалерия қарсы шабуыл жасады. Бірнеше пруссиялық курассирлер Морелленбахтың лайлы суынан өтіп, австриялық қаруларға жетісуге тырысты, бірақ олардың жылқылары соншалықты шаршағандықтан, қарсы беткейге көтеріле алмады және австриялық батальондар (қазір тұрған) оларды құртады. Нәтижесінде, Фридрихтің барлық кавалериясы сарқылып, шегінуге мәжбүр болды. Моллвицтегі бірінші шайқасында болғандай, Фридрих осы шайқасты да жеңіліске ұшырағанына көз жеткізді және майданды тастап кетті. Ол он бес жыл бұрынғы сол шайқаста да оның кавалериясы оны алдады. Осы жолы ол өзінің алдыңғы қатарының артындағы Вхиниц ауылына шегінді және шайқасты Беверн мен Брансвик герцогы Фердинандқа тапсырды. Беверн одан соншалықты көңілсіз болған жоқ. Оның Лобосицтегі бастапқы жеті батальоны ретсіз әскерлерді жүзімдіктерден ығыстыра алмастан, барлық оқ-дәрісін жұмсады. Ол пруссиялық орталықтан одан да көп батальондарды алып, төбедегі шайқасқа тастады. Оған бұл елдегі шайқасқа дағдыланбаған әскерлері олардың оқ-дәрісі бітіп қалғанын айтқанда, ол "Неге! Сізде нарықтар жоқ па? Иттерді өлтіріңдер!" деп ақырып, төбеден төменге шабуыл жасады. Лобоштағы австриялықтар мен ретсіз әскерлер де оқ-дәрісі бітіп, күні бойы шайқасып жатты. Олар қалаға ақырындап шегіне бастады, қақпаларын қатал қорғады. Бірақ пруссиялық артиллерия командирі фон Моллер өзінің гаубицаларын қалаға от қоюға және қорғаушыларды шығаруға бұйрық берді. Лобосицтегі жүздеген австриялық жаралылар мен тіпті пруссиялық тұтқындар өртте тірідей жанып кетті, олардың барлығы шығарыла алмады. Күн батуға жақын (бұл ендікте және уақытта шамамен сағат 17:42) екі тарап та күні бойы шайқасқаннан кейін оқ атуын тоқтатты. Браун өзінің барлық аман қалған оң қанатын Лобосиц арқылы және Морелленбах арқылы қауіпсіз өткізді. Екі армия да түнге далаға орналасты. Браун шайқас кезінде шамамен 2900 адамын жоғалтты. Пруссиялықтар да шамамен осы санда адам жоғалтты, бірақ ертең күні Морелленнің қиын батпағы арқылы шабуыл жасауға мәжбүр болады деп күтті. Бірақ түнде Браун өзінің негізгі мақсатына жеткенін, Фридрихтің қарқынын тоқтатуға жеткенін білді.

Салдары

Екі жақ шамамен бірдей санда адам шығынына ұшырады, шамамен 2900 адам, бұл бастапқыда кішірек пруссиялық армия үшін Фридрих үшін одан да ауыр тиді. Фридрих келесі күндері әлі де дүрліксіп, оның жалғыз саяси шешімі Лобозицті 18 ғасырдың соғыс ережелері бойынша жеңіс деп жариялау болды (өйткені Браун шайқас алаңынан шығып кеткен еді). Алайда, Браун өзінің қойған мақсатына жетті: Фридрикті Лобозицте тоқтатып, Эльба өзенінің жоғары ағысындағы өтуін қамтамасыз ету арқылы Пирнадағы саксон әскерін құтқаруға мүмкіндік берді. Шындығында, Фридрих «жеңіс алаңында» отырса да, Лобозицтен әрі жылжымады және екі апта ішінде Саксонияға жалпы шегінуге бұйрық берді. Осылайша, стратегиялық тұрғыдан алғанда, әскері толық, Богемия қауіпсіз және саксондықтарға солтүстікке қарай кедергісіз жол ашық болғандықтан, Браун Лобозицте стратегиялық жеңіске жеткені айтылуы мүмкін. Содан кейін Браун 8000 сарбаздық таңдамалы күшпен Эльбаның оң (шығыс) жағалауымен солтүстікке қарай құтқару миссиясын бастады. Браун өзі туберкулезбен ауырып, қан құсып жүрсе де, өзін де, әскерін де жаңбыр мен тау жолдарынан өткізіп, саксондықтарға уәде берген 11 қазан күні Кенигштейнге жеткізді. Алайда, саксондықтар сол күні Кенигштейннен Эльбаны кесіп өтуге берген уәделерін орындамай, кешіктірді. Алаяқ граф Бруль пруссиялықтармен жақсы шарттар туралы келіссөздер жүргізіп, Браунға шыдамдылық туралы жалған өтініштер жіберіп тұрды. 14-і күні пруссиялықтар, Кенигштейнге қарама-қарсы оң жағалауда австриялықтардың күтіп тұрғанын білген соң, кедергі жасау үшін өз күштерін өкілдікке жіберді. Содан кейін Бруль, саксон патшасы Август III және саксон әскерінің жоғары штабы бүкіл саксон әскерін Фридрихке тапсырды және өте пайдалы өтемақы алу үшін келіссөздер жүргізді. Саксон полктері пруссия армиясына толықтай қосылды (IR 50 және 59 ретінде). Алайда, бұл саяси-әскери төңкеріс көптеген жаяу әскер полктері үшін бір жыл ішінде сәтсіз аяқталды. Саксон кавалериялық полктері (оның ішінде граф Брульдің жеке шевалье полкі) австриялықтар үшін аман-есен қашып, соғысуға бел буды. Браун құтқару тобын Будиндегі базасына аман-есен жеткізді, бірақ міндетін орындай алмады, бірақ бұл оның кінәсінен болған жоқ. Қазан айының соңында пруссиялық әскер Богемиядан шегініп, Эльба арқылы Саксонияға қыстауға оралды. Осылайша, 1756 жылдың соңы, Жеті жылдық соғыстың алғашқы жылы, тепе-теңдікпен аяқталды, бірақ Австрия 1757 жылға стратегиялық тұрғыдан жақсы дайындықпен кірді.