Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамның нормаларын, әдет-ғұрыптарын және идеологияларын мұра ету мен таратудың өмір бойына созылатын процесі – әлеуметтанудағы түсінік.
Lifelong process of inheriting and disseminating norms, customs and ideologies
the sociological concept
Әлеуметтануда әлеуметтену (қазіргі ағылшын тілінде; немесе социализация – жазу ережесінің айырмашылығына назар аударыңыз) – қоғамның нормалары мен идеологияларын қабылдау процесі. Әлеуметтену оқу және оқытуды қамтиды, сондықтан ол «әлеуметтік және мәдени сабақтастықты қамтамасыз ететін құрал» болып табылады. Әлеуметтену даму психологиясымен тығыз байланысты. Адамдар өз мәдениетін үйрену және тірі қалу үшін әлеуметтік тәжірибеге мұқтаж. Әлеуметтену – өмір бойы білім алудың толық процесін білдіреді және ересектердің де, балалардың да мінез-құлқына, сенімдеріне және іс-әрекеттеріне маңызды әсер етеді. Әлеуметтену онда жүзеге асатын қоғамға қатысты «адамгершілік» деп аталатын нәтижелерге әкелуі мүмкін. Жеке адамның көзқарасына қоғамның пікірлері әсер етеді және ол қоғамның қабылдайтын немесе «қалыпты» деп санайтын нәрселерге бейімделеді. Әлеуметтену адамның сенімдері мен мінез-құлқына толыққанды түсінік бермейді, себебі адамдар қоршаған ортамен алдын ала анықталған бос бет емес; ғылыми зерттеулер адамдардың әлеуметтік факторлар мен гендердің әсерінен қалыптасатынын көрсетеді. Генетикалық зерттеулер адамның генотипі оның мінез-құлқының нәтижелеріне әсер ету үшін оның қоршаған ортасымен өзара әрекеттесетінін көрсетті. Бұл – адамдардың өз қоғамының мәдениетін үйрену процесі.
In sociology, socialization (Modern English; or socialisation see spelling differences) is the process of internalizing the norms and ideologies of society. Socialization encompasses both learning and teaching and is thus "the means by which social and cultural continuity are attained". Socialization is strongly connected to developmental psychology. Humans need social experiences to learn their culture and to survive. Socialization essentially represents the whole process of learning throughout the life course and is a central influence on the behavior, beliefs, and actions of adults as well as of children. Socialization may lead to desirable outcomes—sometimes labeled "moral"—as regards the society where it occurs. Individual views are influenced by the society's consensus and usually tend toward what that society finds acceptable or "normal". Socialization provides only a partial explanation for human beliefs and behaviors, maintaining that agents are not blank slates predetermined by their environment; scientific research provides evidence that people are shaped by both social influences and genes. Genetic studies have shown that a person's environment interacts with their genotype to influence behavioral outcomes. It is the process by which individuals learn their own societies culture.
Тарих
Қоғам мен табиғи жағдай туралы ұғымдар ғасырлар бойы қалыптасқан. Әлеуметтену түсінігі әлеуметтанумен бірге пайда болды, себебі әлеуметтану "нақты әлеуметтік, әлеуметтену процесі мен формалары, осылайша, әлеуметтенуде көрініс табатын мүдделер мен мазмұннан өзгеше" деп анықталған. Атап айтқанда, әлеуметтену – әлеуметтік топтардың құрылуы мен дамуынан, сондай-ақ бірлесіп өмір сүретін адамдардың әлеуметтік санасының қалыптасуынан тұрады. Осылайша, әлеуметтену бірлесіп өмір сүрудің себебі де, нәтижесі де болып табылады. Бұл термин 1940 жылға дейін жиі қолданылмаған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, сөздіктерде және Талкотт Парсонстың теориясы сияқты ғылыми еңбектерде кеңінен таралды.
Notions of society and the state of nature have existed for centuries. Socialization as a concept originated concurrently with sociology, as sociology was defined as the treatment of "the specifically social, the process and forms of socialization, as such, in contrast to the interests and contents which find expression in socialization". In particular, socialization consisted of the formation and development of social groups, and also the development of a social state of mind in the individuals who associate. Socialization is thus both a cause and an effect of association. The term was relatively uncommon before 1940, but became popular after World War II, appearing in dictionaries and scholarly works such as the theory of Talcott Parsons.
Адептіліктің даму кезеңдері
Лоуренс Колберг адамгершілік ойлауды зерттеді және адамдардың жағдайларды дұрыс пен бұрыс деп қалай бағалайтыны туралы теорияны жасады. Бірінші кезең – бұл алдын-алағы кезең, онда адам (әдетте балалар) әлемді ауырсыну мен ләззат тұрғысынан қабылдайды, ал олардың моральдық шешімдері тек осы тәжірибеге байланысты болады. Екіншіден, дәстүрлі кезең (жасөспірімдер мен ересектерге тән) қоғамның дұрыс және бұрыс туралы қағидаларын қабылдаумен сипатталады, тіпті мойынсұнудың немесе мойынсұнбаудың салдары болмаса да. Соңында, дәстүрліден кейінгі кезең (сирек кездеседі) адам моральдық шешімдер қабылдағанда абстрактілі этикалық принциптерді қарастыру үшін қоғамдық нормалардан асып түскен жағдайда пайда болады.
Lawrence Kohlberg studied moral reasoning and developed a theory of how individuals reason situations as right from wrong. The first stage is the pre conventional stage, where a person (typically children) experience the world in terms of pain and pleasure, with their moral decisions solely reflecting this experience. Second, the conventional stage (typical for adolescents and adults) is characterized by an acceptance of society's conventions concerning right and wrong, even when there are no consequences for obedience or disobedience. Finally, the post conventional stage (more rarely achieved) occurs if a person moves beyond society's norms to consider abstract ethical principles when making moral decisions.
Психологиялық даму кезеңдері
Эрик Эриксон (1902–1994) өмір бойындағы қиындықтарды түсіндірді. Өмірдің алғашқы кезеңі – нәрестелік шақ, онда нәрестелер сенім мен сенімсіздікке үйренеді. Екінші кезең – екі жасқа дейінгі кезең, онда балалар дербестік пен күмәндану арасындағы күреске тап болады. Үшінші кезеңде, мектепке дейінгі жаста, балалар бастамашылық пен кінә сезімі арасындағы айырмашылықты түсінуге тырысады. Төртінші кезең, жасөспірімдікке дейінгі жас, балалар еңбекқорлық пен кемсінушілік туралы біледі. Бесінші кезең – жасөспірімдік шақ, онда жасөспірімдер өзін-өзі тану мен жаңылысу арасындағы қиындыққа тап болады. Алтыншы кезең – жастық шақ, осы кезеңде жастар жақындық пен оқшауланудың қиындықтарымен айналысып, өмірге түсінік алады. Жетінші кезеңде, яғни орта жаста, адамдар өмірге өз үлесін қосуға тырысудың (өзімен-өзі айналысуға қарсы) қиындығын сезінеді. Соңғы кезеңде, сегізінші кезеңде, яғни қарттық шақта, адамдар әлі де тұтастық пен бейшаралықтың қиындықтарын танып-білуде. Бұл тұжырымдаманы Клаус Хуррелман мен Гудрун Квенцель "даму міндеттерінің" динамикалық моделін пайдалана отырып, одан әрі дамытты.
Erik H. Erikson (1902–1994) explained the challenges throughout the life course. The first stage in the life course is infancy, where babies learn trust and mistrust. The second stage is toddlerhood where children around the age of two struggle with the challenge of autonomy versus doubt. In stage three, preschool, children struggle to understand the difference between initiative and guilt. Stage four, pre adolescence, children learn about industriousness and inferiority. In the fifth stage called adolescence, teenagers experience the challenge of gaining identity versus confusion. The sixth stage, young adulthood, is when young people gain insight into life when dealing with the challenge of intimacy and isolation. In stage seven, or middle adulthood, people experience the challenge of trying to make a difference (versus self absorption). In the final stage, stage eight or old age, people are still learning about the challenge of integrity and despair. This concept has been further developed by Klaus Hurrelmann and Gudrun Quenzel using the dynamic model of "developmental tasks".
Әдептілік
Джордж Герберт Мид (1863–1931) адамның әлеуметтік тәжірибесі қалай жеке тұлғаның өзін-өзі қабылдауын дамытатынын түсіндіру үшін әлеуметтік мінез-құлық теориясын жасады. Мидтің орталық тұжырымдамасы – өзілік: ол өзілік сана мен өзілік бейнеден құралады. Мидтің пікірінше, өзілік туған кезде пайда болмайды, ол әлеуметтік тәжірибемен дамиды. Әлеуметтік тәжірибе – символдармен алмасу болғандықтан, адамдар әрбір әрекеттен мән табуға бейім. Мән іздеу бізді басқалардың ниеттерін болжауға жетелейді. Ниетті түсіну үшін жағдайды басқа адамның тұрғысынан көру қажет. Шын мәнінде, басқалар – бізді көре алатын айна. Чарльз Хортон Кули (1902–1983) «көрінетін өзілік» терминін енгізді, ол басқалар бізді қалай көреді деп ойлаймызға негізделген өзіміздің бейнелеуімізді білдіреді. Мидтің айтуынша, өзілікті дамытудың кілті – басқа адамның рөлін ойнауды үйрену. Әлеуметтік тәжірибесі шектеулі нәрестелер тек еліктеу арқылы ғана өзілік сезімін дамыта алады. Бірте-бірте балалар бірнеше адамның рөлін ойнауды үйренеді. Соңғы кезең – жалпыланған басқа, ол біз басқаларды бағалау үшін анықтама ретінде қолданатын кең таралған мәдени нормалар мен құндылықтарды білдіреді.
George Herbert Mead (1863–1931) developed a theory of social behaviorism to explain how social experience develops an individual's self concept. Mead's central concept is the self: It is composed of self awareness and self image. Mead claimed that the self is not there at birth, rather, it is developed with social experience. Since social experience is the exchange of symbols, people tend to find meaning in every action. Seeking meaning leads us to imagine the intention of others. Understanding intention requires imagining the situation from the other's point of view. In effect, others are a mirror in which we can see ourselves. Charles Horton Cooley (1902 1983) coined the term looking glass self, which means self image based on how we think others see us. According to Mead, the key to developing the self is learning to take the role of the other. With limited social experience, infants can only develop a sense of identity through imitation. Gradually children learn to take the roles of several others. The final stage is the generalized other, which refers to widespread cultural norms and values we use as a reference for evaluating others.
Бейхевиоризмге қарама-қайшы дәлелдер
Бихевиоризм нәрестелер дүниеге келгенде оларда әлеуметтік тәжірибе немесе жеке басының қалыптасуы болмайды деп санайды. Ал әлеуметтік алдын ала дайындық гипотезасы ғылыми зерттеулер арқылы әлеуметтік мінез-құлықтың бір бөлігі мұрагерлік арқылы берілетінін және нәрестелерге, тіпті жатырдағы балаға да әсер ететінін көрсетеді. "Әлеуметтік болуға дайын" дегеніміз, нәрестелерге олардың әлеуметтік екендігін үйретпейді, олар әлеуметтік қарым-қатынасқа дайын күйде туады. Әлеуметтік алдын ала дайындық гипотезасы әлеуметтік өзара әрекеттесудің онтогенезіне қатысты. Бұл гипотеза "әлеуметтік болуға дайын" деп бейресми түрде де аталады. Теория туылмас бұрын-ақ әлеуметтік бағытталған әрекетке бейімділік бар ма деген сұрақ қояды. Теория бойынша, жаңа туған нәрестелер әлеуметтік болуға қажетті ерекше генетикалық құрылыммен дүниеге келеді. Жаңа туған нәрестелердің мінез-құлқын зерттеу арқылы әлеуметтік алдын ала дайындық гипотезасын қолдайтын жағдайлық дәлелдерді табуға болады. Жаңа туған нәрестелер, дүниеге келгеннен кейін бірнеше сағат өткен соң, әлеуметтік қарым-қатынасқа дайын екендігі байқалады. Бұл дайындық олардың бет әлпеттерін қайталауы арқылы көрінеді. Бұл байқалған мінез-құлықты қазіргі әлеуметтендірудің немесе әлеуметтік құрылымның ешқандай түрімен байланыстыруға болмайды. Керісінше, жаңа туған нәрестелер әлеуметтік мінез-құлық пен жеке басын генетикалық жолмен белгілі бір дәрежеде мұраға алады. Мектептер үйдегіге қарағанда мүлдем басқаша мінез-құлықты талап етеді, ал балалар жаңа ережелерге сәйкес әрекет етуі керек. Жаңа мұғалімдер оқушылардан өзгеше әрекет етуі керек және айналасындағылардан жаңа ережелерді үйренуі керек. Кеннет Левин мен Синтия Хоффнердің зерттеулері ата-аналарды жұмыс және мансапқа қатысты алдын ала әлеуметтендірудің негізгі көзі ретінде анықтайды.
Behaviorism makes claims that when infants are born they lack social experience or self. The social pre wiring hypothesis, on the other hand, shows proof through a scientific study that social behavior is partly inherited and can influence infants and also even influence foetuses. Wired to be social means that infants are not taught that they are social beings, but they are born as prepared social beings. The social pre wiring hypothesis refers to the ontogeny of social interaction. Also informally referred to as, "wired to be social". The theory questions whether there is a propensity to socially oriented action already present before birth. Research in the theory concludes that newborns are born into the world with a unique genetic wiring to be social. Circumstantial evidence supporting the social pre wiring hypothesis can be revealed when examining newborns' behavior. Newborns, not even hours after birth, have been found to display a preparedness for social interaction. This preparedness is expressed in ways such as their imitation of facial gestures. This observed behavior cannot be contributed to any current form of socialization or social construction. Rather, newborns most likely inherit to some extent social behavior and identity through genetics. Schools require very different behavior from the home, and children must act according to new rules. New teachers have to act in a way that is different from pupils and learn the new rules from people around them. Research by Kenneth J. Levine and Cynthia A. Hoffner identifies parents as the main source of anticipatory socialization in regard to jobs and careers.
Әлеуметтік қайта үйлестіру
Ресоциализация – өмірлік өзгерістердің бір бөлігі ретінде бұрынғы мінез-құлық үлгілері мен рефлекстерден бас тартып, жаңаларын қабылдау процесі. Бұл адам өмірінің кез келген кезеңінде жүзеге асуы мүмкін. Ресоциализация – күшті әсер ететін тәжірибе, онда адам өзінің өткенімен толық үзіліске келеді, сонымен қатар жаңа білім алуға және түбегейлі түрленген нормалар мен құндылықтарға бейімделуге қажеттілік туындайды. Көп кездесетін мысал – толыққанды институт арқылы жүзеге асырылатын ресоциализация, яғни "адамдардың қоғамның қалған бөлігінен оқшауланып, әкімшілік қызметкерлердің бақылауында болатын орта". Толыққанды институттар арқылы ресоциализация екі кезеңнен тұрады: 1) қызметкерлер жаңа түскен адамның жеке ерекшеліктерін жоюға тырысады; және 2) қызметкерлер осы адамға жаңа бейне жасауға ұмтылады. Басқа мысалдарға үйден шығып, әскерге қатысуға кеткен жас адамның тәжірибесі, немесе жаңа дінге өткен адамның жаңа сенімдерін мен қағидаларын қабылдауы жатады. Тағы бір мысал – транссексуал адамның өзгерген жыныстық роліне сәйкес әлеуметтік өмірге бейімделу процесі.
Resocialization refers to the process of discarding former behavior patterns and reflexes while accepting new ones as part of a life transition. This can occur throughout the human life span. Resocialization can be an intense experience, with individuals experiencing a sharp break with their past, as well as a need to learn and be exposed to radically different norms and values. One common example involves resocialization through a total institution, or "a setting in which people are isolated from the rest of society and manipulated by an administrative staff". Resocialization via total institutions involves a two step process: 1) the staff work to root out a new inmate's individual identity; and 2) the staff attempt to create for the inmate a new identity. Other examples include the experiences of a young person leaving home to join the military, or of a religious convert internalizing the beliefs and rituals of a new faith. Another example would be the process by which a transsexual person learns to function socially in a dramatically altered gender role.
Ұйымдастырушылық әлеуметтендіру
Ұйымдық әлеуметтену – бұл қызметкердің ұйымдағы өзінің қызметін атқару үшін қажетті білім мен дағдыларды меңгеру процесі. Жаңа келгендер әлеуметтенуге бейімделген кезде, олар ұйымның тарихы, құндылықтары, арнайы сөздері, мәдениеті және процедуралары туралы біледі. Жаңа қызметкерлердің болашақ жұмыс ортасы туралы алған білімдері, олардың біліктіліктері мен қабілеттерін жұмыстарына қалай қолданатынына әсер етеді. Білімді игеруге қызметкерлердің белсенді қатысуы олардың әлеуметтену процесіне әсер етеді. Жаңа қызметкерлер сондай-ақ өздерінің жұмыс тобы, күнделікті жұмыс істейтін адамдар, ұйымдағы өздерінің рөлі, жұмысын атқару үшін қажетті дағдылар, ресми тәртіптер мен бейресми ережелер туралы біледі. Әлеуметтену – жаңадан келгендер ұйымдық құндылықтар мен тәжірибелерді қабылдап, оларға бағынуды үйренетін бақылау жүйесі ретінде жұмыс істейді.
Organizational socialization is the process whereby an employee learns the knowledge and skills necessary to assume his or her role in an organization. As newcomers become socialized, they learn about the organization and its history, values, jargon, culture, and procedures. Acquired knowledge about new employees' future work environment affects the way they are able to apply their skills and abilities to their jobs. How actively engaged the employees are in pursuing knowledge affects their socialization process. New employees also learn about their work group, the specific people they will work with on a daily basis, their own role in the organization, the skills needed to do their job, and both formal procedures and informal norms. Socialization functions as a control system in that newcomers learn to internalize and obey organizational values and practices.
Гендерлік әлеуметтендіру
Хенслин (1999:76) «әлеуметтенудің маңызды бөлігі – мәдени тұрғыдан анықталған гендерлік рөлдерді үйрену» дейді. Гендерлік әлеуметтену – белгілі бір жынысқа лайықты саналатын мінез-құлық пен көзқарастарды үйрену: ұлдар ұл болуға, қыздар қыз болуға үйренеді. Бұл «үйрену» әлеуметтенудің көптеген түрлі агенттері арқылы жүзеге асырылады. Әр гендерге лайықты деп есептелетін мінез-құлық, берілген қоғамдағы әлеуметтік, мәдени және экономикалық құндылықтармен анықталады. Сондықтан гендерлік әлеуметтену әртүрлі құндылықтарға ие қоғамдар арасында айқын айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Отбасы, әрине, гендерлік рөлдерді нығайтуда маңызды рөл атқарады, бірақ достар, құрбылар, мектеп, жұмыс және бұқаралық ақпарат құралдары да маңызды. Әлеуметтік топтар гендерлік рөлдерді «сансыз көп, көзге көрінбейтін және көрінетін жолдармен» нығайтады (1999:76). Теңдес топтарының іс-әрекеттерінде стереотиптік гендерлік рөлдер жобалануы, қайта келісілуі немесе түрлі мақсаттар үшін шеберлікпен қолданылуы мүмкін. Кэрол Гиллиган гендерлік және моральдық даму теориясында қыздар мен ұлдардың моральдық дамуын салыстырды. Ол (1982, 1990) ұлдардың әділеттілікке бағытталған көзқарасқа ие екенін, яғни дұрыс пен бұрысты анықтау үшін ресми ережелерге сүйенетінін айтты. Ал қыздардың көзқарасы күтім мен жауапкершілікке бағытталған, жағдайды бағалай отырып, жеке қарым-қатынастарды ескереді. Гиллиган сондай-ақ гендердің өзіне сенуге қатысты әсерін зерттеді. Ол қоғамның қыздарды әлеуметтендіруі олардың өзіне сенуінің жас ұлғайған сайын төмендеуіне себеп болатынын мәлімдеді. Қыздар жасөспірім кезеңінде жеке күштерін қайта табуға тырысады, себебі олардың мұғалімдері аз, ал биліктегілердің көпшілігі – ер адамдар. Ата-аналар баланың дамуының басынан қатысып отырады, сондықтан олардың баланың ерте әлеуметтенуіне, әсіресе гендерлік рөлдерге қатысты ықпалы өте маңызды. Әлеуметтанушылар ата-аналардың балаларында гендерлік рөлдерді әлеуметтендірудің төрт жолын анықтады: ойыншықтар мен іс-шаралар арқылы гендерлік қасиеттерді қалыптастыру, баланың жынысына байланысты олармен қарым-қатынасты өзгерту, гендерлік үлгі ретінде қызмет ету және гендерлік идеалдар мен күтулерді жеткізу. Гендерлік әлеуметтанушы Р.В. Коннелл әлеуметтену теориясы гендерді түсіндіру үшін «жеткіліксіз» екенін айтады, себебі ол көптеген балалар дәстүрлі гендерлік рөлдерге қарсы шығады, тек бірнеше «ерекше жағдайларды» есепке алмайды; себебі ол бір қоғамдағы әртүрлі әлеуметтену агенттерінен келетін қарама-қайшы «сценарийлерді» түсіндіре алмайды және жеке тұлғаның гендерлік (және жалпы) сәйкестігінің әртүрлі деңгейлері арасындағы қақтығысты ескермейді.
Henslin (1999:76) contends that "an important part of socialization is the learning of culturally defined gender roles". Gender socialization refers to the learning of behavior and attitudes considered appropriate for a given sex: boys learn to be boys and girls learn to be girls. This "learning" happens by way of many different agents of socialization. The behaviour that is seen to be appropriate for each gender is largely determined by societal, cultural, and economic values in a given society. Gender socialization can therefore vary considerably among societies with different values. The family is certainly important in reinforcing gender roles, but so are groups including friends, peers, school, work, and the mass media. Social groups reinforce gender roles through "countless subtle and not so subtle ways" (1999:76). In peer group activities, stereotypic gender roles may also be rejected, renegotiated, or artfully exploited for a variety of purposes. Carol Gilligan compared the moral development of girls and boys in her theory of gender and moral development. She claimed (1982, 1990) that boys have a justice perspective meaning that they rely on formal rules to define right and wrong. Girls, on the other hand, have a care and responsibility perspective, where personal relationships are considered when judging a situation. Gilligan also studied the effect of gender on self esteem. She claimed that society's socialization of females is the reason why girls' self esteem diminishes as they grow older. Girls struggle to regain their personal strength when moving through adolescence as they have fewer female teachers and most authority figures are men. As parents are present in a child's development from the beginning, their influence in a child's early socialization is very important, especially in regard to gender roles. Sociologists have identified four ways in which parents socialize gender roles in their children: Shaping gender related attributes through toys and activities, differing their interaction with children based on the sex of the child, serving as primary gender models, and communicating gender ideals and expectations. Sociologist of gender R. W. Connell contends that socialization theory is "inadequate" for explaining gender, because it presumes a largely consensual process except for a few "deviants", when really most children revolt against pressures to be conventionally gendered; because it cannot explain contradictory "scripts" that come from different socialization agents in the same society, and because it does not account for conflict between the different levels of an individual's gender (and general) identity.
Растық әлеуметтену
Растық әлеуметтену немесе растық этностық әлеуметтену – «балалардың этностық топтың мінез-құлқын, түсініктерін, құндылықтарын және көзқарастарын қабылдап, өздерін және басқаларды осы топтың мүшелері ретінде тануына әкелетін даму процестері» деп анықталады. Қазіргі әдебиетте растық әлеуметтенудің көптеген өлшемдері бар екені айтылады. Зерттеушілер растық әлеуметтену әдебиетінде жиі кездесетін бес өлшемді анықтады: мәдени әлеуметтену, кемсітушілікке дайындық, сенімсіздікті күшейту, теңдік және басқалары. Мәдени әлеуметтену, кейде «өзін-өзі құрметке тәрбиелеу» деп те аталады, балаларға олардың растық тарихы мен мұрасы туралы білім беруге бағытталған ата-аналық тәжірибелерді білдіреді. Кемсітушілікке дайындық – балаларды кемсітушілікке қарсы дайындауға бағытталған ата-аналық тәжірибе. Сенімсіздікті күшейту – ата-ананың балаларды басқа нәсілдегі адамдарға күдікпен қарауға тәрбиелеуі. Теңдік – барлық адамдар тең және оларға ортақ адамгершілікпен қарау қажет деген сеніммен балаларды әлеуметтендіру.
Racial socialization, or racial ethnic socialization, has been defined as "the developmental processes by which children acquire the behaviors, perceptions, values, and attitudes of an ethnic group, and come to see themselves and others as members of the group". The existing literature conceptualizes racial socialization as having multiple dimensions. Researchers have identified five dimensions that commonly appear in the racial socialization literature: cultural socialization, preparation for bias, promotion of mistrust, egalitarianism, and other. Cultural socialization, sometimes referred to as "pride development", refers to parenting practices that teach children about their racial history or heritage. Preparation for bias refers to parenting practices focused on preparing children to be aware of, and cope with, discrimination. Promotion of mistrust refers to the parenting practices of socializing children to be wary of people from other races. Egalitarianism refers to socializing children with the belief that all people are equal and should be treated with common humanity.
Басымдылықты әлеуметтендіру
Басымдауды әлеуметтендіру – дегеніміз, "жеке тұлғалар билік пен саяси құрылымды қалай түсінетінінің процесі, әсіресе, бұл түсініктер жыныс, нәсілдік топқа жататындық және сексуалдық бағдарға қатысты жекелік, билік және мүмкіндік туралы түсініктерін қалыптастырады". Бұл әрекет – билікке қатысты саяси әлеуметтенудің бір түрі, мұнда әлсіз жағдайға түскен адамдар өзінің басымдығына шектеулі "көзге көрінетін мәжбүрлеуді" пайдалана отырып, тұрақты түрде мойынсұнады. Олар энкультурация және әлеуметтендіру процестерінің тілді меңгеру процесінен ажыратылмайтынын, балалардың тіл мен мәдениетті біріктірілген процесс ретінде бірге үйренетінін анықтады. Барлық қоғамдардың мүшелері балаларды тіл арқылы және тілді пайдалану арқылы әлеуметтендіреді; жаңадан үйренуші тілді меңгергенде, сол арқылы мәдениеттің санаттары мен нормаларына да әлеуметтендіріледі, ал мәдениет өз кезегінде тілді қолдану нормаларын ұсынады.
Oppression socialization refers to the process by which "individuals develop understandings of power and political structure, particularly as these inform perceptions of identity, power, and opportunity relative to gender, racialized group membership, and sexuality". This action is a form of political socialization in its relation to power and the persistent compliance of the disadvantaged with their oppression using limited "overt coercion". They discovered that the processes of enculturation and socialization do not occur apart from the process of language acquisition, but that children acquire language and culture together in what amounts to an integrated process. Members of all societies socialize children both to and through the use of language; acquiring competence in a language, the novice is by the same token socialized into the categories and norms of the culture, while the culture, in turn, provides the norms of the use of language.
Жоспарлы әлеуметтену
Жоспарлы әлеуметтену – басқа адамдар біреуді үйрету немесе даярлау мақсатымен белгілі бір іс-әрекеттер жасаған кезде болады. Осы типтегі әлеуметтену көптеген түрде кездесе алады және нәресте кезінен бастап өмір бойы жүруі мүмкін.
Planned socialization occurs when other people take actions designed to teach or train others. This type of socialization can take on many forms and can occur at any point from infancy onward.
Табиғи әлеуметтену
Табиғи әлеуметтену балалар мен жастар айналасындағы әлеуметтік ортаны зерттегенде, ойнағанда және жаңалықтар ашқанда жүзеге асады. Көптеген сүтқоректілердің (және кейбір құстардың) жас ұрпағына қарағанда табиғи әлеуметтенуді байқау оңай. Ал жоспарлы әлеуметтену көбінесе адамдарға тән құбылыс; тарих бойы адамдар басқаларды оқыту немесе даярлау үшін жоспарлар құрастырып келген. Табиғи және жоспарлы әлеуметтенудің екі түрінің де артықшылықтары мен кемшіліктері бар: оларды өмірге тиімді енгізу үшін екеуінің де пайдалы жақтарын білу қажет.
Natural socialization occurs when infants and youngsters explore, play and discover the social world around them. Natural socialization is easily seen when looking at the young of almost any mammalian species (and some birds). On the other hand, planned socialization is mostly a human phenomenon; all through history, people have made plans for teaching or training others. Both natural and planned socialization can have good and bad qualities: it is useful to learn the best features of both natural and planned socialization in order to incorporate them into life in a meaningful way.
Саяси әлеуметтену
Әлеуметтену кез келген елдің экономикалық, әлеуметтік және саяси дамуын қамтамасыз етеді. Табиғат пен тәрбиенің арасындағы шарттасудың мәні қоғамның пайдалы немесе зиянды болуын анықтайды. Саяси әлеуметтену – бұл "бала кезінен бастап (тіпті ересек шақта да) азаматтың өзінің саяси жүйесінде білімді және тиімді саяси қатысушы болу үшін саяси мәдениетті (негізгі саяси құндылықтар, сенімдер, нормалар және идеология) үйрену, сіңіру және толыққанды қабылдау процесі". Қоғамның саяси мәдениеті азаматтарына сіңіріліп, саяси әлеуметтену процесінің бір бөлігі ретінде ұрпақтан-ұрпаққа беріледі. Әлеуметтену агенттері – адамдардың өзін қабылдауын, мінез-құлқын немесе көзқарасын қалыптастыруға әсер ететін адамдар, ұйымдар немесе институттар. Қазіргі демократиялық үкіметтерде саяси партиялар саяси әлеуметтенудің басты күштері болып табылады.
Socialization produces the economic, social, and political development of any particular country. The nature of the compromise between nature and nurture also determines whether society is good or harmful. Political socialization is described as "the long developmental process by which an infant (even an adult) citizen learns, imbibes and ultimately internalizes the political culture (core political values, beliefs, norms and ideology) of his political system in order to make him a more informed and effective political participant." A society's political culture is inculcated in its citizens and passed down from one generation to the next as part of the political socialization process. Agents of socialization are thus people, organizations, or institutions that have an impact on how people perceive themselves, behave, or have other orientations. In contemporary democratic government, political parties are the main forces behind political socialization.
Оң әлеуметтік ықпал
Оң әлеуметтену – ләззат пен қызығушылық тудыратын тәжірибелерге негізделген әлеуметтік оқытудың бір түрі. Адамдар әлеуметтік оқыту процесін оңтайлы ынталандырумен, мейірімді күтіммен және пайдалы мүмкіндіктермен ұсынатын адамдарды ұнатады. Оң әлеуметтену қажетті мінез-құлықтар марапатталып, нығайтылғанда болады, бұл адамды болашақта да осындай мінез-құлықтарды көрсетуге ынталандырады.
Positive socialization is the type of social learning that is based on pleasurable and exciting experiences. Individual humans tend to like the people who fill their social learning processes with positive motivation, loving care, and rewarding opportunities. Positive socialization occurs when desired behaviours are reinforced with a reward, encouraging the individual to continue exhibiting similar behaviours in the future.
Мекемелер
Әлеуметтік ғылымдарда институттар – белгілі бір адамдар тобындағы әлеуметтік тәртіп пен ынтымақтастықты қамтамасыз ететін құрылымдар мен механизмдер, олар жеке адамдардың мінез-құлқына басшылық етеді. Институттар әлеуметтік мақсатқа және тұрақтылыққа ие, жеке адамдардың өмірі мен ниеттерінен артық болып, ынтымақтастық адам әрекеттерін реттейтін ережелерді жасау және күшіне енгізумен сипатталады.
In the social sciences, institutions are the structures and mechanisms of social order and cooperation governing the behavior of individuals within a given human collectivity. Institutions are identified with a social purpose and permanence, transcending individual human lives and intentions, and with the making and enforcing of rules governing cooperative human behavior.
Шындықты өндірістік өңдеу
1980 жылдардың соңынан бастап әлеуметтану және психологиялық теориялар әлеуметтену терминімен байланыстырыла бастады. Осы байланыстың бір мысалы – Клаус Хюррельманның теориясы. Ол "Әлеуметтік құрылым және тұлғалық даму" атты кітабында шындықты өнімді өңдеу моделін ұсынады. Басты идеясы – әлеуметтену жеке тұлғаның қалыптасуымен тікелей байланысты. Ол ішкі және сыртқы шындықтарды өнімді өңдеу нәтижесінде жүзеге асады. Адамның дене және психикалық ерекшеліктері оның ішкі дүниесін құрайды, ал әлеуметтік және физикалық ортаның жағдайлары сыртқы шындықты бейнелейді. Шындықты өңдеу өнімді, себебі адамдар өмірімен белсенді түрде айналысып, даму міндеттерін орындауға тырысады. Мұндай процестің сәттілігі қолда бар жеке және әлеуметтік ресурстарға байланысты. Барлық даму міндеттерінде жекеленіп, әлеуметтік ортаға бейімделу қажеттілігі қарастырылады, соның арқасында жеке басының айқындығы ("ідентичность") қалыптасады.
From the late 1980s, sociological and psychological theories have been connected with the term socialization. One example of this connection is the theory of Klaus Hurrelmann. In his book Social Structure and Personality Development, he develops the model of productive processing of reality. The core idea is that socialization refers to an individual's personality development. It is the result of the productive processing of interior and exterior realities. Bodily and mental qualities and traits constitute a person's inner reality; the circumstances of the social and physical environment embody the external reality. Reality processing is productive because human beings actively grapple with their lives and attempt to cope with the attendant developmental tasks. The success of such a process depends on the personal and social resources available. Incorporated within all developmental tasks is the necessity to reconcile personal individuation and social integration and so secure the "I dentity".
Артық әлеуметтену
Тәртіп мәселесі немесе Хоббстің мәселесі әлеуметтік тәртіптердің болуын сауалдайды және оларға қарсы тұру мүмкін бе деп сұрайды. Эмиль Дюркгейм қоғамды санкциялар мен заң кодекстері арқылы жеке адамдарды бақылайтын сыртқы күш ретінде қарастырды. Дегенмен, шектеулер мен санкциялар кінә немесе үлкен қысылыс сезімі түрінде де туындайды.
The problem of order, or Hobbesian problem, questions the existence of social orders and asks if it is possible to oppose them. Émile Durkheim viewed society as an external force controlling individuals through the imposition of sanctions and codes of law. However, constraints and sanctions also arise internally as feelings of guilt or anxiety.