Афинадағы ежелгі Һефест храмы

Кіріспе

Афинадағы ежелгі грек ғибадатханасы

Гефест ғибадатханасы немесе Гефестион (сонымен қатар "Гефестей" немесе "Гефестей"; Ἡφαιστεῖον, және бұрын қателікпен Тесейон немесе "Тесейум" деп аталған; Θησεῖον,) – Гефест құдайына арналған, жақсы сақталған грек ғибадатханасы; ол бүгінгі күнге дейін көбінесе зақымданбаған күйінде сақталған. Бұл дориялық периптерлік ғибадатхана, Афина Агорасының солтүстік-батыс жағында, Агораиос Колонос төбесінде орналасқан. 7-шы ғасырдан 1834 жылға дейін ол грек православие шіркеуі, Әулие Георгий Акаматтың шіркеуі ретінде пайдаланылды. Ғимараттың жағдайы оның түрлі қолданылу тарихының арқасында сақталған.

Атауы

Гефест металл өңдеу, шеберлік және оттың қадағалаушы құдайы болды. Ғибадатхананың жанында көптеген тоқыма жасау және металл өңдеу шеберханалары орналасқан, бұл ғибадатхананың құрметті тұлғасына лайық болды. Археологиялық дәлелдер көрсетіп тұрғандай, бұл жерде б.з.д. 480 жылы Грекияға екінші парсылардың шапқыншылығы кезінде өртенген шағын киіз үйден басқа ескі құрылыс болған жоқ. Тесейон немесе Тесей ғибадатханасы деген ат осы заманда афиналық батыр Тесейдің қалдықтары осы жерге қойылған деген жаңылыс пікірге негізделіп, ескерткішке берілді. Бірақ ғибадатхана ішіндегі жазбалар Гефестпен байланыстырып көрсеткеннен кейін бұл пікір жоққа шығарылды.

Құрылыс

Платея шайқасынан кейін гректер парсылардың Грекияға басып кіруі кезінде қиратылған қасиетті орындарын қайта жасамауға, оларды соғыстың мәңгілік еске алуы үшін қираған күйінде қалдыруға ант берді. Афиналықтар өз қаражатын экономиканы қалпына келтіруге және Делиан одағындағы ықпалын күшейтуге жұмсады. Перикл билікке келген кезде Афинаны грек билігі мен мәдениетінің орталығына айналдырудың масштабты жоспарын жасады. Құрылыс б.з.д. 449 жылы басталды, және кейбір ғалымдар ғимараттың үш онжылдық бойына аяқталмағанын, қаражат пен жұмыс күші Парфенон құрылысына бағытталғанын айтады. Батыс фризі 445–440 жылдары аяқталды, осы кезеңде Афина Гефестияның мүсіні Хефест құдайының мүсіні орналасқан киіз үйге қосылды, ал шығыс фризі, батыс фронтоны және ғимараттың ішкі кеңістігіндегі бірнеше өзгерістер осы ғалымдардың пікірінше, 435–430 жылдары, көбінесе стильдік ерекшеліктеріне сүйене отырып жасалған. Шатыр толыққанда және құдайлардың бейнесі орнатылғанда ғана Никиа тыныш кезеңі (б.з.д. 421–415 жж.) болды.

Сипаттама

Көптеген сәулетшілер ұсынылған, бірақ нақты дәлелдердің болмауына байланысты, олар оны жай ғана Гефестеон шебері деп атайды. Ғибадатхана жақын жердегі Пентле тауынан алынған мрамордан салынған, бірақ крепис немесе платформаның ең төменгі сатысы басқа материалдан жасалған. Архитектуралық мүсіндер Пентилик және Парий мраморынан жасалған. Ғибадатхананың өлшемдері солтүстіктен оңтүстікке қарай 13,71 метр, ал шығыстан батысқа қарай 31,78 метрді құрайды. Қысқа шығыс және батыс жақтарында алты бағана, ал ұзын солтүстік және оңтүстік жақтарында он үш бағана орналасқан (әрбір төрт бұрыштық бағана екі рет есептеледі). Ғимаратта пронаос, құдайлардың бейнесі орналасқан целла және опистодом бар. Пронаостың анталарының перистильдің үшінші қанаттық бағаналарымен сәйкес келуі б.з.д. V ғасырының ортасына тән ерекше дизайн элементі болып табылады. Ішкі дориялық колоннадасы да бар, оның солтүстік және оңтүстік жағында бес бағанадан, ал соңғы жағында үш бағанадан (бұрыштық бағаналар екі рет есептеледі) орналасқан. Декоративтік мүсіндер ғибадатхананың құрылысындағы екі стильдің үйлесімділігін көрсетеді. Пронаос пен опистодомның екеуі де, дәстүрлі дориялық триглифтердің орнына, үздіріліссіз ионикалық фриздермен безендірілген, бұл фронтондағы мүсіндерді толықтырады. Фронтондар Афинаның тууы (шығыс жағы) және Гефестің Олимп тауына оралуын (батыс жағы) бейнелейді, ал акротерия ретінде Нереидалар Тетис және Эвринома (батыс жағы), Никалармен бірге бейнеленген. Бұл екі ансамбль шамамен б.з.д. 430 және 420-413 жылдарға жатқызылады. Пронаос фризі Тесейдің Паллантидтермен, құдайлардың куәлігінде болған шайқасын бейнелейді, ал опистодом фризі кентаврлар мен лапиттердің шайқасын көрсетеді. Гефест ғибадатханасының 68 метопасының тек 18-і ғана мүсінмен өрнектелген, олар негізінен ғибадатхананың шығыс жағында орналасқан; қалғандары, мүмкін, боялған. Шығыс жақтағы он метопа Гераклдың еңбектерін бейнелейді. Солтүстік және оңтүстік жақтардағы төрт шығысқа қарайтын метопалар Тесейдің еңбектерін көрсетеді. Паусанияның айтуынша, ғибадатханада Афина мен Гефестің қола мүсіндері орналасқан. Бір жазуда 421-415 жылдар аралығында екі қола мүсін үшін төлем жасалғаны тіркелген, бірақ мүсіншінің аты аталмаған. Дәстүр бойынша, бұл жұмысты Алкамен жасаған. Паусания II ғасырда ғибадатхананы былай сипаттаған:
[Афинадағы] Керамейкостың үстінде және «Патшаның портигі» деп аталатын портиктің үстінде Гефест ғибадатханасы орналасқан. Мен Афинаның мүсінінің осы жерде тұрғанына таңқалмадым, өйткені Эрихтоний туралы әңгімені білдім [яғни Афинаның бірінші патшасы, Гефест пен Афинаның ұлы, Жер-ана Геядан туған]. Б.з.д. III ғасырда ғибадатхананың айналасына анар, мырт, лавр ағаштары мен бұталардан тұратын шағын бақ отырғызылды. Рим империясының соңғы кезеңіндегі дін қуғыны кезінде ғибадатхана жабылуы мүмкін.

Many architects have been suggested but, without firm evidence, one refers simply to The Hephaisteion Master. The temple is built of marble from the nearby Mt. Penteli, excepting the bottom step of the krepis or platform. The architectural sculpture is in both Pentelic and Parian marble. The dimensions of the temple are 13.71 m north to south and 31.78 m east to west, with six columns on the short east and west sides and thirteen columns along the longer north and south sides (with each of the four corner columns being counted twice). The building has a pronaos, a cella housing cult images at the centre of the structure, and an opisthodomos. The alignment of the antae of the pronaos with the third flank columns of the peristyle is a design element unique to the middle of the 5th century BCE. There is also an inner Doric colonnade with five columns on the north and south side and three across the end (with the corner columns counted twice). The decorative sculptures highlight the extent of mixture of the two styles in the construction of the temple. Both the pronaos and the opisthodomos are decorated with continuous Ionic friezes instead of the more typical Doric triglyphs, supplementing the sculptures at the pediments. In the pediments, the Birth of Athena (east) and the Return of Hephaistos to Olympos (west), and, as akroteria, the Nereids Thetis and Eurynome (west) accompanied by Nikai, the two ensembles are dated to ca. 430 and ca. 420–413 BCE respectively. The frieze of the pronaos depicts a scene from the battle of Theseus with the Pallantides in the presence of gods while the frieze of the opisthodomos shows the battle of Centaurs and Lapiths. Only 18 of the 68 metopes of the temple of Hephaestus were sculpted, concentrated especially on the east side of the temple; the rest were perhaps painted. The ten metopes on the east side depict the Labours of Heracles. The four easternmost metopes on the long north and south sides depict the Labours of Theseus. According to Pausanias, the temple housed bronze statues of Athena and Hephaestus. An inscription records payments between 421–415 BCE for two bronze statues but it does not mention the sculptor. Tradition attributes the work to Alcamenes. Pausanias described the temple in the 2nd century:
Above the Kerameikos [in Athens] and the portico called the King's Portico is a temple of Hephaistos. I was not surprised that by it stands a statue of Athena, because I knew the story about Erikhthonios [i. e. the first king of Athens, a son of Hephaistos and Athena, birthed by Gaia the Earth]. In the 3rd century BCE a small garden of pomegranate, myrtle, and laurel trees and shrubs was planted around the temple. The sanctuary would have been closed during the persecution of pagans in the late Roman Empire.

Шіркеу

700 жыл шамасында ғибадатхана христиан шіркеуіне айналдырылып, Әулие Георгийге арналды. Ғибадатхананың христиан шіркеуіне нақты қашан айналғаны белгісіз. Дегенмен, бұл оқиға 7 ғасырда болған деген болжамдар бар. Шіркеулердің немесе еске алынатын әулиелердің аттарына түрлі сипаттаушы сөздерді қосу грек православие дәстүрінде кең таралған. Әулие Георгийді "Ақамат" деп сипаттауға көптеген түсіндірмелер берілген. Бірінде бұл атау Тесей мен Федраның ұлы Акамантастың есімінен шыққан делінеді, кейіннен Акаматос, содан кейін Ақамат деп өзгертілген. Тағы бір түсіндірме ақамат сөзінің тікелей мағынасына негізделген, себебі Османдық дәуірде ғибадатхана жылына бір рет, Әулие Георгий мерекесі күні ғана пайдаланылған. Үшінші нұсқа бойынша, бұл есім Афина архиепископы Михаил Акоминатостан шыққан, ол бұл шіркеуде алғашқы құдайлық литургияны өткізген болуы мүмкін. Ғибадатханадағы соңғы құдайлық литургия 1833 жылдың 21 ақпанында Грекияның Оттосы жаңа патшалығына келген күні өткізілді. Афиналықтар мен көптеген адамдардың алдында Атталанте епископы Неофит Талантиу сөз сөйледі.

19 ғасыр

1834 жылы Афина Грекияның ресми астанасы болғанда, афиналықтардың соңғы рет көпшілік жиналған жері болған осы ғибадатханада тиісті корольдік жарлық жарияланды. 19 ғасырда ол православие дінін ұстанбаған еуропалықтардың зират ретінде пайдаланылды, олардың ішінде Грекияның тәуелсіздік соғысы (1821–1830) үшін өз өмірін берген көптеген филгеллендер болды. Осы жерге лорд Элгиннің досы Джон Тведель де жерленген, ал қазба жұмыстары кезінде лорд Байронның латын тіліндегі епитафисі бар Джордж Уотсонның қабір тасы табылды. 1834 жылы Грекияның бірінші патшасы Отто I осы жерде ресми түрде қарсы алынды. Отто ғимаратты мұражай ретінде пайдалануға бұйырды, ол 1934 жылға дейін осы мәртебеде болды, содан кейін ол ежелгі ескерткіш статусына қайта оралды және кең ауқымды археологиялық зерттеулерге жол берілді.