1980 жылғы Квебек тәуелсіздігі референдумы: Канада құрамында қалу немесе тәуелсіздікке ұмтылу туралы дауыс беру. 59.56% қарсы, 40.44% қолдады. Квебек тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1980 жылы Квебектің Канададан тәуелсіздігі туралы плебисцит
1980 plebiscite on Quebec's independence from Canada
1980 жылғы Квебек тәуелсіздігі туралы референдум – Квебектің Канададағы орны және Квебек егемендікке қарай ұмтылуы керек пе деген мәселе бойынша Квебекте өткізілген алғашқы референдум болды. Референдумды Квебектің «Квебек партиясы» (PQ) үкіметі шақырды, ол Канададан бөлінуді қолдады. Облыс бойынша референдум 20 мамырда өтті, және бөлінуге бағытталған ұсыныс 59,56 пайызға қарсы 40,44 пайызбен жеңіліске ұшырады. 1995 жылы өткен егемендік туралы екінші референдум да бөлінуді жалғастырудан бас тартты, бірақ нәтиже әлдеқайда аз айырмашылықты көрсетті (50,58% - 49,42%).
The 1980 Quebec independence referendum was the first referendum in Quebec on the place of Quebec within Canada and whether Quebec should pursue a path toward sovereignty. The referendum was called by Quebec's Parti Québécois (PQ) government, which advocated secession from Canada. The province wide referendum took place on May 20, and the proposal to pursue secession was defeated by a 59.56 percent to 40.44 percent margin. A second referendum on sovereignty, which was held in 1995, also rejected pursuing secession, albeit by a much smaller margin (50.58% to 49.42%).
Өмірбаян
Квебек провинциясы 1867 жылы құрылғаннан бері Канада Конфедерациясының құрамында болып келеді және әрқашан француз тілінде сөйлейтін жалғыз көпшілік провинция болып табылады. Провинцияның француз және католиктік мәдениетін нығайтуға бағытталған күштер (мысалы, Ұлттық Одақ) ұзақ жылдар бойы билікте болды. Провинция 1960-шы жылдардың басында «Тыныш революцияны» бастан өткерді. Бұл революция қоғамның тиімді секуляризациялануымен және әлеуметтік мемлекеттің (état providence) құрылуымен сипатталды. Сонымен қатар, бұл провинциялық саясаттың федералистер мен тәуелсіздік жақтастары арасындағы қайта құрылуына әкелді, соңғылары Квебектің Канададан бөлініп, тәуелсіз ұлттық мемлекет құруын талап етті. Рене Левеск – белгілі тәуелсіздік жақтасы, ол осы көзқарастағы сепаратистермен бірге Квебек партиясын (PQ) құруға көмектесті. PQ «тәуелсіздік және қауымдастық» ұсынысын жасады, яғни Квебек тәуелсіз ұлттық мемлекет болуы керек, бірақ Канаданың қалған бөлігімен экономикалық байланысты сақтау қажет (сондықтан дефис). PQ парламенттік биліктің қағидасын негізге ала отырып, үкімет құрғаннан кейін тәуелсіздік жариялауға ниеттенді. Алайда, Клод Мориннің партия ішіндегі ықпалымен, бұл шешім халықаралық деңгейде мойындалуы үшін референдум өткізу стратегиясына өзгертілді. PQ 1976 жылғы сайлауда Роберт Бурасса басқаратын Квебек либералдарын күтпеген жеңіліске ұшыратып, жақсы басқару және бірінші мерзімінде тәуелсіздік және қауымдастық туралы референдум өткізуге уәде берді. Үкіметте PQ провинциядағы ұзақ жылдар бойы шешілмей келген мәселелерді реттеу үшін бірқатар танымал реформаларды жүзеге асырды, сонымен қатар француз тілін провинцияның ресми тілі ретінде бекітіп, 101-заң сияқты заңдармен ұлттық құндылықтарын нығайтты. PQ-ның күш-жігері Пьер Эллиот Трюдо басқаратын либералды федералды үкіметпен философиялық тұрғыдан қайшы болды, ол тәуелсіздікке қарсы болды және Квебекке екі тілділікті және жеке құқықтарды қорғауды қамтамасыз ететін реформалар арқылы федералды деңгейде күш алуға шақырды. Трюдо, партиясы 80 жылдан астам уақыт бойы Квебектегі федералды саясатта үстемдік құрған тиімді саясаткер, Левеск үшін соншалықты күшті қарсылас саналды, сондықтан Левеск Трюдо үкіметте отырғанда референдум өткізуден бас тартты. 1979 жылғы федералды сайлауда либералдар Джо Кларк басқаратын прогрессивті консерваторларға шабуылға ұшырады, олардың сайлау платформасында провинциялармен конституциялық келіссөздерге көбірек бейімделу көзделген. Кларк үкіметі федералды үкіметтің референдумға араласпауын қадағалады, федералистік дауыстарды Клод Райанға, Квебек либералдық партиясының жаңа басшысына қалдырды. 1979 жылдың 21 маусымында Левеск 1980 жылдың көктемінде уәделенген референдум өтетінін және сұрақ Рождествоға дейін жарияланатынын мәлімдеді.
Quebec, a province in the Canadian Confederation since its foundation in 1867, has always been the sole majority French speaking province. Long ruled by forces (such as the Union Nationale) that focused on affirmation of the province's French and Catholic identity within Canada, the province underwent a Quiet Revolution in the early 1960s. The Quiet Revolution was characterized by the effective secularization of society and the creation of a welfare state (état providence). It also caused a realignment of provincial politics into federalist and sovereigntist factions, the latter calling for the separation of Quebec from Canada and its establishment as a sovereign nation state. A prominent sovereigntist was René Lévesque, who helped found the Parti Québécois (PQ) with like minded separatists. The PQ proposed "sovereignty association", a proposal for Quebec to be a sovereign nation state while requiring (hence the hyphen) an economic partnership with what remained of Canada. The PQ had intended to declare independence upon forming government, citing the principle of parliamentary supremacy. This was changed in the party platform after internal lobbying by Claude Morin to a referendum strategy to better allow such a declaration to be internationally recognized. The PQ won the 1976 election in a surprise rout of the governing Quebec Liberals of Robert Bourassa on a general platform of good government and the promise of holding a referendum on sovereignty association during their first term. In government, the PQ implemented a number of popular reforms to longstanding issues in the province, while emphasizing its nationalist credentials with laws such as Bill 101, which reinforced French as the province's official language. The PQ's efforts were in philosophical conflict with the federal Liberal government of Pierre Elliot Trudeau, an opponent of sovereignty who instead urged Quebecers to seek empowerment at the federal level through reforms that provided for bilingualism and protection for individual rights. Trudeau, an effective campaigner whose party had dominated federal politics in Quebec for over 80 years, was considered such a formidable opponent that Lévesque refused to implement a referendum while Trudeau remained in office. In the 1979 federal election, the Liberals were narrowly defeated by the Progressive Conservatives led by Joe Clark, whose platform had included a more accommodating approach to constitutional negotiations with the provinces. Clark's minority government made a point to not have the federal government be involved in the referendum, leaving the task of representing federalist voices to Claude Ryan, the new leader of the Quebec Liberal Party. On June 21, 1979, Lévesque announced the promised referendum would occur in the spring of 1980, and that the question would be announced before Christmas.
Бастысы
1979 жылғы 1 қарашада Квебек үкіметі «Квебек Канада: Жаңа келісім» атты ақ қағаз арқылы конституциялық ұсынысын жариялады. Квебек үкіметінің теңдер арасындағы жаңа серіктестік туралы ұсынысы: егемендік-қауымдастық. 1979 жылғы 11 желтоқсанда Оттавада шатасқан телефон қоңырауларының салдарынан ұлтшыл Әлеуметтік несие партиясының (парламент депутаттары) бюджетке дауыс беруден бас тартуы, сондай-ақ Либералдық және Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) бірлескен күштері Кларк үкіметінің бюджет бойынша сенімсіздік дауысын күтпеген жерден жеңіліске ұшырауына және федералды сайлауға әкелді. Үш күннен кейін Трюдо либералдардың жетекшісі ретінде қайта оралғанын мәлімдеді. Сауалнамалар Кларк жеңіліске ұшырап жатқанын көрсетті.
On November 1, 1979, the Quebec government made public its constitutional proposal in a white paper entitled Québec Canada: A New Deal. The Québec Government Proposal for a New Partnership Between Equals: Sovereignty Association. A dramatic change occurred in Ottawa on December 11, 1979, when a series of confused phone calls led the nationalist Social Credit Members of Parliament (MPs) to abstain from a budget vote, which, along with a concerted Liberal and New Democratic Party (NDP) push, led the Clark government to unexpectedly lose a vote of confidence on a budget bill, precipitating a federal election. Three days afterward, Trudeau announced his return as leader of the Liberals. Polls showed Clark losing handily.
Заңнамалық талқылау
Либералды партиялар 1980 жылдың 10 қаңтарында «Сарғыш қағаз» деп аталған конституциялық ұсынысын ұсынды, ол орталықтандырылмаған Канада федерациясын жақтады. Егжей-тегжейлі әрі құзыретті деп саналғанымен, есеп федералды сайлауға көп әсер етпеді және PQ оны тұжырымсыз және маңызсыз деп сынады. Федералды либералдарды ұнатпаған Райан Трюдо мен Кларк екеуін де қолдаудан бас тартты. 1980 жылдың 18 ақпанында федералды либералдар Ұлыбритания Парламентінде көпшілік мандатқа ие болды және Трюдо премьер-министр лауазымына оралды. Трюдо өзінің ең сенімді серігі Жан Кретьенді референдумға федералдық жауаптылық үшін жауапты деп тағайындады. Райан ашуға булықты. Теледидар жақында Квебек Ұлттық Ассамблеясына енгізілген еді, ал референдум мәселесі жөніндегі заңнамалық пікір-таластар 1980 жылдың 4 наурызында тікелей эфирде көрсетуге жоспарланған. Пікір-таластар екі аптаға созылды, нәтижесінде PQ сәттілікке жетті, ал провинциялық либералдар үшін бұл апатқа ұласты. Үй басшысы Клод Шаррон басқарған PQ кабинеті өздерінің материалдарының егжей-тегжейлі жоспарларын және егемендік оларға қандай пайда әкелеріне қатысты мәліметтерді ұсынды. Либералдар референдум мәселесіне қатысты жылдам және қынжыл жауаптар берді, олар әдетте заң шығарушы жиналыста естілетін, бірақ PQ мүшелерінің теледидар көрермендеріне арналған ұзақ және егжей-тегжейлі сөздерімен салыстырғанда, олардың сөздері беткей және мағынасыз болып көрінді. Либералдар дайындықсыз көрінді, ал Райан телекамераларға мән бермей, либералдардың араласуы кезінде бірнеше рет зеңкуге ұшырады. Пікір-таластардан кейін жарияланған сауалнамалар «Иә» және «Жоқ» жақтарының шамамен тең екенін көрсетті, франкофондық сайлаушылардың көпшілігі «Иә» деп дауыс берді.
The Liberals presented their constitutional proposal, known as the "Beige Paper" on January 10, 1980, which advocated a decentralized Canadian federation. While generally viewed as detailed and competent, the report did not make much impact on the federal election, and was attacked by the PQ as vague and insubstantial. Ryan, who disliked the federal Liberals, refused to endorse either Trudeau or Clark. On February 18, 1980, the federal Liberals won a majority in the House of Commons, and Trudeau returned as Prime Minister. Trudeau announced Jean Chrétien, his most trusted lieutenant, as having responsibilities for the federal response to the referendum. Ryan was furious. Television had recently been introduced to the Quebec National Assembly, and the legislative debate on the referendum question was scheduled for prime time live viewing on March 4, 1980. The debate lasted two weeks, and the result was a smashing PQ success and a disaster for the provincial Liberals. The PQ Cabinet, coordinated by House Leader Claude Charron, provided detailed outlines of their files and the benefits they said sovereignty would provide them. The Liberals provided quick and taunting retorts regarding the referendum question that would normally be heard on the legislative floor, but which appeared to be flippant and insubstantial compared to the lengthy and detailed speeches of PQ members to television viewers. The Liberals seemed to lack preparation and Ryan, unaware of the television cameras, was caught yawning on a few occasions during Liberal interventions. Polls released after the debates showed the Yes and No side roughly even, with a majority amongst Francophone voters for the "Yes."
Бранч дес Иветт
"Иә" деп дауыс беру науқанына бұрынғы тележүргізуші Лиз Пайеттің Монреальдегі комиссия алдында сөйлеген сөзі де көмектеспеді. Ол "Жоқ" жақтастарының бейжайлығын сынай отырып, "Тыныш революциядан" бұрынғы оқулықтардағы қарапайым, мойынсұнғыш мектеп оқушысы Иветта бейнесін пайдаланды, бұл тақырыпты ол заң шығарушы органда да қолданған болатын. Пайетт содан кейін Райанның Квебекті "Иветталарға" толы етуді қалағанын және оның әйелі Мадлен Райанның өзінің Иветта екенін мәлімдеді. Бұл жеке шабуыл белгілі журналист Лиз Биссоннеттің ашулы редакциялық мақаласын тудырды, ол сарказммен Пайетттің телеарнадағы жетістіктерін Мадам Райанның жеке және мемлекеттік сектордағы еңбектерімен салыстырды. Пайетт заң шығарушылық пікірсайыс барысында өтініш айтты, бірақ бұл сөз бен мақала қозғалысқа бастап кетті. 30 наурызда Мадлен Райанды қоса алған 1700 әйел Квебек қаласындағы Шато Фронтенакта "Иветталардың түскі асы" шарасын өткізді. Бұл қозғалыс 7 сәуірде Монреаль форумында өткен митингке дейін өрістеді, онда 14 мың әйел министрдің әйелдер туралы мәлімдемесін айыптап, "Жоқ" жақтасын қолдады.
Less helpful to the "Yes" campaign was a speech by former television presenter Lise Payette to a committee in Montreal, which mocked what she viewed as the "No" side's complacency by using the conception of Yvette, a docile schoolgirl from pre Quiet Revolution schoolbooks, a general theme she had also used in the legislature. Payette then stated that Ryan wanted a Quebec full of "Yvettes" and that his wife, Madeline Ryan, was an Yvette. The personal attack prompted a furious editorial by prominent journalist Lise Bissonnette, who sarcastically contrasted Payette's televised exploits with Mme Ryan's accomplishments in the private and public sector. Payette apologized during the legislative debate, but the remark and editorial sparked a movement. On March 30, a group of 1,700 women, including Madeline Ryan, held the brunch des Yvettes at the Château Frontenac in Quebec City. The movement grew until a rally at the Montreal Forum on April 7 when 14,000 women denounced the minister's declarations about women and manifested their support for the "No" side.
Науқан
15 сәуірде Левеск Ұлттық Ассамблея алдында референдум 1980 жылдың 20 мамырында өтетінін жариялады. Сол күні Трюдо Өкілдер палатасының ашылуында Канада үкіметі ешқандай жағдайда тәуелсіздік қауымдастығы туралы келіссөздер жүргізбейтінін мәлімдеді, себебі ол бұл мәселені тым тұйық деп, ал Канада үкіметінің билігін осы мәселеде анықтау қиын деп санайды. Ол сондай-ақ, бұл сұрақ Левеск пен PQ-ға тәуелсіздік жариялауға ешқандай құқық бермейтінін, «Иә» дауысынан ешқандай нәтиже шығуы мүмкін емес екенін айтты; керісінше, «Жоқ» дауысы конституциялық өзгерістерге алып келеді деп мәлімдеді. Оның позициясын Кларк және ұлттық ЖХП (NDP) жетекшісі Эд Бродбент қолдады. «Иә» науқаны бастапқыда жайлы болды. Ол Левеск және басқа да министрлердің қатысуымен өткен салтанаттарда арнайы куәліктермен ұсынылатын, егемендік қауымдастығын қабылдауға бағытталған арнайы «топтар» құруға назар аударды. Бұл топтар қозғалысқа кең қолдау көрсету және халық арасында әңгімелерді қозғау мақсатымен құрылды, алайда, заңгерлер сияқты федералистер көп шоғырланған салаларда оларды құруға жасалған әрекеттерге күшті қарсылық болды. Райан басқарған «Жоқ» науқаны дәстүрлі сайлау науқаны сияқты жүргізілді, Райан күндіз үгіт жүргізіп, Квебек ауылдық аймандарының хоккей ареналарында сөз сөйледі. Канада үкіметі провинциялық референдум заңының ережелеріне қарамастан, референдумға өз еркімен араласты, бұл заң барлық науқандарды белгіленген бюджеті бар «Иә» және «Жоқ» комитеттерімен шектеуді талап етті. Канада үкіметінің саясаткерлері Әділет министрі Жан Кретьен мен Марк Лалондтың үйлестіруімен кездесулер өткізді, олар «Иә» дауысының экономикалық белгісіздікке әкелуі мүмкін екенін болжады. Кретьеннің пікірінше, PQ мүшесі Клод Морин елшілердің «Кадиллагында» жүру үшін Канаданың мұнай және газ бағасын құрбан етеді. Лалондтың айтуынша, «Иә» дауысы зейнетақы төлемдеріне тікелей қауіп төндіреді. Бастапқыда тартынғанмен, Райан Канада үкіметінің көмегін қабылдап, Қвебек бойынша сөз сөйлеуді жалғастырды. Референдум бұрын-соңды болмаған саяси жұмылдыруға алып келді, ал науқан Квебек үшін ауыр оқиға ретінде қабылдалды, себебі «Иә» мен «Жоқ» арасындағы қиын таңдау Тыныш революциядан бері сақталған ұлтшылдық консенсусты бұзды.
On April 15, Lévesque announced before the National Assembly the referendum would occur on May 20, 1980. The same day, on the opening of the House of Commons, Trudeau announced that the Government of Canada would not negotiate sovereignty association under any circumstances, as he considered the question too vague and the Canadian government's authority too uncertain to do so. He also stated that the question was too vague to give Lévesque and the PQ any mandate to declare independence, making any result from a "Yes" vote impossible; in contrast, he offered that a "No" vote would lead to constitutional change. His position was supported by Clark and national NDP leader Ed Broadbent. The "Yes" campaign was, in the initial stages, low key. It focused on gaining broad acceptance of sovereignty association through specialized "" that would be presented with special certificates at ceremonies led by Lévesque and other cabinet ministers. The regroupments were seen as an attempt to show broad support for the movement and create conversations at the ground level, however, the attempt to create them in some heavily Federalist professions, such as lawyers, prompted a severe backlash. The "No" campaign, led by Ryan, was run as a traditional election campaign, with Ryan campaigning during the day and making speeches in local hockey arenas across rural Quebec. Controversially, the Canadian government became involved on its own accord in the referendum despite the provisions of the provincial Referendum Act, which tightly restricted all campaigning to the designated "Yes" and "No" committees with set budgets. Canadian government politicians made appearances coordinated by Minister of Justice Jean Chrétien and Marc Lalonde, mainly speculating on the economic uncertainty a "Yes" vote could bring. Chrétien argued that prominent PQ member Claude Morin would sacrifice Canada's oil and national gas price to drive in an ambassadors' Cadillac. Lalonde argued that old age pensions were directly threatened by a "Yes" vote. Though initially reluctant, Ryan started to accept and welcome the Canadian government's help, and continued to speak across Quebec. The referendum prompted an unheard of political mobilization, and the campaign was seen as a traumatic event in Quebec, as the hard choice between "Yes" and "No" shattered the nationalist consensus that had existed since the Quiet Revolution.
Трюдо Пауль Сове Аренада
14 мамырда, дауыс беруге алты күн қалғанда, Трюдо Пауль Сове Аренасындағы толы залға соңғы рет пайда болды, осы аренада 1976 жылы PQ жеңісін тойлаған болатын. Трюдо "Иә" жақтастарының нақты сұрақ қоймағаны үшін сынап, "Иә" дауысының соқпаққа тіреген жол екенін айтты, себебі Канаданың қалған бөлігі бұл сұраққа міндетті емес еді және келіссөздерден бас тартқан жағдайда тәуелсіздікке қол жеткізу мүмкін емес еді. Трюдо содан кейін "Жоқ" дауысын федерализмді жаңарту және конституцияны өзгертуге берілген мандат ретінде қарастыратынын, ал осы уәдесін орындамаса, депутаттарының мандаттарына қауіп төнетінін мәлімдеді. Өзінің депутаттарының атынан Квебектен тыс жердегі канадалықтарға сөз сөйлеген Трюдо, ағылшын Канадасы өзгеріске баруға тиіс екенін және референдумды қалыпқа келтіру ретінде түсіндіруге болмайтынын жеткізді. Осыдан кейін Трюдо эмоционалдық шарына көтеріліп, Левеск күндер бұрын айтқан сөзін еске алып, ол науқан барысында "Эллиот" жағын көрсеткенін атап өтті. Трюдо ата-анасының тарихын егжей-тегжейлі баяндады, олардың екеуінің де Квебекте көптеген туыстары болғанын және оның толық атының квебек және канадалық есімдердің бірігуі екенін айтты. Содан кейін Трюдо Parti Québécois мүшелерінің ирланд немесе ағылшын тегі бар фамилияларын тізімдеп бастады. Бұл жауап көпшіліктің наразылығын тудырып, Трюдо "Эллиот" ұрандарымен шығып кетті. Бұл сөз Мориннің ойын өзгертетініне күдік тудырып, "Иә" жақтастарының жеңіліске ұшырағанын білдірді, Левеск Трюдоның сөздеріне күмән келтіруге тырысқанына қарамастан.
On May 14, six days before the vote, Trudeau made his final appearance at a packed Paul Sauvé Arena, where the PQ had celebrated their victory in 1976. Trudeau attacked the "Yes" campaign for not asking a clear question, and stated that a "Yes" vote was a dead end, given that the rest of Canada was not bound by the question and that it was too vague to pursue independence if negotiations were refused. Trudeau then stated that he would interpret a vote for the "No" as a mandate to renew federalism and change the constitution, putting his MPs' seats on the line if he were to fail to keep this promise. Addressing himself to Canadians outside Quebec on behalf of his MPs, Trudeau challenged English Canada that change would have to occur and that the referendum could not be interpreted as an endorsement of the status quo. After this Trudeau hit an emotional high note, invoking a remark by Lévesque days earlier that he was showing his "Elliott" side during the campaign. Trudeau detailed the story of his parents, who had both had many ancestors in Quebec, and remarked that his full name was both a Québécois and a Canadian name. Trudeau then began to list members of the Parti Québécois who had Irish or English last names. The riposte brought the crowd to an uproar, and Trudeau exited to chants of "Elliott." The speech, which prompted Morin to wonder if his mind was changed, was seen as the death knell of the "Yes" camp, despite Lévesque's attempts to cast doubt over Trudeau's words.
Нәтижелер
Жоқ: 2,187,991 (59.56%) Иә: 1,485,851 (40.44%) ▲
No: 2,187,991 (59.56%) Yes: 1,485,851 (40.44%) ▲
Барлық дауыс саны Дауыс проценті Жарамды бюллетеньдер 3,673,842 98.26% Жарамсыз бюллетеньдер 65,012 1.74% Қатысу деңгейі 3,738,854 85.61% Тіркелген сайлаушылар 4,367,584
Total votes % of votes Valid ballots 3,673,842 98.26% Rejected ballots 65,012 1.74% Participation rate 3,738,854 85.61% Registered voters 4,367,584
Тез арада
Біржақты жеңілістен кейін, көңілі қатты ауырған Левеск жақтастарына жүзбен қарап сөйледі, олардың көптегені нәтижеге күйініп, экранда көз жастарын төгіп отырды. Левеск сөзін: "Қымбатты достарым, егер мен дұрыс түсінсем, сіздер: "Келесіге дейін" дейсіздер" деп бастады. Канада үкіметінің науқанға араласуын "адамгершілікке жатпайтын, ұятты" деп бағалап, нәтижені қабылдау қажеттігін және конституцияға уәде етілген өзгерістерді енгізудің жауапкершілігі енді Канада үкіметіне жүктелетінін айтты. Соңында, дауысы қалмағандықтан, тыңдаушылардан өзі үшін "Gens du Pays" әнін шырқауларын өтінді. Клод Райанның сөйлеуі кешкі уақытта болды. Жан Кристиенге жиналғандарға микрофонды ұстатып сөйлеуге рұқсат бермегеннен кейін, ол сайлау шақыру талабын қойып, "Жоқ" деп дауыс берген барлық сайлау округтерін тізімдеді. Бұл сөз, әсіресе Левеск сөйлеген кезде көрсетілген эмоционалды көріністерден кейін, қатыгез және қатал болып бағаланды. Трюдо соңынан елге көңілдірек үнмен сөйлеп, референдумнан соң туған ренжіс пен бұзылған достық қарым-қатынастардан кейін бірлікке мұқтаждықтың маңыздылығын атап өтті. Келесі күні таңда Кретиенге провинциялық келісімді құру міндеті тапсырылды.
After the lopsided defeat, a visibly emotional Lévesque addressed his supporters, many of whom were shown on screen in tears at the result. Lévesque began with, "My dear friends, if I understand you correctly, you're saying: 'until next time. While calling the Canadian government's involvement in the campaign "scandalously immoral", he emphasized that the result must be accepted and that it was now the Canadian government's responsibility to provide the promised changes to the constitution. He ended asking the audience to sing "Gens du Pays" for him, as he did not have any voice left. Claude Ryan's speech was later in the evening. After refusing to let Jean Chrétien use the microphone to address those gathered, he proceeded to demand an election be called and listed every riding that had voted for the "No" side. The speech was generally seen as callous and harsh, especially after the emotional crowd scenes broadcast during Lévesque's speech. Trudeau addressed the country afterward with a more conciliatory tone, emphasizing the need for unity after the hurt feelings and strained friendships that had been caused by the referendum. The next morning, Chrétien was tasked with creating a provincial consensus.
Әсерлер
Референдумнан кейін Трюдо уәдесін орындап, провинциялық премьерлерді бірінші министрлер конференциясына шақырды. Келісімде дағдарысқа ұшыраған белгілер байқалды, Левеск диссидент премьерлермен бірігіп, олардың орталықсыздандыру көзқарастарын ыстық қарсы алды, бұл байқаушыларды таң қалдырды. Премьерлердің ынтымақтастығы жетіспегендіктен, Трюдо Ұлыбританиядан конституцияны бір жақты түрде қайтару және ұлттық референдум арқылы бекітілген құқықтар хартасы мен конституциялық түзетулер ережесін қабылдау ниетін жариялады. Осы уақытта Квебек провинциялық сайлау өткізді. Референдумнан кейінгі қысқа мерзімді мазасыздыққа қарамастан, ПК 1981 жылғы провинциялық сайлауда Райанның либералдарын жеңіп, үкіметтік тәжірибесімен және Трюдоның ниетіне қарсы науқан жүргізді. Айта кетерлігі, ПК екінші референдум өткізуге уәде бермеді. Трюдоның конституцияны бір жақты қайтару және өзгерту жоспарларына қатысты, жаңадан сайланған Левеск, бастапқыда жаңа конституцияға Квебек вето құқығын енгізуді ұсынған болатын, сегіз басқа премьермен (Сегіздік) келісімге келді, бұл Квебекке вето құқығын бермейді, бірақ федералдық жобалардың кейбіреулерінен өтеумен шығуға рұқсат береді. Федералдық үкімет әлі де бір жақты әрекет етуге мүдделі болғандықтан, Конституцияның Жоғарғы Сотынан заң бойынша мұндай құқығы бар ма деген пікір сұрады. Жоғарғы Сот конституциялық өзгерістердің барлығын, оның ішінде конституцияны қайтаруды заңның әріптеріне сәйкес бір жақты түрде жасауға болады деп шешті, бірақ міндетті емес келісім бойынша «провинциялық келісімнің маңызды деңгейі қажет». Жоғарғы Соттың шешімі бірінші министрлердің соңғы кездесуіне себеп болды. Левеск Сегіздіктен бас тартып, Трюдоға қосылып, болашақта басқа мәселелер бойынша референдум өткізуге уәде беріп, конституцияны дереу қайтаруды қолдады. Трюдоның конституциялық өзгерістерге енгізілген құқықтар хартасына қарсылық білдіргісі келмейтін басқа премьерлер Жан Кретьенмен келісіп, Канада үкіметі қабылдайтын компромисс ұсынысын жасады. Келісім Левеск кешке кеткеннен кейін өткен ас үй кездесуінде жасалды. Квебекте бұл түнді кейде «Ұзын пышақтар түні» деп атайды. Премьерлердің (Левескі емес) және федералдық үкімет арасындағы келісімнің нәтижесінде үкімет 1982 жылғы Конституциялық актіде Канада конституциясын Левескінің немесе Квебектің Ұлттық Ассамблеясының қолдауысыз қайтаруға ұшырады. Нәтижесінде ПК жеңіліске ұшырады, әсіресе Квебек үкіметі Квебек ветосы ісін жоғалтқаннан кейін. Квебектің Ұлттық Ассамблеясы 1976 жылғы жағдаймен салыстырғанда Левеск пен ПК билігінде билігін жоғалтты. Тарихи пікірталас Трюдоның конституцияны қайтаруды қолдауы және келісімі Пауль Сове Аренасындағы сөйлеген сөзінде берген уәделеріне сәйкес пе, әлде қайшы келе ме деген мәселеге қатысты болды. Трюдо өзінің әрекеттерін Канада аумағында және құқықтар хартасымен бекітілген жаңа конституцияны жеткізу уәдесін орындағанын айтып қорғады. Квебек ұлтшылдары бұл оның сөздерін тым тура түсіну деп санайды және контекстке сәйкес, Квебек аудиториясына Трюдо федерализмнің орталықсыздандырылған көзқарасына сәйкес мәртебе беруге уәде берген немесе оның депутаттары отставкаға кетеді деп мәлімдеген. 1984 жылы Брайн Малрони прогрессивті консерваторларды ұлттық деңгейде жеңіске жеткізді, сайлау науқаны кезінде Квебектің конституцияға қарсылығын ескеруге тырысты. Левеск Мулронимен келісімге қол жеткізу үшін тәуекелге бел буды. Бұл ПК-дағы бөлінуге және кейіннен 1985 жылы Левескінің саясаттан кетуіне әкелді. Роберт Бурассаның либералдары ПК-ны жеңгеннен кейін, Мулрони үкіметі Квебекпен барлық провинцияларға қанағаттандыратын келісім табу үшін келіссөздер бастады. 1987 жылғы Мич-Лейк келісімі мен 1992 жылғы Шарлоттаун келісімі провинциялық премьерлер арасында бірауыздан келісімге келгеніне қарамастан, екеуі де драмалық түрде сәтсіздікке ұшырап, тәуелсіздік қозғалысын қайта жандандырды. 1994 жылы ПК-ның басшылығымен, қатал сепаратист және бұрынғы қаржы министрі Жак Паризо қайтадан билікке келді. Паризо 1995 жылы екінші тәуелсіздік референдумын шақырды, онда тікелей сұрақ қойылды. Бұл референдум 0,6%-дан аз айырмашылықпен сәтсіз аяқталды.
After the referendum, Trudeau acted upon his promise by calling together the provincial premiers in a first ministers' conference. The meeting showed signs of deadlock, and Lévesque surprised observers by uniting with the dissident premiers, who warmly received his decentralist views. Facing a lack of cooperation from the premiers, Trudeau then announced his intention to unilaterally patriate the constitution from the United Kingdom and have a charter of rights and constitutional amending formula approved by national referendum. In the meantime, there was a provincial election in Quebec. Despite a brief post referendum malaise, the PQ easily defeated Ryan's Liberals in the 1981 provincial election, campaigning both on their governing record and against Trudeau's intentions. Notably, the PQ did not promise to hold a second referendum. With regards to Trudeau's plans to unilaterally patriate and change the constitution, the newly re elected Lévesque, who had initially argued for the incorporation of a Quebec veto into the new constitution, agreed with eight other premiers (the Gang of Eight) to a proposal that would not allow Quebec a veto, but would permit "opting out" of certain federal endeavours with compensation. The federal government, still interested in proceeding unilaterally, sought an opinion on whether it was legally entitled to do so from the Supreme Court of Canada. The Supreme Court ruled that any constitutional changes, including patriation of the constitution, could be made unilaterally under the letter of the law, but, by non binding convention, "a substantial degree of provincial consent was required". The Supreme Court's decision prompted a final meeting among the first ministers. Lévesque abandoned the Gang of Eight and opted to join Trudeau in advocating immediate patriation with the promise of a future referendum on the other matters. The other premiers, loath to be seen arguing against the charter of rights that was included in Trudeau's proposed constitutional changes, formulated a compromise proposal with Jean Chrétien that was acceptable to the Canadian government. The compromise came during the Kitchen Meeting, which took place after Lévesque had left for the evening. In Quebec, that night has sometimes been called the "Night of the Long Knives". As a result of the compromise between the premiers (other than Lévesque) and the federal government, the government patriated the Canadian constitution in the Constitution Act, 1982 without support from Lévesque or Quebec's National Assembly. The result was a shattering defeat for the PQ, especially after the Quebec government's loss in its Quebec Veto Reference case. The National Assembly of Quebec, compared to its position in 1976, actually lost power under Lévesque and the PQ. Historical debate would centre on whether Trudeau's advocacy and agreement on patriation were in accord with or in contravention of his commitments made in his speech at the Paul Sauvé Arena. Trudeau defended his actions by stating he had kept his promise to deliver a new constitution that resided entirely within Canada and an embedded Charter of Rights. Quebec nationalists argue that this is an overly literal view of his words and that, in context to a Québécois audience, Trudeau had promised that Quebec would be given a status in accordance with a decentralized view of federalism, or his MPs would resign. In 1984, Brian Mulroney led the Progressive Conservatives to victory nationally, having committed during the campaign to try to find a way to accommodate Quebec's objections to the constitution. Lévesque pledged to take the risk of trying to work towards a deal with Mulroney. This led to a split in the PQ and subsequently Lévesque's resignation from politics in 1985. After the PQ defeat by the Liberals of Robert Bourassa, the Mulroney government began negotiations with Quebec to find a deal that would be acceptable to all provinces. The 1987 Meech Lake Accord and the 1992 Charlottetown Accord, despite receiving unanimous consent among the provincial premiers, each failed in dramatic public fashion, reviving the sovereignty movement. The PQ returned to office, led by hard line separatist and former Finance Minister Jacques Parizeau, in 1994. Parizeau called a second sovereignty referendum of 1995, which featured a more direct question. That referendum failed by a margin of less than 0.6%.