Кіріспе
Саяси ғылым және бұқаралық коммуникация теориясы
Үндеудің спиральді теориясы – саяси ғылым және бұқаралық коммуникация теориясы. Оған сәйкес, жеке адамның қоғамдық пікірдің таралуын қабылдауы, оның өзінің пікірін білдіруге дайындығына әсер етеді. Қоғамдық пікір теориясы ретінде де танылған үндеудің спиральді теориясы, адамдар өздерінің жеке пікірлері топ ішінде бөлісілгенін байқағанда, оларға сеніммен және ашық түрде білдіретінін мәлімдейді. Алайда, егер адам өзінің пікірі топта кең таралмағанын байқаса, оқшауланып, үндемей қалуға бейім болады. Яғни, жеке адамның тұрғысынан алғанда, "өзін оқшауламау, өзінің көзқарасынан маңыздырақ", демек, топтағы басқалар оны қалай қабылдайтыны, оның пікірін білдіру қажеттілігінен артық. Глинннің (1995) айтуынша, "спиральдің негізгі құрамдас бөліктері: (1) қоғамдық қызығушылық тудыратын мәселе; (2) мәселеге қатысты даулылық; (3) жеке адамға пікір-қалыптасу ортасын сезінуге, сондай-ақ көпшілік және азшылық пікірін бағалауға көмектесетін квази-статистикалық сезім; (4) әлеуметтік өзара әрекеттесуден "оқшалану қорқынышы" (бірақ, сөйлеуге дайындыққа себеп болатын фактор екені даулы). 1947 жылы Нейман және оның күйеуі Германияда "Қоғамдық пікір ұйымын" құрды. Ол сондай-ақ 1978-1980 жылдары "Халық пікірін зерттеу жөніндегі әлемдік қауымдастығының" президенті болды. Ноэль Нейман үндеудің спиральді теориясын 1965 жылғы Батыс Германиядағы федералды сайлау туралы зерттеулер нәтижесінде дамытты. Ноэль Нейманның сөзіне сүйенсек, зерттеу "біз түсінгеннен гөрі әлдеқайда көп нәрсені өлшеді". Екі ірі партия желтоқсаннан қыркүйекке дейін тең тартысты күйде болды, сайлау жеңімпазына қатысты қоғамдық пікірді анықтауға бағытталған бірқатар сұрақтар тұрақты, тәуелсіз қозғалысты көрсетті. Сайлаудың соңғы күндері сайлаушылардың 3-4% -ы көпшіліктің жеңімпаз туралы пікіріне қарай бұрылды. 1972 жылғы сайлауда да осыған ұқсас өзгеріс болды, бұл үндеудің спиральді теориясының қоғамдық пікір теориясы ретінде дамуына бастама берді. Үндеудің спиральді теориясы, белгілі бір мәселе бойынша жоғары деңгейдегі қоғамдық бейсіздік пен коммуникация ағынының күшеюінің нәтижесінде пайда болды. Теория, микро және макро деңгейлерде әлеуметтік нормалардың қалыптасуын түсіндіреді. "Микротеория ретінде үндеудің спиралі пікір білдіруді зерттейді, сонымен қатар адамдардың оқшаланудан қорқу сияқты бейімділіктерін, сондай-ақ пікірлерді ашық білдіруге адамдардың ықыласына әсер ететін демографиялық факторларды ескереді, мысалы, ауыл шаруашылығы биотехнологиясы сияқты мәселелер". Бұл микроэффектті 1950 жылдары жүргізілген Аш сәйкестік экспериментінде де байқауға болады, онда студенттер тобына сызықтардың ұзындығын салыстыру тапсырылады. Барлық студенттерден басқа біреуі қандай жауап беру керектігі және қалай мінезделу керектігі туралы алдын ала хабардар етіледі. Егер жаттығушылар бірауыздан дұрыс емес жауап берсе, пікірі өзгеше болған студент көпшіліктің пікірімен келіседі, кейде тіпті сызықтар арасындағы айырмашылық жеті дюймға жетеді. Макродеңгейде, үндеудің спиралі, егер саналатын азшылықтың көп бөлігі үндемесе пайда болады. Осы кезде қоғамның пікір-қалыптасу ортасы туралы қабылдауы өзгере бастайды. "Басқаша айтқанда, адамның өзінің пікірін білдіруге құлшынбауы, тек басқалардың не ойлайтынына негізделген жағдайда, әлеуметтік деңгейде маңызды салдарға әкеледі". Бір пікірге қызығушылық артқан сайын, оған көбірек назар аударылады, бұл көпшіліктің пікірін қалыптастырады. Содан кейін азшылық деп саналатын адамдар, егер олар сәйкес келмесе, қоғамнан оқшалану қаупіне және қорқынышқа тап болады. Пікір күш алған сайын, азшылық деп саналатын адамдар үндемеушілікке түседі. Бұл саналған азшылық оған қарсы сөйлемегенге дейін жалғасады, келісім имиджін ұсыну арқылы немесе нақты сәйкестендіру арқылы, ал саналған көпшіліктің пікірі ақыр соңында әлеуметтік нормаға айналады. Үндеудің спиральді кең ауқымды әсерін бір елдің саяси ахуалындағы немесе басқа да осындай мәселелердегі үстем пікірдің өсуін қарастырғанда байқауға болады. Содан бері үндеудің спиралі байқалып, зерттеле бастады. Қазіргі заманда технология үндеудің үдеуіне маңызды рөл атқарады, бұл оның пайда болу кезінде болжауға болмайтын нәрсе. Мысалы, зерттеу деректері 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы кезінде демократиялық кандидат Хиллари Клинтонның қоғамдағы және республикалық кандидат Дональд Трамптың Facebook-тағы пікірлерінің өзара сәйкестігі, адамның өз пікірін офлайн және онлайн режимінде білдіруге дайындығымен байланысты екенін көрсетті.
Спиральды модель
Спиральді модель теорияны визуализациялау үшін қолданылады. Бұл модельде адамның пікірі қабылданған көпшілік пікірімен сәйкес келмесе, оның спираль бойымен төмен қарай түсуі мүмкін екені айтылады. Процестің қалай жүзеге асырылатынын келесі қадамдар түсіндіреді: Модель адамдардың қоғаммен үйлесуге деген ішкі қалауынан басталады. Спиральдың пайда болуы үшін әлеуметтік оқшаланудан сескену қажет. Өз жеке пікірлерінің таралып жатқанын байқаған адамдар оны жұрт алдында сенімді түрде білдіреді. Ал өз пікірлерінің қолдау таппай жатқанын байқаған адамдар пікірлерін көпшілік алдында айтуға тартынады. Көпшілік пікірді жақтаушылар көп сөйлейді, ал қарсы пікірді жақтаушылар үнсіздік сақтайды. Осылайша, нығайтылған пікір нақты күшінен артық көрінеді, ал құпия ұсталатын пікір әлсіздей сезіледі. Нәтижесінде, басқа адамдар пікірдегі өзгерістерді байқап, бір пікір басымдыққа ие болғанша соған ілесе бастайды. Ал екінші пікір көпшілік тарапынан қабылданбай, теріске шығарылады. Спиральдың соңы – оқшаланудан қорқып, өз пікірлерін ашық білдірмейтін адамдардың саны. Қорыта айтқанда, спиральді модель – қоғамдық пікірді қалыптастыру, өзгерту және нығайту процесі. Біреудің сөйлеуге, екіншісінің үндемеуге бейімделуі спиральді процесті бастайды, ол бір пікірді үстемдікке жеткізеді. Сонымен қатар, Ноэль Нойман үндемеу спиралін динамикалық процесс ретінде сипаттайды, онда қоғамдық пікір туралы болжамдар бұқаралық ақпарат құралдарының көпшілік пікірін жариялау арқылы қалыпты жағдайға айналады, ал азшылықтың сөйлеуге мүмкіндігі төмендейді.
The model begins with individuals' inherent desire to blend with society. The fear of social isolation is necessary for the spiral to occur. Individuals who notice that their personal opinion is spreading will voice this opinion confidently in public. On the other hand, individuals who notice that their opinions are losing ground will be inclined to adopt a more reserved attitude when expressing their opinions in public. Representatives of the spreading opinion talk quite a lot while the representatives of the second opinion remain silent. An opinion that is being reinforced in this way appears stronger than it is, while a suppressed opinion will seem weaker than it is. The result is a spiral process which prompts other individuals to perceive the changes in opinion and follow suit until one opinion becomes established as the prevailing attitude. Meanwhile, the other opinion is pushed back and rejected by most. The end of the spiral refers to the number of people who are not publicly expressing their opinions, due to the fear of isolation. In summary, the spiral model is a process of formation, change, and reinforcement of public opinion. The tendency of the one to speak up and the other to be silent begins a spiraling process which increasingly establishes one opinion as the dominant one. Furthermore, Noelle Neumann describes the spiral of silence as a dynamic process, in which predictions about public opinion become fact as mass media's coverage of the majority opinion becomes the status quo, and the minority becomes less likely to speak out.
Әлеуметтік ықпалдың басқа түрлерімен қарым-қатынасы
Үндеудің спиральдік негізгі идеялары ерекше емес және сәйкестік теорияларымен тығыз байланысты. 1987 жылы Керр, Маккоун, Хансен және Хаймс «импульс эффектісі» деген ұғымды енгізді. Импульс эффектісі бойынша, егер топтың бір бөлігі белгілі бір пікірге қарай ұмтылса, қалғандары да соның артынан еретін болады. Басқа зерттеушілер де ұқсас «пайда-шығын эффектісін» (Аронсон және Линдер, 1965) және «көшбасшылық эффектісін» (Майерс және Ламм, 1976) сипаттаған. Эксперименттер үндемеу спиралі мен көшбасшылық эффектісінің бірлесіп сайлау алдындағы сауалнамалар сайлаушыларға көрсетілген кезде азшылықтың ұстанымдарын қалай әлсірететінін де көрсетеді.
Қоғамдық
Ғалымдар "қоғамдық пікірді" дұрыс түсінбеген, оны үкіметпен шатастырып, осылайша теориядағы оның мағынасын шектеген. Ноэль Нойман "қоғамдық" терминінің үш ерекше мағынасын анықтап көрсетеді. Біріншісі – "қоғамдық жер" немесе "қоғамдық кеңістік" сияқты ұғымдарды анықтау үшін қолданылатын заңдық термин. Екіншісі – журналистикада адамдар туралы мәселелерге қатысты. Ал үшіншісі, "қоғамдық назарда" болу, әлеуметтік психологияда қолданылады және адамдардың өзара қарым-қатынас туралы сыртқы ой-пікірлерін көрсетеді. Осы мағынада "қоғамдық" – әлеуметтік психология ретінде сипатталуы мүмкін. Бұл мағына зерттеу жүргізіліміндегі субъектілердің әлеуметтік жағдайдағы сезімдерін баса көрсету үшін қолданылады. Ғалымдар қоғамдық пікірдің ережелерді, нормаларды және моральдық қағидаларды жеке тұлғаның еркінен басып озуға қаншалықты күшті екеніне таңғалып, заң шығарушылардың, үкіметтердің немесе соттардың көмегіне жүгінбестен осыны істей алатынын байқады.
Пікірлер
"Жалпы пікір" – шотландтық әлеуметтанушы Дэвид Юм 1739 жылы жарық көрген "Адам табиғаты туралы зерттеу" атты еңбегінде қоғамдық пікірді осылай атады. Ағылшын және француз тілдеріндегі "пікір" сөзінің негізінде келісім мен ортақтық сезімі жатыр. "Пікір" (неміс тілінде "Meinung") терминін зерттеу зерттеушілерді Платонның "Мемлекетіне" жеткізді. Платонның "Мемлекеті" кітабында Сократтың сөзінен пікір ортақ позицияны білдіреді деген қорытынды жасалады. Иммануил Кант пікірді "субъективті де, объективті де толық емес бағалау" деп санады. Пікірдің қаншалықты құнды болуы мүмкін екендігі айтылмады, бірақ ол халықтың немесе халықтың бір бөлігінің біртұтас келісімін білдіреді деген факт ескерілді.
БАҚ және қоғамдық пікір
Бұқаралық ақпарат құралдарының қоғамдық пікірге және қоғамдық пікірдің қабылдауына әсері үнсіздік спиралі теориясының негізгі мәселесі болып табылады. Бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамдық пікірдің қалыптасуы арасындағы байланысқа алғашқылардың бірі ретінде 1922 жылы жарық көрген Уолтер Липпманның «Қоғамдық пікір» кітабы назар аударды. Липпманның медиа әсеріне қатысты идеялары үнсіздік спиралі теориясының пайда болуына ықпал етті. Ноэль Нойман спираль теориясын құрастырғанда: «Оқырман әлемді толықтырып, түсіндіру үшін, көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарымен қалыптасқан сананы пайдалануға мәжбүр», – дейді. Күн тәртібін белгілеу теориясы – Ноэль Нойманның қоғамдық пікірге медианың әсерін сипаттаған тағы бір жұмысы. Күн тәртібін белгілеу теориясы медиадағы мәселенің маңыздылығына байланысты, оның қоғамдық пікірдегі рөлін анықтайды. Күн тәртібін белгілеумен қатар, медиа басқа оқиғалармен үнемі күресте болады, олар күн тәртібіне енуге тырысады, соның арқасында маңызды мәселелер анықталады. Бұқаралық ақпарат құралдары осы жаңалықтарға қарсы «жалған дағдарыстар» мен «жаңалықтардың құбылмалылығын» жасау арқылы күреседі. Медианың коммуникация құралы ретіндегі ерекшеліктері адамдардың қоғамдық пікірге қатысты өз идеяларын қабылдауына әсер етеді. Ноэль Нойманның сөзіне сүйенсек, медиа – «бір жақты, тікелей емес, қоғамдық коммуникацияның бір түрі, ол ең табиғи адамдық қарым-қатынас формасы – әңгімелесуден үш есе өзгеше». Бір мәселе медиада жарияланып, маңызды болып танылғанда, әдетте, басым көзқарас пайда болады. Медианың осы ерекшеліктері жеке адамның идеяларын одан әрі жоғалтады. Кейбір медиа-коммуникация теориялары, мысалы, Гиподермиялық ине моделі сияқты, пассивті аудиторияны қарастырса, «бұқаралық ақпарат құралдарынан алынған білім адамдарға өз пікірлерін білдіруге және олардың ұстанымдарын негіздеуге мүмкіндік береді». Хо және авторлар: «Медиаға көп көңіл бөлген адамдардың арасында, оқшауланудан қорқуы жоқтар өз пікірлерін қорқушыларға қарағанда көбірек негіздеуге бейім», – деп көрсетеді. Кейбір эмпирикалық зерттеулер осы көзқараспен келіседі, адамның «микроклиматы» медианың әсерін басып тастайды деген тұжырымды ұсынады.
Әлеуметтік желілер
Қазіргі әдебиет спиральді модельді әлеуметтік желі контекстінде қолдануға болатынын көрсетеді. Зерттеушілер әлеуметтік желілердің бұл теорияны әлсірететінін анықтады. Олар үндемеудің спиралі азшылықтың оқшаланудан қорқып, өз пікірлерін білдіруге тартыншақтығын көрсетеді, бірақ "көзге түсетін азшылық танымал емес көзқарастарды еркін білдіреді, бұл онлайн ортада осы танымал теорияның түсіндіру күшін күмән тудырады". Дегенмен, Гирхарт пен Чжанның тағы бір зерттеуі әлеуметтік желілерді пайдалану адамдардың саяси мәселелер бойынша пікір білдіруге ынтасын арттыра ма, жоқ па, соны қарастырады. Нәтижелер көрсеткендей, әлеуметтік желі қолданушылары "саяси жазбаларына күшті қарсылық білдірілген жағдайда өздерін цензуралауға бейім", бұл үндемеу спиралінің көрінісі. Тағы бір зерттеуде оқшаланудан қорқу адамдардың бастапқыда әлеуметтік желіде өз пікірлерін бөлісуден жаңқаларын анықтады. Gearhart және Zhang зерттеулерімен сабақтас, осы зерттеудің нәтижелері адамдардың саяси мазмұнды жарияламау, неге жазылу немесе ұнату керектігін таңдау арқылы әлеуметтік желіде ақпаратты өздігінен цензуралауға көбірек бейім екенін көрсетті. Тағы бір зерттеу әлеуметтік желі контекстінде де пікір білдіру мен мәселенің маңыздылығы арасындағы оң байланысты растайды: гомофобияны маңызды әлеуметтік мәселе деп санайтын адамдар Facebook-та пікір білдіруге көбірек дайын. Сондай-ақ, жасанды түрде құрылған әлеуметтік белсенділікке назар аудару қажет. Әлеуметтік желілер күнделікті өмірімізде маңызға ие болғандықтан, алдамшы әлеуметтік боттар онлайн әңгімелер мен пікірлерді манипуляциялау үшін сәтті қолданылып келеді. Әлеуметтік боттар – компьютерлік алгоритмдермен басқарылатын әлеуметтік желідегі шоттар. Олар автоматты түрде мазмұн жасай алады және адамдармен өзара әрекеттесе алады, көбінесе адамдардың мінез-құлқын имитациялайды немесе еліктейді. Қазіргі зерттеулер "әлеуметтік боттардың" әлеуметтік желіде қоғамдық пікірді бақылау үшін кеңінен қолданылып жатқанын көрсетеді. Кейбір жағдайларда, аздаған әлеуметтік боттар ғана қоғамдық пікірді оңай өзгертіп, үндемеу спиралін іске қоса алады. Мысалы, ғалымдар әлеуметтік боттардың 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы мен 2017 жылғы Франция президенттік сайлауына қатысты саяси талқылауға әсер етуі мүмкін екенін анықтады.
Түсінігі
Сөйлемсіздік спиралі теориясы адамдардың қоршаған ортаны бағалап, үстем пікірді анықтауға тырысады деген болжамға негізделген. Бұл пікірлердің маңызы зор, себебі олар адамның мінез-құлқы мен көзқарасына әсер етеді. Топ мүшелері жекелей түрде нормаға қарсы болғанымен, басқа топ мүшелері оны қабылдаған деп жаңылысуы мүмкін. Бұл құбылыс, сонымен қатар ұжымдық қағидалар деп аталады, онда топтағы адамдар басқалардың өзінен басқаша ойлайды деп ойлап, нормаға сәйкес әрекет етеді.
Оқшауланудан қорқу
Үндемеу спиралі әлеуметтік топтың немесе қоғамның мүшелерін олардың пікірлеріне байланысты оқшаулауға немесе шеттетуге алып келуі мүмкін. Бұл жеке адамдардың оқшауланудан қорқуын көрсетеді. Оқшауланудан қорқу нәтижесінде адамдар пікір білдірудің орнына үндеп қалуға бейім. Оқшауланудан қорқу – "үндермеу спиралін қозғаушы күш". Қоғамдық оқшауланудан қорқып, психолог Соломон Аштің Аш сәйкестік эксперименттерінде көрсеткендей, осы салданы болдырмау үшін шаралар қолданады. Адамдар өз ойларын білдірудің орнына үстем пікірлермен келісуді қолайлырақ сезінеді. Үндемеу спиралі теориясының негізгі идеясы – қоғамдық пікір әлеуметтік бақылаудың бір түрі ретінде танылады. Ноэль Нойманның анықтамасына сәйкес, бұл маңызды ұғым – "өзін оқшауламай, көпшілік алдында айтуға болатын, даулы мәселелер бойынша пікірлер". Бұл болжамға сәйкес, қоғамдық пікір нормалар мен конвенциялармен реттеледі, оларды бұзу осы тұлғаларға қарсы санкцияларға әкелуі мүмкін. Ноэль Нойман қоғамдық пікірге қарсы шығу әлеуметтік жазаға алып келеді деген тұжырымға сүйене отырып, адамдардың туа біткен оқшауланудан қорқу сезімі бар екенін және олар басқалардан оқшауланбау үшін өз мінез-құлқын бейімдейтінін айтады. Бұл "оқшауланудан қорқу" соншалықты күшті, адамдар өз пікірлерін білдірмейді, егер олардың пікірлері қоғамдық пікірден өзгеше деп санаса.
Оқшауланудан қорқу қалай жұмыс істейді?
Әлеуметтік оқшауланудан қорқу Ноэль Нейманның теориясындағы орталық ұғым болып табылады, бірақ теорияны зерттеу барысында ол әртүрлі тұжырымдамаларға ие болды. Кейбір зерттеушілер әлеуметтік оқшауланудан қорқуды уақытша және жеке адамның пікір білдіруі күтілетін жағдайға тап болғанда туындайтын құбылыс деп қарастырады. Осы тұжырымдама бойынша, белгілі бір жағдайдағы пікір климатын қабылдау сол сәтте оқшауланудан қорқынышқа әкеледі. Басқа зерттеушілер әлеуметтік оқшауланудан қорқуды жағдайға байланысты реакция емес, адамдар арасында өзгешеліктерге ие жеке ерекшелік ретінде қарастырады. Бұл ерекшелік адамдарды өз орталарын үнемі бақылап, пікірлер климатына қатысты белгілерді іздеуге итермелейді. Кейбір адамдар оқшауланудан қорқып жүрмейді (Ноэль Нейман бұл топты «Hardcores» деп атады), ал басқалары өздерінің әлеуметтік ортасын үнемі сезінеді және оқшауланудан үнемі қорқады. Әлеуметтік оқшауланудан қорқып, өз пікірлерінің көпшілік пікір климатына сәйкес келмейтінін сезетін адамдар өз пікірлерін білдіруге құлықсыз болады. «Үнсіздік спиралі» зерттеулерінде әлеуметтік оқшауланудан қорқу – қоғамдық пікірді қалыптастырудың маңызды факторы болып табылады, алайда зерттеулер көбінесе осы тұжырымдаманы эмпирикалық дәлелдерсіз факт ретінде қарастырды немесе осы құбылысты эмпирикалық түрде өлшеуде дәйектілік танытпады. Соңғы зерттеулер әлеуметтік оқшауланудан қорқу тұжырымдамасын сенімдірек және тұрақтырақ түсіндіре алды. Мысалы, зерттеушілер жеке тұлғаның мінез-құлқына негізделген жеке айырмашылықтар тәсілін қолданып, психометриялық қасиеттер арқылы әлеуметтік оқшауланудан қорқуды өлшеді. , сондай-ақ басқа зерттеушілер де әлеуметтік оқшауланудан қорқуды жаушыл пікірлер климатына тап болғаннан кейінгі реакция деп санайды, бұл өз кезегінде адамды өз пікірін білдірмеуге итермелейді, соның салдарынан үнсіздік спиралі іске қосылады. Көптеген адамдар оқшауланудан қорқуды теорияның түпкі себебі деп есептесе де, басқа себепші факторлар да қарастырылды. Олар спиральді қозғайтыны оқшауланудан қорқу емес, саяси пікірсайыстардағы саяси мүдделер мен өзіне сенімділік болуы мүмкін деп ұсынды. Тейлор одан да оңтайлы көзқараспен, пікір білдірудің пайдалы екенін, тіпті ол пікір кең таралмаған болса да, мотивация болып табылуы мүмкін екенін айтты. Мақала соңында осыған қатысты тағы да мысалдар келтіріледі.
Даулы және талассыз пікірлерге жауаптар
Пікірлер салыстырмалы түрде анық және өзгермейтін болса – мысалы, дәстүрлер – онда адам бұл пікірді жария түрде білдіруі немесе оған сәйкес әрекет етуі керек, әйтпесе оқшауланып қалу қаупі туады. Керісінше, пікірлер өзгеріп тұрса немесе даулы болса, адам өзін оқшауламастан қандай пікірді айтуға болатынын білуге тырысады.
Вокалдық азшылық және хардкор
Теория дауысты азшылықты (сұмсақ көпшіліктің толықтырғышы) жоғары білімді немесе молшылыққа ие адамдар, сондай-ақ оқшауланудан қорықпайтын басқа да шамалы топтар (егер оқшаулану себепші фактор деп есептелсе) қоғамдық пікірге қарамастан өз пікірін білдіруге бейім деп түсіндіреді. Бұл теория бойынша, бұл азшылық өзгерістің қажетті факторы, ал мойынсұнатын көпшілік – тұрақтылықтың қажетті факторы, екеуі де эволюцияның нәтижесі. Дауыс беретін азшылық спиральдың жоғарғы басында, оқшаулану қаупіне қарамастан қалады. Бұл теориядағы дауыс беретін азшылықтар қатал конформист немесе авангард деп аталады. Қатал конформистер – «өз нанымы үшін қабылданбаған және пікірін білдіруден ештеңе жоғалтпайтын адамдар». Қатал конформистер көпшілік пікірін қайта құруға қабілетті. Ал авангард – «өзінің заманнан озық екеніне сенгендіктен, пікірін ашық білдіретін оқшауланған азшылықтағы зиялылар, суретшілер және реформаторлар». Қатал конформистердің рөлі көпшілік пікірінің күші баламалардың болмауына байланысты төмендеген кезде анық көрінеді. Халықтың пікірі, қатал конформистердің халықты біліммен тәрбиелеуге жасаған тырыстықтарының нәтижесінде тар көзқарастарға әсер етуі мүмкін. Қатал конформистер өз пікірін дәлелдеу үшін жиі қисынсыз әрекеттер жасағанымен, қоғамдық пікірді өзгертуде маңызды рөл атқарады.
Теорияның нақты әлемдегі қолданылуы
Үндеудің үзіліс спиралі әртүрлі тақырыптар бойынша түсініктер берді, мысалы, танымал мәдениет құбылыстары туралы сөйлеуден бастап темекі шегуге дейін. Үндеудің үзіліс спиралі даулы мәселелерде және моральдық компоненттері бар мәселелерде жиі кездесетінін ескере отырып, көптеген ғалымдар осы теорияны аборт, белеңді іс-қимыл, өлім жазасы, міндетті COVID-19 вакцинациясы және маска тағу сияқты даулы тақырыптарға қолданды.
Әлеуметтік капитал
Үндеудің спиральді теориясы әлеуметтік капитал аясында да қолданылуы мүмкін. Жақындағы зерттеулер әлеуметтік капиталды "азаматтарға сенім мен өзаралық жақсылық нормаларын дамытуға мүмкіндік беретін, ұжымдық қызметке сәтті қатысу үшін қажетті" фактор ретінде қарастырады. Бір зерттеу әлеуметтік капиталдың үш жеке деңгейдегі көрсеткіштерін зерттейді: азаматтық белсенділік, сенім және көршілік қарым-қатынас, сондай-ақ осы көрсеткіштер мен адамдардың өз пікірлерін білдіруге дайындығы және өз пікірлеріне қолдау бар екендігі туралы түсініктері арасындағы байланыс. Нәтижелер азаматтық белсенділіктің адамдардың өз пікірлерін білдіруге дайындығына тікелей әсер ететінін, ал көршілік және сенімнің адамдардың өз пікірлеріне қолдау бар екендігін сезінуіне тікелей оң әсер ететінін көрсетеді. Жаңағы зерттеулер сәйкестік пен мәдениет арасындағы байланысты растайды: мысалы, Аш сәйкестік эксперименттеріне қатысты мета-талдау коллективистік мәдениеттердің жекешіл мәдениеттерге қарағанда сәйкестікке бейім екендігін көрсетеді.
АҚШ пен Тайвань
"Көпмәдени сынақ бойынша Сытылдық спираль" Хуэйпин Хуан Тайвань мен АҚШ-та телефон арқылы жүргізілген сауалнама нәтижелерін талдайды. Тесттен өткізілген гипотезалар АҚШ-тың "жекешіл" қоғам, ал Тайвань – "ұжымдық" қоғам деген сенімдері болды. Бұл АҚШ-та сытылдық спиральдың белсенді болу ықтималдығын көрсетеді, себебі адамдар жеке мақсаттарына көбірек мән береді. Олар "мен" ұғымын "біз" ұғымынан жоғары қойып, жеке жетістікке ұмтылады. Сондықтан, олар азшылықта болса да, көбірек сөйлейтіні болжалды. Екінші жағынан, Тайваньдағы адамдар ұжымдық мақсатқа көбірек мән береді деп болжалды, сондықтан олар керісінше, шиеленіс пен қақтығыстарды болдырмау үшін көпшілік пікіріне сәйкес келеді. Зерттеуде өзін-өзі тиімділік пен өзіне сенімділік сияқты мотивациялардың да әсері тексерілді. Телефон арқылы сауалнамалар жүргізілді; АҚШ азаматтары Сомалидегі АҚШ-тың қатысуына қатысты, ал Тайвань азаматтары тікелей президенттік сайлау мүмкіндігі туралы сұрақтарға жауап берді. Екі мәселе де саясат пен адам құқықтарына қатысты болғандықтан, салыстыруға болады. Респонденттерге өздері, отбасы мен достары, БАҚ, қоғам және болашақтағы қоғам туралы берілген мәселе бойынша "жақтаушы", "бейтарап" немесе "қарсы" деген жауаптарды таңдау ұсынылды. Жекешілдік және ұжымдық құрылымдар, сондай-ақ берілген мәлімдемелерге келісім бойынша 1–10 және 1–5 шкалалары бойынша "пікір білдірмеу себептері" бойынша өлшемдер де алынды. Нәтижелер бастапқы гипотезаны растады. Жалпы алғанда, американдықтар тайваньдықтарға қарағанда көбірек сөйледі. Көпшілік пікірімен келіспеу тайваньдықтардың пікір білдіруге деген ынтасын төмендетті (олардың ұжымдық көрсеткіштері жоғары болды), бірақ американдықтарға онша әсер етпеді. Тайваньда болашақтағы қоғамның қолдауы мен сенімі пікір білдіруге ықтималдықтың үлкен бөлігін құрады және сытылдық спиральдың белсенділігін растады. АҚШ-та, олардың жекешілдігіне байланысты, азшылықта немесе бейімделмеген топта болса, олар көбірек сөйлейтіні болжалды. Алайда, бұл рас емес, бірақ Хуан бұл мәселе тікелей маңызды болмаған болуы мүмкін екенін айтады, сондықтан олар "көпшілік пікірге қарсылық білдірудің қажеті жоқ" деп ойлады. Өзін-өзі тиімділіксіздік екі елде де пікір білдірмеуге әкелді.
Баск ұлтшылдығы
Баск ұлтшылдығы және үндемеу спиралі – Спенсер мен Краучердің Испания және Франциядағы ETA (Еускади Та Аскатасуна, соғысшыл сепаратистік ұйым) туралы қоғамдық пікірді талдаған мақаласы. Бұл зерттеу жоғарыда айтылғандай жүргізілді, Испания мен Франциядан келген басктар ETA-ны қолдау туралы сұрақтарға жауап берді. Оларға, мысалы, "Пойызда бейтаныс адаммен ETA туралы әңгімелесуге қаншалықты дайын болар едіңіз?" сияқты сұрақтар қойылды. ETA қызмет еткен екі аймақтың мәдени айырмашылықтары ескерілді. Нәтижелер үндемеу спиралі теориясын растады. Ұйымға өте жағымсыз пікірлер болғанымен, оны тоқтату үшін күшті қарсылық болған жоқ. Адамдар өз пікірлерін баск еместерге көбірек білдіретінін, ал басктардың арасында "оқшалану қорқынышы" бар екенін айтты. Бұдан әрі, испандықтар зорлық-зомбылыққа жақын болғандықтан үндемеуге бейімділігі арта түсті.
Сабақтағы түсініктер
Хенсон мен Денкердің бір зерттеуінде "оқушылардың үнсіздікке ұшырату мінез-құлқы, саяси көзқарастар мен саяси айырмашылықтар университет сыныптарының атмосферасы мен қарым-қатынас мінез-құлқы туралы түсініктермен қалай байланысты екені" зерттелген. Олар студенттердің сыныпқа деген көзқарасының, оқытушы мен басқа оқушылардың саяси көзқарастарының өзгешелігіне байланысты, оқытушы мен басқа оқушылардың үнсіздікке ұшырату әрекеттерін қолдануына байланысты өзгеретінін қарастырды. Мақалада студент-оқытушы арақатынасы және оның студенттерге тигізетін әсері туралы аз зерттеулер жүргізілгені айтылған. Мақаланың мақсаты "университет сыныптарында саяси идеялардың қалай білдірілетінін анықтау, соның ішінде сыныптық қарым-қатынастың саяси төзімділік туралы түсініктерге тигізетін әсерін бағалау" болды. Мақалада университет сыныптарының үнсіздік спиралі теориясын зерттеуге қолайлы орын екені, себебі ол адамдар арасындағы, мәдени, бұқаралық ақпарат құралдары және саяси қарым-қатынастардың болатын жер екені жазылған. Хенсон мен Денкер: "Сыныптық қарым-қатынас пен қоғамдық пікір бір-біріне әсер етеді, сондықтан оқытушылар мен студенттер сыныпқа өздерінің көзқарастары мен мәдени перспективаларын әкеледі". Зерттеуде студенттердің саяси тұрғыдан үнсіздікке ұшыратылып отыр деген сезімі мен олардың оқытушының саяси көзқарасы туралы түсінігі арасындағы байланыс бар ма екені зерттелді. Сондай-ақ, сынып атмосферасы мен студенттер мен оқытушылардың саяси көзқарастарының ұқсастығы арасындағы байланыс зерттелді. Зерттеушілер орталық батыс университетінің қарым-қатынас курстарында оқитын студенттерді қатыстырды. Студенттер саяси үнсіздік, сыныптағы атмосфера және оқытушы жасаған атмосфера туралы сұрақтарға жауап берді. Осы зерттеудің нәтижелері саяси партиядағы ұқсастықтар мен студенттер мен оқытушылардың идеологиялық айырмашылықтары саяси үнсіздікке оң әсер ететінін көрсетті.
Компьютерлік байланыс
Тыныштық спиралі теориясына қатысты зерттеулер 2000 жылға дейін жеке кездесулердегі қарым-қатынасқа бағытталған болса, кейін бұл теория компьютерлік делдалдық байланыс ортасына қолданылды. Осы контекстегі алғашқы зерттеуде аборт мәселесі бойынша онлайн чат-бөлмелердегі қарым-қатынас мінез-құлқы талданды, нәтижесінде азшылық пікірін ұстанатындар өз пікірлерін білдіруге көбірек бейім екені, бірақ олардың пікірлері бейтарап күйде қалатыны анықталды. Тағы бір зерттеу Кореядағы ұлттық сайлауға қатысты онлайн хабарландырулар тақтасына жазылған жазбаларды қарастырып, онлайн жазбалар мен кандидаттарды басты ақпарат құралдарында көрсету арасындағы байланыс анықталды. Үшінші зерттеу онлайн шолу жүйесіне назар аударды, бұл оқшалану қорқынышының мүшелердің бейтарап және жағымсыз пікір білдіруге деген ниеттерін төмендетуі мүмкін екенін көрсетті. Тыныштық спиралі теориясы "анонимді емес, көп арналы коммуникациялық платформаларға" қарай кеңейтілді және "онлайн пікір білдіруде коммуникативтік мүмкіндіктердің ролін қарастыру қажеттігі" де атап өтілді. Тағы бір зерттеу мақаласында онлайн форумдардағы түрлі пікір климаттарының (форум қатысушыларының көпшілігімен пікір сәйкестігі және веб-сайт көзі) әсері зерттелді, нәтижесінде жеке пікірдің сәйкестігі форум орналасқан онлайн сайттан гөрі күштірек әсер ететіні анықталды. Некмат пен Гонзенбах бұл зерттеулердегі факторлардың немесе басқа факторлардың адамдардың онлайн режимінде өз ойларын айтуға сезінуге ыңғайлы болуына себеп болатынын зерттеуге тұрарлық деп санайды.
Гетерогендік және анонимділік
Интернеттің мәні жай ғана көп адамның қатысуын ғана емес, сонымен қатар әртүрлі топтың қатысуын жеңілдетеді. Пейдж: «Электрондық коммуникация технологиясының қарқынды дамуы, әрине, қолжетімді идеялардың әртүрлілігін және олардың таралу жылдамдығы мен бір-бірімен бәсекелесу деңгейін арттырады» деді. Адамдар пікір таластыруға түрткі болатыны – олардың өзгешеліктері, ал Интернет осы өзгешеліктерді оңай табуға мүмкіндік береді. Интернет – әртүрлі көзқарастарды іздеуге және оларды талқылауға қолайлы орын, мұнда адамдар осындай айырмашылықтарға және келіспеушіліктерге ашық болады. Ноэль Нойманның қорқып, үнсіз қалған азаматтар туралы алғашқы идеясы компьютерлік ортада, мысалы, чат бөлмелері мен жаңалықтар топтарындағы еркін талқылауды көрсететін эмпирикалық зерттеулермен келіспейді. Интернет анонимдік ортаны ұсынады, сондықтан оқшаулану және қорлану қорқынышы азаяды деуге болады. Уоллес адамдар өз әрекеттеріне жауапты емес деп ойлағанда, олар әлеуметтік нормалар мен шектеулерге аз көнетінін атап өтті. Бұл өте пайдалы болуы мүмкін, әсіресе адамдар қиын жеке мәселелерді қауіпсіз сезінетін жағдайда талқылауға мүмкіндік алғанда. Интернетте топтардың жеке адамды мазақтау мүмкіндігі төмендейді, демек, сәйкес келуге бейімділік азаяды. Уоллес көптеген эмпирикалық зерттеулерді талдап, адамдардың онлайн режимінде өз пікірлерін оффлайн режимінен еркіндік сезіне білгенін көрсетті, бұл азшылықтағы адам көпшіліктен келекелеуге немесе мазақтауға ұшырамауынан немесе өзгеше пікірде болғаны үшін ұялмауынан туындауы мүмкін. Стромер Галли «сөзсіз белгілердің жоқтығы, бұл әлеуметтік қатысу сезімін төмендетіп, анонимділікті күшейтеді» деген пікірде, бұл адамдарды бетпе-бет пікір алмасуға кедергі келтіретін психологиялық тосқауылдардан босатады. «Үнсіздіктің спиралі» тұжырымындағы маңызды мәселе – адамдардың таныстырылмаған пікірлерін білдірудің жағымсыз салдарлары болады деген сенім, саналы немесе санасыз түрде. Бұл сенімдер Интернетте бірнеше себептерге байланысты болмауы мүмкін. Біріншіден, ұят пен қорлау басқа адамдардың физикалық қатысуына байланысты. Компьютерлік коммуникацияда физикалық оқшаулану жиі кездеседі және қосымша қауіп тудырмайды. Екіншіден, нормативтік ықпалдың көп бөлігі көзбен байланыс және дененің қимыл-қозғалысы сияқты сөзсіз белгілер арқылы беріледі, бірақ компьютерлік коммуникация мұндай белгілердің көп бөлігін жоққа шығарады. Үшіншіден, Кислер, Сигель және Маккуайр сөзсіз әлеуметтік контекст белгілері бетпе-бет қарым-қатынаста формалдылық пен мәртебелік теңсіздікті көрсететінін атап өтті. Бұл белгілер жойылғанда, әлеуметтік мәртебе ықпал ету факторы ретінде маңыздылығын жоғалтады. Бетпе-бет қарым-қатынаста қалыптасқан топтық иерархиялар медиацияланған ортада айқын көрінбейді. Қалыптасуға ықпал ететін форма мен салдар қатысушылардың әлеуметтік қатысуын азайтатын ортаның араласуына байланысты маңызды өзгерістерге ұшырауы керек. Әлеуметтік қатысу – бұл өзара әрекеттесудегі басқа адамның көзге түсу дәрежесі немесе ортаның адамның қатысуын қаншалықты жеткізетіні.
Теңдік
Әңгімелесудегі әртүрлілікті қамтамасыз етудің маңызды мәселесі – барлық қатысушылардың тең қолжетімділігі және талқылауға ықпал етудің тең мүмкіндіктері. Егер адамдар қандай да бір тақырып бойынша білімсіздік сезінетін болса, талқылауға қатыса алмаймын немесе өз әріптестеріне тең емеспін деп ойласа, олар тіпті талқылауға қатыспауға бейім. Егер адамдар қатысуға шешім қабылдаса да, олардың қатысуын үстемдік танытқан басқалар тоқтатуы мүмкін, немесе олардың үлесі олардың мәртебесіне байланысты аз немесе көп бағалануы мүмкін. Дальберг Интернетті әлеуметтік иерархиядан және оффлайн режимінде қалыптасқан билік қатынастарынан адамдарды босату мүмкіндігі үшін мақтайды: «Киберкеңістіктің денелік сәйкестікке ‘соқырлығы’ адамдарға теңдей қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді деп есептеледі. Аргументтер оларды ұсынған адамның әлеуметтік жағдайына емес, олардың мәніне қарай бағаланады». Гастил бұл мүмкіндікті Интернеттің ең күшті жақтарының бірі деп санайды: «Егер компьютерлік делдалдық өзара әрекеттесу мәртебенің тәуелсіз әсерін тұрақты түрде азайта алса, онда ол тікелей талқылаудан күшті артықшылыққа ие болады». Мәртебелік белгілерді анықтау қиын болғанымен, мәртебе туралы түсініктер жақындасады, бұл стереотиптерді және предубиенияны азайтады. Мүмкін, адамдар онлайн форумдарда өздерін оффлайн режиміндегідей тең сезінеді. Расизм, жасқа қатысты дискриминация және басқа да топтық дискриминация «топтық мәртебенің белгілері соншалықты айқын болмағандықтан, азайып бара жатқан сияқты». Бұдан өзге, Интернет ақпаратты әзірлеу, бөлісу және ұйымдастыру қабілеттерін тез және күрт арттырды, соның нәтижесінде ақпаратқа қол жеткізуде теңдік артты.
Әдістемелік зерттеу тәсілдері
Қоғамдық пікір мен сөйлеуге деген ықыластың арасындағы байланыс көбінесе сауалнамалар арқылы өлшенеді. Сауалнамаға қатысушылардан, олардың пікірлерін білдіруге дайын екендігі туралы, алдымен қоғамдық пікір туралы және олардың жеке пікірлері туралы мәлімет алғаннан кейін, гипотетикалық жағдайда сұрақтар қойылады. Кейбір коммуникация ғалымдары гипотетикалық сұрақтардың нақты өмірдегі жағдайларды қаншалықты бейнелейтініне күмән келтірді, бұл әдістеме респонденттің нақты жағдайда не істейтінін анықтауға қабілетсіз деген сынға алып келді. Бір зерттеу осы сынға жауап ретінде спиральді модельді гипотетикалық сауалнама және фокус-топ жағдайында салыстыра отырып сынады. Бұл әдістемеде үш нақты тәсіл қолданылды. Ноэль Нойманның өзі теорияны жиынтық деңгейде сынады. Осы тәсілді қолдану арқылы өзгеріс процесі "уақыт өте келе көпшілік пікірін білдіретін адамдардың үлесі мен өз пікірлерін білдіруге дайын адамдардың үлесін салыстыру арқылы байқалады". Ерик пен Тодд үш түрлі мәселелерді ұсынады: ұзақ уақыт бойы жұртшылықтың талқысына түсетін мәселелер; жаңа, бірақ тұрақты мәселелерге айналу мүмкіндігі бар мәселелер; және жұртшылық санасында ұзақ сақталмайтын, бірақ уақыт-уақыт пайда болатын мәселелер. Зерттеулер көрсеткендей, мәселенің өзгешелігі адамдардың өз пікірлерін білдіруге деген ықыласына әсер етеді. Facebook қолданушылары, мысалы, гомосексуалдық неке сияқты жаңа мәселелерге қатысты, пікірлердің қарама-қайшы атмосферасында өз ойларын жариялауға көбірек бейім. Сонымен қатар, Шпилчалдың сөзіне сүйенсек, үндемеу спиралі теориясы "қоғамдық пікірдің тарихи дамуын, теорияда да, тәжірибеде де ескермейді, сайлау құқығының кеңеюі, саяси үгіт топтарының құрылуы, қысым жасау топтары мен саяси партиялардың құрылуы, мемлекеттік қызметкерлердің шеңберінің кеңеюі және тікелей демократияның түрлі формаларының орнатылуы арқылы". Кейбір ғалымдар қазіргі қоғамдағы теорияны түсіндіруде "конформизмге деген қысымды нақты статистикалық көпшілік емес, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылатын пікірлердің атмосферасы тудырады" деген тұжырымға келді. Бұқаралық ақпарат құралдарының күшті ықпалымен пікірлердің атмосферасы "саяси жүйедегі пікірлердің таралуын әрдайым дәл бейнелемейді". Бұдан әрі, Scheufele & Moy негізгі ұғымдарды, соның ішінде сөйлеуге дайындық тұжырымдамасын іске асыруда қиындықтарды анықтады. Бұл тұжырымдаманы дауыс беру сияқты басқа ұқсас тұжырымдамалар емес, нақты сөйлеу арқылы өлшеу керек. Конформизм тәжірибелерінде моральдық компонент жоқ, бірақ мораль модельдегі маңызды тұжырымдама болып табылады. Аталған конформизм тәжірибелері, әсіресе Аштің тәжірибелері, теорияның негізін құрайды. Ғалымдар бұл конформизм тәжірибелерінің үндемеу спиралының дамуымен байланысты емеуі мүмкін екендігін сұраққа бірақтады.
Жалған дилеммалар мен дәйектіліктің үндеуі
Қоғамда басым саналатын пікірлерден өзгеше көзқарастары бар топтардың болуы, кейбір адамдарға көрінетіндей танымал емес пікірлерді білдіруге кеңістік ұсынады. Алайда, мұндай топтардағы олардың аз өкілдік еткен пікірін сынау, қоғамның бағытты көзқарастарын қолдаумен пара-пар екен деген тұжырымдар, жалған дилеммалардың туындауына себеп болады. Зерттеулер көрсеткендей, мұндай жалған дилеммалар, әсіресе бағытты көзқарастар мен ұйымдасқан оппозициялық көзқарастарда дәйексіздіктер болған жағдайда, үнсіздік спираліне әкеп соғады. Бұл спираль, ең алдымен, логикалық тұрғыдан дұрыс үшінші, төртінші немесе одан да жоғары санды пікірлерге қатысты сынды басады.