Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
861–1002 жылдар аралығындағы Шығыс Иран әулеті
861–1002 Eastern Iranian dynasty
Саффарид әулеті (صفاریان) – 861 жылдан 1002 жылға дейін Персияның, Үлкен Хорасанның және Шығыс Макранның бір бөлігін билеген шығыс Ирандық текті парсы әулеті. Исламдық жаулаудан кейін пайда болған алғашқы жергілікті парсы әулеттерінің бірі – Саффарид әулеті, Ирандық аралық кезеңнің бір бөлігі болды. Әулеттің негізін қалаушы Яқуб бин Лайт ас-Саффар, 840 жылы қазіргі Ауғанстанның шығысында, Заранж бен Баст қалаларының арасында орналасқан Карнин (Qarnin) деген шағын қалада дүниеге келді. Систандық және жергілікті айяр, Яқуб соғыс басшысы болғанға дейін мыс қорытушы (саффар) болып жұмыс істеді. Ол Систан аймағын басып алып, Иран мен Ауғанстанның көп бөлігін, сондай-ақ Пәкістан, Тәжікстан және Өзбекстанның бір бөлігін жаулап алды. Саффаридтер өздерінің астанасы Заранжды шығысқа және батысқа қарай кеңейту үшін база ретінде пайдаланды. Олар бірінші кезекте Хиндукуш тауларының оңтүстігіндегі аймақтарға шабуыл жасады, содан кейін 873 жылы Тахирид әулетін құлатып, Хорасанды басып алды. Яқуб қайтыс болған кезде ол Кабул аңғарын, Синд, Тохаристан, Макранды (Балжистан), Керманды, Фарсты, Хорасанды жаулап алды және Бағдатқа жеткісіз қалды, бірақ Аббасидтерден жеңіліс тапты. Олар Заранж қаласына көшіп келді. Ол жұмысын тастап, айяр болып, тәуелсіз билеуші ретінде әрекет етуге қол жеткізді. Өзінің астанасы Заранжтан шығысқа қарай әл-Руххадж (Арахозия), Заминдавар және соңында Кабулға қарай жылжыды, 865 жылға дейін Зунбилдер мен индус шахилерін жеңді. Содан кейін Бамян, Балх, Бадгис және Горға басып кірді. Ислам атынан ол негізінен буддистік тайпа басшылары билік еткен осы аумақтарды жаулап алды. Ол осы жорықтан көптеген олжа мен құлдарды алып кетті.
The Saffarid dynasty (صفاریان) was a Persianate dynasty of eastern Iranian origin that ruled over parts of Persia, Greater Khorasan, and eastern Makran from 861 to 1002. One of the first indigenous Persian dynasties to emerge after the Islamic conquest, the Saffarid dynasty was part of the Iranian Intermezzo. The dynasty's founder was Ya'qub bin Laith as Saffar, who was born in 840 in a small town called Karnin (Qarnin), which was located east of Zaranj and west of Bost, in what is now Afghanistan. A native of Sistan and a local ayyār, Ya'qub worked as a coppersmith (ṣaffār) before becoming a warlord. He seized control of the Sistan region and began conquering most of Iran and Afghanistan, as well as parts of Pakistan, Tajikistan and Uzbekistan. The Saffarids used their capital Zaranj as a base for an aggressive expansion eastward and westward. They first invaded the areas south of the Hindu Kush, and then overthrew the Tahirid dynasty, annexing Khorasan in 873. By the time of Ya'qub's death, he had conquered the Kabul Valley, Sindh, Tocharistan, Makran (Balochistan), Kerman, Fars, Khorasan, and nearly reached Baghdad but then suffered a defeat by the Abbasids. who moved to the city of Zaranj. He left work to become an Ayyar and eventually got the power to act as an independent ruler. From his capital Zaranj he moved east into al Rukhkhadj (Arachosia), Zamindawar and ultimately Kabul, vanquishing the Zunbils and the Hindu Shahis by 865. He then invaded Bamyan, Balkh, Badghis, and Ghor. In the name of Islam, he conquered these territories which were predominantly ruled by Buddhist tribal chiefs. He took vast amounts of plunder and slaves from this campaign.
Кеңейту
Тахиридтердің Херат қаласы 870 жылы жаулап алынды, ал Якубтың Бадгис аймағындағы жорығы нәтижесінде харижиттерді тұтқындады, олар кейіннен оның әскерінде Джаш әл-Шурат жасағын құрады. Якуб содан кейін батысқа бет бұрып, Хорасанға, Хузестанға, Керманға (Оңтүстік-Шығыс Иран) және Фарсқа (Оңтүстік-Батыс Иран) шабуылдар жасады. Саффарлар Хузестанды (Оңтүстік-Батыс Иран) және Оңтүстік Ирактың бір бөлігін басып алды, 876 жылы Аббасидтерді құлатуға дерлік келіп жетті, бірақ олардың әскері Бағдаттан бірнеше күндік сапарда оларды кері қайтарды. Панджшир аңғарындағы күміс кендерінен Саффарлар күміс монеталар соқты. Дегенмен, бұл шабуылдар Аббасид халифатын Якубты Систан, Фарс және Керманның әкімі ретінде мойындауға мәжбүр етті, ал Саффарларға Бағдаттағы маңызды лауазымдар ұсынылды. Якубтың әскери табыстарына қарамастан, ол империя құрушы болған жоқ, себебі оның орталықтандырылған үкімет туралы түсінігі болмады.
The Tahirid city of Herat was captured in 870, and Ya'qub's campaign in the Badghis region led to the capture of Kharidjites which later formed the Djash al Shurat contingent in his army. Ya'qub then turned his focus to the west and began attacks on Khorasan, Khuzestan, Kerman (Southeastern Iran) and Fars (southwestern Iran). The Saffarids then seized Khuzestan (southwestern Iran) and parts of southern Iraq, and in 876 came close to overthrowing the Abbasids, whose army was able to turn them back only within a few days' march from Baghdad. From silver mines in the Panjshir Valley, the Saffarids were able to mint silver coins. These incursions, however, forced the Abbasid caliphate to recognize Ya'qub as governor of Sistan, Fars and Kerman, and Saffarids were even offered key posts in Baghdad. Despite Ya'qub's military successes, he was not an empire builder since he had no concept of a centralized government.
Құлдырау
901 жылы Амр Саффари Балх шайқасында Саманидтерден жеңіліп, Хорасанды оларға жоғалтты. Саффаридтер Фарс, Керман және Систан провинцияларымен шектелді. Тахир ибн Мұхаммед ибн Амр (901–908) билеген кезеңде әулет Фарсқа ие болу үшін Аббасидтермен күресті, провинциядағы билігін сақтап қалу мақсатында. Алайда, 908 жылы Тахир мен әл-Лаит б. Әли арасында Систанда азамат соғысы басталды. Келесі жылдары Фарс әкімі Себук-эри Аббасидтерге кетіп қалды. 912 жылы Саманидтер Саффаридтерді Систаннан мүлдем қуғынға шығарды. Систан қысқа мерзімге Аббасидтердің бақылауына өтті, бірақ Саффарлардың Әбу Жафар Ахмад ибн Мұхаммеді басқаруымен қайтадан тәуелсіздікке ие болды; алайда, әулет енді Систанда оқшауланған, әлсіз күшке айналды.
In 901, Amr Saffari was defeated at the battle of Balkh by the Samanids, and they lost Khorasan to them. The Saffarids were reduced to the provinces of Fars, Kerman and Sistan. Under Tahir ibn Muhammad ibn Amr (901–908), the dynasty fought the Abbasids for the possession of Fars to maintain its control over the province. However, in 908, a civil war erupted between Tahir and the pretender al Laith b. 'Ali in Sistan. In the next years, the governor of Fars, Sebük eri defected to the Abbasids. In 912, the Samanids finally expelled the Saffarids from Sistan. Sistan passed briefly to Abbasid control, but became independent again under the Saffarid Abu Ja'far Ahmad ibn Muhammad; but now the dynasty was a minor power isolated in Sistan.
Мәдениет
Саффаридтер парсы тілін сарай поэзиясы түрінде қолдап, парсы мәдениетін дамытты. Олардың билігі тұсында шығыс Ислам әлемі Файруз Машрики, Әбу Салик әл-Жиржани және сарай ақыны болған Мұхаммед ибн Васиф сияқты белгілі парсы ақындарының өркендеуіне куә болды. 9 ғасырдың соңында Саффаридтер жаңа парсы әдебиеті мен мәдениетінің қайта жаңаруына түрткіс берді. Якуб Гератты бағындырғаннан кейін, кейбір ақындар оның жеңісін араб тілінде жырлауды жөн көрді, сол кезде Якуб өзінің хатшысы Мұхаммед ибн Васиф әл-Систаниден осы өлеңдерді парсы тілінде жазуын сұрады.
The Saffarids patronized the Persian language in the form of court poetry and established Persianate culture. Under their rule, the eastern Islamic world witnessed the emergence of prominent Persian poets such as Fayrouz Mashriqi, Abu Salik al Jirjani, and Muhammad ibn Wasif, who was a court poet. In the later 9th century, the Saffarids gave impetus to a renaissance of New Persian literature and culture. Following Ya'qub's conquest of Herat, some poets chose to celebrate his victory in Arabic, whereupon Ya'qub requested his secretary, Muhammad bin Wasif al Sistani, to compose those verses in Persian.
Дін
Саффарлардың негізін қалаушы Якубтың діні талқылау тақырыбы болып келді. Басым көпшілік алғашқы дереккөздер Саманидтер әулетінің құлау кезінде немесе одан кейін жазылған және Саффарларды Саманидтердің көзқарасымен бағалайды. Осы дереккөздер Якубты діни бұзақы немесе ерікті сүнни жауынгер – муттавави ретінде көрсетеді. Сәлжұқ визирі Низам әл-Мүлк, Сәлжұқ империясының беріктігіне үлкен мән бергендіктен, Якубты исмаилит дініне кірген адам деп сипаттайды. С.Е. Босворттың сөзіне қарағанда, алғашқы Саффар әмірлерінің айқын діни сенімдері болмаған. Харижизм Шығыс Ирандағы басқа аймақтарға қарағанда Систан аймағында ұзақ өркендегендіктен, Саффарлардың харижиттерге симпатия танытқандығы туралы пікір қалыптасқан. Археолог Барри Кунлифф Саффарлар шиит мұсылмандары болған деседі.
The religion of the Saffarid's founder, Ya'qub, has been a topic of debate. Most of the primary sources were written during or after the fall of the Samanid dynasty and view the Saffarids through Samanid eyes. These primary sources depict Ya'qub either as a religious rascal or a volunteer Sunni warrior a mutatawwi. The Seljuk vizier Nizam al Mulk, obsessed with the integrity of the Seljuk Empire, depicts Ya'qub as an Ismaili convert. According to C. E. Bosworth, early Saffarid emirs did not appear to have significant religious beliefs. Since Kharijism prospered in Sistan longer than anywhere else in eastern Iran, it was believed the Saffarids held Kharijite sympathies. Archeologist Barry Cunliffe, states the Saffarids were Shia Muslim.
Саффарлар әулетінің билеушілері
Атауы Жеке аты Билік ету Аббасид халифатынан тәуелсіздік. Әмір Саффар, мысшы Яқуб ибн Лейс 861–879 жж. Әмір Амр ибн әл-Лейс 879–901 жж. Әмір Әбул Хасан Тахир ибн Мұхаммед ибн Амрдың билеушісі Яқуб ибн Мұхаммед ибн Амр 901–908 жж. Әмір әл-Лейс ибн Әли 908–910 жж. Әмір Мұхаммед ибн Әли 910–911 жж. Әмір Әл-Муаддал ибн Әли 911 ж. Әмір Әбу Хафс Амр ибн Яқуб ибн Мұхаммед ибн Амр 912–913 жж. Саманилердің билігі 913–922 жж. Әмір Әбу Жафар Ахмед ибн Мұхаммед ибн Халаф ибн Лейс ибн Әли 922–963 жж. Әмір Уәлиуд Даула Халаф ибн Ахмад ибн Мұхаммед ибн Халаф ибн әл-Лейс ибн Әли 963–1002 жж. Ғазнауи империясының Махмуд ибн Себуктигин 1002 жылы жаулап алды.
Titular Name Personal Name Reign Independence from the Abbasid Caliphate. Amiral Saffar coppersmith Ya'qub ibn Layth 861–879 CE Amir Amr ibn al Layth 879–901 CEAmirAbul Hasan Tahir ibn Muhammad ibn Amrco ruler Ya'qub ibn Muhammad ibn Amr901–908 CE Amir al Layth ibn 'Ali 908–910 CEAmir Muhammad ibn 'Ali 910–911 CEAmir Al Mu'addal ibn 'Ali 911 CEAmir Abu Hafs Amr ibn Ya'qub ibn Muhammad ibn Amr 912–913 CE Samanid occupation 913–922 CE. Amir Abu Ja'far Ahmed ibn Muhammad ibn Khalaf ibn Layth ibn 'Ali 922–963 CEAmir Wali ud Daulah Khalaf ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Khalaf ibn al Layth ibn 'Ali 963–1002 CE Conquered by Mahmud ibn Sebuktigin of the Ghaznavid Empire in 1002 CE.