Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгиялық тайпа
Belgic tribe
Менапийлер – темір дәуірі мен рим дәуірінде Солтүстік теңіз маңында, қазіргі Кассель аймағында қоныстанған бельгиялық тайпа.
The Menapii were a Belgic tribe dwelling near the North Sea, around present day Cassel, during the Iron Age and the Roman period.
Тарих
Менапийлер Юлий Цезардың Галлияны бағындыруына қарсы тұрды, б.з.д. 54 жылға дейін қарсылық көрсетті. Олар б.з.д. 57 жылы Цезарь жеңген Бельгия конфедерациясының құрамына кірді, 9 000 сарбаз берді. Келесі жылы олар Цезарьға қарсы Венети тайпасымен бірікті. Цезарь қайта жеңіске жетті, бірақ Менапийлер мен Моринилер бейбітшілікке келіспей, оған қарсы күресін жалғастырды. Олар орман мен батпақтарға шегініп, шабуылдап-қорғанып күресті. Цезарь жауап ретінде орманды кесіп, малдарына қол жұмсап, елді мекендерін өртеп жіберді, бірақ бұл ауа райының нашарлауы және қыс кірісімен тоқтатылды, ал Менапийлер мен Моринилер орманға одан да тереңірек шегінді. Б.з.д. 55 жылы Менапийлер Рейн арқылы германдық шапқыншылыққа қарсы тұруға тырысты, бірақ жеңілді. Сол жылы Цезарь Британияға алғашқы жорығын жасағанда, ол екі легатын және әскерінің көп бөлігін Менапийлер мен Моринилердің аумағына оларды бақылауға жіберді. Олар тағы да орманға қашып кетті, ал римдіктер олардың егістіктерін және елді мекендерін өртеп жіберді. Менапийлер б.з.д. 54 жылы Амбиорикс басқарған көтеріліске қосылды. Цезарь олардың, Галлияның барлық тайпаларының ішінде, оған бейбітшілік туралы келісу үшін ешқашан елші жібермегенін және Амбиорикспен достық қарым-қатынаста болғанын айтады. Сондықтан ол оларға қарсы бес легионды жіберді. Жаңадан басталған жойқын науқан оларды мойынсұнуға мәжбүр етті, ал Цезарь олардың үстіне Атребаттардан шыққан өзінің одақтасы Коммийді қойды. Британиядағы 2-ші ғасырға жататын жазбаларда Менапийлік қосымша әскерлердің тобы туралы мәліметтер бар. 3-ші ғасырда Рим флотының қолбасшысы, өзін Британия мен Солтүстік Галлияның императоры деп жариялаған Караузий, Батавияда туған Менапийлік болған. 5-ші ғасырғы римдік үкімет лауазымдары мен әскери құрамалар тізіміндегі Notitia Dignitatum-да "Менапии Сениорс" деп аталатын легион туралы айтылған.
The Menapii were persistent opponents of Julius Caesar's conquest of Gaul, resisting until 54 BC. They were part of the Belgic confederacy defeated by Caesar in 57 BC, contributing 9,000 men. The following year they sided with the Veneti against Caesar. Caesar was again victorious, but the Menapii and the Morini refused to make peace and continued to fight against him. They withdrew into the forests and swamps and conducted a hit and run campaign. Caesar responded by cutting down the forests, seizing their cattle and burning their settlements, but this was interrupted by heavy rain and the onset of winter, and the Menapii and Morini withdrew further into the forests. In 55 BC the Menapii tried to resist a Germanic incursion across the Rhine, but were defeated. Later that year, while Caesar made his first expedition to Britain, he sent two of his legates and the majority of his army to the territories of the Menapii and Morini to keep them under control. Once again, they retired to the woods, and the Romans burned their crops and settlements. The Menapii joined the revolt led by Ambiorix in 54 BC. Caesar says that they, alone of all the tribes of Gaul, had never sent ambassadors to him to discuss terms of peace, and had ties of hospitality with Ambiorix. For that reason he decided to lead five legions against them. A renewed campaign of devastation finally forced them to submit, and Caesar placed his ally Commius of the Atrebates in control of them. A cohort of Menapian auxiliaries is attested by inscriptions dating to the 2nd century in Britain. Carausius, the 3rd century commander of the Roman fleet who declared himself emperor of Britain and northern Gaul, was a Menapian, born in Batavia. A legion called the Menapii Seniores is mentioned in the Notitia Dignitatum, a 5th century register of Roman government positions and military commands.
Куәліктер
Олар Цезардың (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) және Орозийдың (б.з. 5-ші ғасырының басы) еңбектерінде Менапий деп, Страбонның (б.з.д. 1-ші ғасырдың басы) және Птолемейдің (б.з. 2-ші ғасыры) еңбектерінде Мена́пиой (Μενάπιοι; нұсқалары: Μονάπιοι, Μενάσπιοι) деп, Плинийдің (б.з. 1-ші ғасыры) және Notitia Dignitatum-ның (б.з. 5-ші ғасыры) еңбектерінде Менапи деп, ал Тациттың (б.з. 2-ші ғасырдың басы) еңбектерінде Менапиос (Menapios) түрінде, Кассиус Дионың (б.з. 3-ші ғасыры) еңбектерінде Менапи́ус (Μεναπίους) деп аталады.
They are mentioned as Menapii by Caesar (mid 1st c. BC) and Orosius (early 5th c. AD), Menápioi (Μενάπιοι; var. Μονάπιοι, Μενάσπιοι) by Strabo (early 1st c. AD) and Ptolemy (2nd c. AD), as Menapi by Pliny (1st c. AD) and the Notitia Dignitatum (5th c. AD), and under the accusative forms Menapios by Tacitus (early 2nd c. AD) and Menapíous (Μεναπίους) by Cassius Dio (3rd c. AD).
Этимология
Галлиялық этнонимі Менапии фонетикалық тұрғыдан Манапиимен салыстырылады, бұл Птолемейдің б.з. 2 ғасырында Ирландияның оңтүстік-шығысынан шыққан тайпаның аты. Бұл тайпалық атаулар протокельт тілінде *Menakwī немесе *Manakwī түрінде қайта құрастырылған, мағынасы әлі анық емес, мүмкін «тау халқы» немесе «жақсы тіршілік көретін халық» (*mon 'тау' түбірінен; салыстырыңыз: МВельш mynydd, Ескі бретон тілінде monid, Ескі корн тілінде menit) немесе *men ('ойлау, еске түсіру'; салыстырыңыз: Ескі ирланд тілінде muinithir 'ойлау', Уэльс тілінде mynnu 'қалау'). Рим дәуірінде бұл аймақтар Германияның Төменгі провинциясының құрамында болды және Рим үкімшілігі кезінде оларға көшіп келген түрлі топтардың мекендеген жерлері еді. Плиний үлкен бұл «Галлия аралдарындағы» халықтарды тізімдеген: ең үлкен аралдағы Батавтар мен Каннинефаттар, Фризілер мен Хаукилер, олардың негізгі жерлері дельтаның солтүстігінде, Фризиавондар, Стурилер және Марсакилер. Соңғы үш тайпаның ішінде Марсакилер Плинийдің басқа бір жерінде дельтаның оңтүстік жағалауында, Менапийлермен көршілес, Галлияның өзінде екендігі айтылады. Фризиавондар Бельгиялық Галлия тізімінде де кездеседі, бірақ олар, әлдебір себепті, Батавтардан оңтүстікке қарай, Менапийлерден солтүстік-шығысқа қарайғы дельтаның бөлігінде тұрған болуы мүмкін. Булла Региядан табылған бір жазуда Тунгрилер, Батавтар және Фризиавондар бірге топтастырылған, бұл Фризиавондардың ішкі аймақта мекендегенін растайды. Марсакилер мен Стурилер Фризиавондар мен Менапийлердің цивитасына қарасты «паги» болуы мүмкін деген болжам бар. Дельтаның оңтүстігінде, Шелда өзенінен шығысқа қарай, Менапийлерден, демек, Фризиавондардан оңтүстікке қарай Плиний Токсандрилерді атап көрсетеді, олар Галлияның солтүстік шетінде орналасқан. Токсандрилер Нервийлер мен Тунгрилердің цивиталарымен байланысты болғандығы белгілі, сондықтан олардың екеуінде де болуы мүмкін. Плинийде Менапийлер Шелдадан әрі созылмаса, Страбонның 1 ғасырдағы «Географиясында» олар Нервийлерден одан да алыс орналасқан және Рейннің екі жағында, теңізге құятын жеріне жақын, германдық Сигамбрлардан да алыс емес. Ол Цезарьдің сөздеріне сүйене отырып, олардың «батпақты және орманды жерлерде, биік емес, бірақ тығыз және тікенді ағаштардан тұратын жерлерде мекендейтінін» айтады. Олар Птолемейдің 2 ғасырдағы «Географиясында» да еске алынады, Нервийлерден «жоғарыда» және Меза өзенінің жанында орналасқан. Бұл авторлар Менапийлердің римдік дәуірде әлі де Нервийлерден солтүстікке қарай жатқандығын нақты көрсетеді, бірақ олар Цезарь заманында болғандай, Эбуронның бұрынғы аумағымен тікелей шектесетін-шектеспегені белгісіз, себебі империялық дәуірде ол Тунгрилердің цивитасының құрамында болды. Дегенмен, жоғарыда айтылғандай, олар римдік дәуірде Токсандрилермен шектесіп, олар Нервийлер мен Тунгрилердің жерлерінің солтүстігінде мекендеген. Орта ғасырларда бұл римдік аудандар ортағасырлық Рим-католик діндегі епархияларға айналған кезде, Кассель шын мәнінде Моринилердің цивитасы болған Теруан епархиясының бір бөлігіне кірді.
The Gaulish ethnonym Menapii has been phonetically compared with Manapii, the name of a tribe from southeastern Ireland mentioned by Ptolemy in the 2nd century AD. These tribal names may ultimately derive from a Proto Celtic form reconstructed as *Menakwī or *Manakwī, whose meaning remains uncertain, perhaps the 'mountain people' or the 'high living people' (from the root *mon 'mountain'; cf. MWelsh mynydd, OBret. monid, OCo. menit), or from the root *men ('think, remember'; cf. OIr. muinithir 'think', Welsh mynnu 'wish'). During Roman times these islands were under the frontier province of Germania Inferior, and inhabited partly by various groups of people who had moved there under Roman rule. Pliny the elder lists the people in these "Gallic Islands" as Batavi and Canninefates on the largest island, Frisii and the Chauci whose main lands were to the north of the deltas, and the Frisiavones, Sturii, and Marsacii. Of these last three, the Marsaci appear to be mentioned in another place by Pliny as having a presence on the coast south of the delta, neighbouring the Menapii, within Gaul itself. The Frisiavones are also mentioned within the listing for Belgian Gaul, but probably therefore lived in the part of the delta south of the Batavi, northeast of the Menapii. In one inscription, from Bulla Regia, the Tungri, Batavians and Frisiavones are grouped together, apparently confirming that the Frisiavones lived inland. It is suggested that the Marsaci and the Sturii could be "pagi" belonging to the civitas of either the Frisiavones or the Menapii. South of the delta, east of the river Scheldt from the Menapii, and therefore apparently south of the Frisiavones, Pliny mentions the Toxandri, in a position apparently on the northern edge of Gaul. It is known that the Toxandri were associated with the civitates of both the Nervii and the Tungri, so they presumably had a presence in both. While in Pliny the Menapii do not stretch beyond the Scheldt, in Strabo's 1st century Geographica, they are situated further away than the Nervii and on both sides of the Rhine near its outlets to the sea, apparently not far from the Germanic Sigambri. Apparently following Caesar he said that they "dwell amongst marshes and forests, not lofty, but consisting of dense and thorny wood". They are also referred to in Ptolemy's 2nd century Geographia, situated "above" the Nervii, and near the Meuse river. While these authors make it clear that the Menapii still lay north of the Nervii in Roman times, it is not clear if they still bordered directly upon the former territory of the Eburones, as they had been in Caesar's time, and which in imperial times was within the Civitas Tungrorum, or civitas of the Tungri. In any case as mentioned above they bordered in Roman times upon the Toxandrians, who apparently lived in the north of the lands of the Nervii and Tungri. By medieval times, when these Roman districts evolved into medieval Roman Catholic dioceses, Cassel had in fact become part of the diocese of Thérouanne, which had been the civitas of the Morini.
Елді мекендер
Рим империясы тұсында олардың цивитасы, яғни әкімшілік орталығы, солтүстік Франциядағы Кассель қаласы болды, кейін ол Бельгиядағы қазіргі Турне қаласының жанындағы Шельда өзеніне жақындатылды. Екеуі де көршілес Морини тайпасының цивитасы болған Теруан қаласына жақын орналасқан. Шындығында, орта ғасырларда Кассель Теруан католик діншілігінің бір бөлігіне айналды. Сондықтан Кассель Менапий тайпасының жерінің оңтүстік шебінде жатқан. Римдік тайпалық астаналарды оңтүстікке орналастыру үлгісі көршілес бельгиялық тайпалық мемлекеттерде, Нервий және Тунгри тайпаларында да кездеседі. Мұндай римдік тайпалық астаналардың орналасқан жері жиі Римге дейінгі саяси географияда тайпаның аумағының орталығымен сәйкес келмейтін. Сол сияқты, сол көршілес аймақтарда Рим өркениетінің орталығы Рим империясының соңында, аймаққа империяның сыртынан келген франк тайпаларының қауіп төндіруінен кейін, әдетте оңтүстікке қарай жылжып, ірі өзенге көшірілді.
Their civitas, or administrative capital, under the Roman empire was Cassel in northern France, and later this was moved nearer to a river in Tournai, in present day Belgium, on the Scheldt. Both of these are near Thérouanne, which was the civitas of the neighbouring Morini tribe, and indeed in the Middle Ages Cassel became part of the Catholic Diocese of Thérouanne. Cassel was therefore in the southern extreme of the Menapii lands. A pattern of placing Roman tribal capitals in the south is also found in the neighbouring Belgian tribal states, of the Nervii and Tungri. The positions of such Roman tribal capitals frequently didn't correspond to the centre of a tribe's territory in pre Roman political geography. Similarly, in those neighbouring regions, the centre of Roman civilization was typically moved further south, and on to a major river, in late Roman times, after the area was threatened by Frankish tribes from outside the empire.
Экономика
Менапийлердің экономикалық қызметі негізінен қойлардан жүн алу және қарапайым маталар жасаудан тұрды, және олар Рим үстемдігі кезінде одан әрі жетілдірілді. Географиялық орналасуының ерекшелігіне байланысты бұл маталар тауарлардың ішінде ең сирек кездесетін тауарлардың бірі болды. Сонымен қатар, бұл маталар Рейн арқылы Италияға және басқа да аймақтарға экспортталды.
The economic activity of the Menapii was primally extraction of wool from sheeps, and the fabrication of primitive cloths, and these were perfected while the Roman Reign in the Region. These cloths were one of the most rare things in terms of goods, because of the geographical location where they were made. Besides, these cloths were exported to Italy and other regions through the Rhine.