Кіріспе
АҚШ үкіметтік агенттігі
Канада департаменті
Үнді істер бюросы (BIA), сондай-ақ Үнді істері (IA) деп те аталады, АҚШ-тың Ішкі істер департаментіне қарасты федералды агенттік. Ол жергілікті американдықтар мен Алясканың жергілікті халықтарына қатысты федералды заңдар мен саясатты іске асыруға, сондай-ақ АҚШ федералды үкіметінің сенімгерлікпен ұстап тұрған резервацияларды басқаруға жауапты. Бұл бюро 574 федералды мойындалған тайпаның шамамен 2 миллион жергілікті американдықтарына қызмет көрсетеді. BIA-ны директор басқарады, ал оған Ішкі істер министріне есеп беретін Үнді істері жөніндегі көмекші хатшы бақылайды. BIA тайпалық үкіметтермен бірлесіп құқық қорғау және сот жүйесін іске асыруға көмектеседі, ауыл шаруашылығы, инфрақұрылым және экономиканы дамытуға, тайпалық басқаруды күшейтуге, табиғи ресурстарды басқаруға және тайпалық қауымдастықтардағы өмір сапасын жақсартуға жәрдемдеседі. Білім беру қызметтерін Үндістан білім беру бюросы ұсынады – Үнді істері жөніндегі көмекші хатшының қарауындағы жалғыз басқа агенттік. Денсаулық сақтау АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің Үндістан денсаулық сақтау қызметі арқылы қамтамасыз етіледі. BIA – АҚШ-тағы ең көне федералды агенттіктердің бірі, оның тамыры 1775 жылы Конгресс құрған Үнді істері жөніндегі комитетке дейін жетеді. Комитеттің алғашқы басшысы Бенджамин Франклин болды, ол түрлі жергілікті халықтармен сауда және келісім-шарт қатынастарын қадағалады. 1824 жылы Соғыс министрі Джон Кэлхун Үнді істер бюросын құрғанға дейін комитет жұмысын жалғастырды. BIA 1832 жылы заңдық мәртебе алды және 1849 жылы жаңадан құрылған Ішкі істер департаментіне қосылды. 1947 жылы қазіргі атауы ресми түрде қабылданғанға дейін BIA әртүрлі атаулармен белгілі болды: Үндістан кеңсесі, Үндістан бюросы, Үндістан департаменті және Үндістан қызметі. BIA-ны бюро директоры басқарады, ол Үнді істері жөніндегі көмекші хатшыға есеп береді. Қазіргі көмекші хатшы – Брайан Ньюленд. BIA төрт кеңсе арқылы 574 федералды мойындалған тайпаны қадағалайды:
Үндістандық қызметтер кеңсесі: BIA-ның жалпы көмегін, апаттан зардап шеккендерге жәрдемдесуді, үнді балаларының әл-ауқатын қамтамасыз етуді, тайпалық үкіметті, үнді өзін-өзі анықтауын және үнді резервацияларының жолдар бағдарламасын басқарады. Әділет қызметтері басқармасы (OJS): федералды үнді жерлерінде құқық қорғау органдарын, тайпалық соттарды және қамауға алу орындарын тікелей басқарады немесе қаржыландырады. OJS 208 құқық қорғау агенттігін қаржыландырады, оның ішінде 43 BIA полиция агенттігі және OJS-мен келісімшарт немесе шарт бойынша жұмыс істейтін 165 тайпалық агенттік бар. Кеңседе жеті бағыт бойынша жұмыс жүргізіледі: қылмыстық тергеу және полиция қызметі, қамауда ұстау / түзету, тексеру / ішкі істер, тайпалық құқық қорғау және арнайы бастамалар, Үнді полиция академиясы, тайпалық сот төрелігін қолдау және бағдарламаны басқару. OJS сондай-ақ, қажет болған жағдайда тайпалық құқық қорғау бағдарламаларына қадағалау мен техникалық көмек көрсетеді. Оның құрамында төрт бөлім бар: түзету, есірткіге қарсы күрес, Үнді полиция академиясы және құқық қорғау. Сенімгерлік қызметтер кеңсесі: тайпалармен және жеке американдық үндістермен және Алясканың жергілікті халықтарымен олардың сенімгерлік жерлерін, активтерін және ресурстарын басқаруда жұмыс істейді. Далалық операциялар кеңсесі: 12 аймақтық кеңсеге (Аляска, Ұлы жазықтар, Солтүстік-батыс, Оңтүстік жазықтар, Шығыс, Навахо, Тынық мұхиты, Оңтүстік-батыс, Шығыс Оклахома, Орта-Батыс, Роки таулары және Батыс) және 83 агенттікке бақылау жүргізеді, олар бюроның миссиясын тайпалық деңгейде іске асырады.
АҚШ-тың алғашқы агенттіктері мен заңнамасы: Араласқан актілер
Түпкілікті американдықтармен байланысты агенттіктер 1775 жылы құрылды, осы кезде Екінші Континенттік Конгресс үндістерге қатысты үш агенттік құрды. Бенджамин Франклин мен Патрик Генри американдық төңкеріс кезінде олардың бейтараптығын қамтамасыз ету үшін түпкілікті американдықтармен келісімдер шарту үшін алғашқы комиссарлар ретінде тағайындалды.
Үнді сауда басқармасы (18061822)
1789 жылы АҚШ Конгресі Американың жергілікті халықтарымен қарым-қатынас мәселесін жаңа құрылған Соғыс департаментіне қарастырды. 1806 жылға қарай Конгресс Соғыс департаменті ішінде Үнді саудасының бастығын немесе "Үнді саудасы кеңсесін" құрды, оған АҚШ үкіметінің тері саудасы фабрикасы жүйесін сақтап тұру міндеті жүктелді. Томас Л. Маккенни 1816 жылдан бастап 1822 жылы фабрикалық жүйе таратылғанға дейін бұл лауазымды атқарды. Үкімет саудагерлерге үнді аумақтарында белгілі бір деңгейде бақылау орнатуға және пайдалы саудадан үлес алуға лицензия берді.
Үнді істер бюросы (1824 - қазіргі)
Фабрикалар жүйесінің жойылуы АҚШ үкіметінде американдықтармен қарым-қатынас мәселесінде үлкен олқылық тудырды. Үнді істері бюросы 1824 жылдың 11 наурызында Соғыс министрі Джон К. Калхун құрды. Ол агенттікті АҚШ Конгресінің рұқсатысыз, өз министрлігінің құрамындағы бөлім ретінде ұйымдастырды. Калхун Маккенниді бірнеше атаумен белгілі болған кеңсе басшысы етіп тағайындады. Маккенни оны "үндістер кеңсесі" деп атағанды ұнатса, Калхун қазіргі атауды артық көрді.
Көшіру дәуірі (18301850)
BIA-ның ішкі және тәуелді халықтарды қорғау мақсаты 1831 жылғы «Чероки ұлты Грузияға қарсы» сот ісімен қайта расталды. Жоғарғы Сот бастапқыда бұл істі қараудан бас тартты, себебі Чероки ұлты тәуелсіз мемлекет емес еді және федералды сотта соттаса алмады. «Ворчестер v. Джорджия» сот ісінде Бас судья Джон Маршалл Американың түпкілікті тайпаларын «отандық тәуелді халықтар» ретінде тануға мүмкіндік берді. Бұл сот істері болашақ шарттар үшін прецедент құрды, өйткені көптеген түпкілікті тайпалар отандық және тәуелді халықтар ретінде танылды. Бұл кезең батысқа қарай кеңеюмен және түпкілікті халықтарды қоныстандырумен байланысты болды. 1833 жылы грузиндықтар Чероки ұлтын Грузия штатынан шығару үшін күресті. «Ворчестер v. Джорджия» шешіміне қарамастан, президент Джексон және Джон Кэлхун қоныстандыру жоспарын жасады. Чероки ұлтының қоныстандырылуы 1838 жылы жүзеге асты және 1846 жылғы шартпен бірге болды. Шарт бойынша өтемақы төленбегендіктен, 1850 жылы Сенаттың Үндістер ісі жөніндегі комитеті соңғы шешім шығарды. Бұл шешім «Черокилердің қоныс аудару кезінде және Батысқа келгеннен кейінгі жылдардағы күтімін қамтамасыз ету шығындарын федералды үкімет төлеуі керек, сондай-ақ қоныстандыру агенттерінің шығындары да төленуі керек деген ұстанымды қолдады». Ассимиляция мен еуропалық-американдық бақылауға тағы бір күш – Үндістер ісі жөніндегі бюроның тайпалық полиция күші болды. Бұл оның агенттері американдық үнді басшыларының билігін азайту үшін жасаған.
Реформа және қайта ұйымдастыру (20-ғасырдың ортасы мен аяғы)
Бюро 1947 жылы Үндістер ісі жөніндегі кеңседен Үндістер ісі жөніндегі бюроға өзгертілді. 1960 және 1970 жылдардағы американдық үндістердің белсенділігінің күшеюі және келісімдердегі құқықтарды және егемендікті қамтамасыз ету талаптарының артуымен бірге 1970 жылдар BIA тарихының аса даулы кезеңі болды. Американдық үнділер қозғалысы (AIM) сияқты белсенді топтардың өркендеуі АҚШ үкіметін алаңдатты; ФБР туған жердің халықтары арасындағы мүмкін болатын көтерілістерді басу үшін ашық және жасырын (COINTELPRO және басқа да бағдарламаларды құру арқылы) әрекет етті. Үндістердің резервацияларында қызметкерлері бар АҚШ үкіметінің бір бөлігі ретінде BIA полициясы мынадай саяси әрекеттерге қатысты:
1972 жылы Вашингтондағы BIA штаб-пәтерін басып алу: 1972 жылдың 3 қарашасында AIM мүшелерінің қатысуымен шамамен 500 американдық үндістер BIA ғимаратын басып алды, бұл олардың «Бұзылған келісімдер жолы» науқанының нәтижесі болды. Олар американдық үндістердің мәселелеріне назар аударуды, соның ішінде келісімдерді қайтадан келісуді, келісімдердегі құқықтарды сақтауды және тұрмыс деңгейін жақсартуды мақсат етті. Олар 1972 жылдың 3-9 қараша аралығында Ішкі істер министрлігінің бас кеңсесін басып алды. Үкімет оларды елемеді деп санаған наразылар ғимаратқа қиратушылық келтірді. Бір аптадан кейін наразылар 700 000 долларлық зиян келтіріп кетті. Көптеген құжаттар жоғалды, жойылды немесе ұрланды, оның ішінде ауыстыруға келмейтін келісімдер, иелік құқықтары және су құқықтары туралы мәліметтер. Кейбір үнді шенеуніктер бұл тайпаларды 50-100 жылға кері тартуы мүмкін деді. 1973 жылғы «Вундид Ни» оқиғасы, онда Пайн-Ридж үнді резервациясының белсенділері екі айдан астам уақыт бойы жерді басып алды. 1975 жылғы Пайн-Ридж атысы (соның салдарынан Леонард Пелтиер екі ФБР агентін өлтіргені үшін сотталды). BIA даулы тайпа президенттерін қолдады деген айып тағылды, әсіресе Дик Уилсонды, ол авторитарлыққа ұқсас болды; ол қарсыластарына қарсы «GOON отряды» деп аталған жеке жарымәскери күшті (Оглала ұлтының күзетшілері) пайдаланды; тайпалық қаражатты жеке күзетшілерге жұмсады, 1974 жылғы сайлауда сайлаушыларды қорқытты, қаражатты жымқырып алды және басқа да заңбұзушылықтар жасады. Көптеген туған жердің халықтары BIA саясатына қарсы күресін жалғастыруда. Атап айтқанда, келісімдерді орындау, құжаттарды жүргізу және сенімді жерлерден түсетін табыстарды басқару мәселелері даулы болды.
21 ғасыр
2002 жылы Конгресс Бюромен бірлесіп, тайпаларды мойындау рәсімдерін белгілейтін S.1392 заң жобасын дайындады. Ал S.1393 заң жобасы гранттар арқылы Бюроның шешім қабылдау процесіне толыққанды және әділ қатысуды қамтамасыз етті. Екі заң жобасы да федералды мойындалған тайпаның қызметтері, шектеулері, міндеттері және жауапкершіліктері қандай болу керектігін анықтады. Заң жобалары 2002 жылғы 31 желтоқсаннан кейін құрылған топтарды, саяси фракцияларды және кез келген бөлінген топтарды қарастырмады. 2013 жылы Бюро 800 миллион доллар көлеміндегі секвестрлік қаржыландыру кесімінен ауыр зардап шекті, бұл бұрыннан жетіспей жатқан Үндістердің денсаулық сақтау қызметіне ерекше әсер етті.
Қызметкердің қосымша уақыты
Үндістан істері бюросы Үндістан қызметкерлері федерациясы тарапынан ұжымдық сотқа төрт рет берілді. Бұл федерация Үндістан істері бюросының, Үндістан білім беру бюросының, Үндістан істері жөніндегі көмекші хатшысының және Үндістан істері жөніндегі арнайы сенімгер кеңсесінің федералдық азаматтық қызметкерлерін өкілдік ететін кәсіби одақ. Шағымдар Әділ еңбек стандарттары заңының кеңінен бұзылуын көрсетіп, ондаған миллион долларлық өтемақы талап етілуде.
Трасттық активтер
Кобелл мен Салазар, сенімгерлік жерлерге қатысты маңызды топтық сот ісі 2009 жылдың желтоқсан айында аяқталды. Сотқа шағым АҚШ Ішкі істер министрлігіне, оның құрамында БИА бар, қарсы қойылды. Үндістандық сенімгерлік шоттарды басқару – оның маңызды міндеттерінің бірі. Бұл сот ісі федералдық үкіметтің 300 мыңнан астам америкалық үндістер мен Алясканың түпкі тұрғындарының жеке сенімгерлік шоттарын басқару және есепке алу жүйесіне қатысты болды. 3,4 миллиард долларлық өтемақы қоры топ мүшелеріне бөлінеді. Бұл АҚШ-тың бұрынғы шенеуніктерінің үндістердің сенімгерлік активтерін тиімсіз басқарғаны туралы талаптарды өтеу мақсатында жасалды. Сонымен қатар, келісім федералдық деңгейде мойындалған тайпаларға үлестік жерлерді ерікті түрде сатып алып, біріктіруге мүмкіндік беретін 2 миллиард долларлық қор құруды көздейді.
Миссия
Бюро қазіргі уақытта қадағалаушылықтан кеңесшілік рөлге өтуге тырысуда. Дегенмен, бұл қиын міндет болып табылады, себебі көптеген үндістер BIA-ны полициялық рөлде ойнайтын агенттік ретінде таниды, онда АҚШ үкіметі тарихи түрде екі жақ қол қойған шарттарға сәйкес тайпалар мен олардың мүшелеріне не істеуге және не істемеуге рұқсат бергенін анықтап келген.
Үндістер ісі жөніндегі хатшының көмекшісі
1973 жылдың 7 ақпаны – 1973 жылдың 4 желтоқсаны Марвин Л. Франклин
Негізгі дереккөздер
Франсис П. Пруча, редактор. Америка Құрама Штаттарының үнді саясаты құжаттары (3-ші басылым. 2000 ж.) онлайн