Жүрегімді Жаралы Тізеде Қалдыр: Америка Батысының Индей Тарихы

Кіріспе

Ди Браунның 1970 жылғы көркем емес кітабы "Жараланған тізеде маған жер қой: Америка батысының үнді тарихы" – американдық жазушы Ди Браунның Америка батысындағы жергілікті американдықтардың тарихын қамтитын 1970 жылғы көркем емес кітабы. Кітап американдық экспансионизм тарихын жергілікті американдықтарға тигізген әсері тұрғысынан сынға алады. Браун АҚШ федералды үкіметінің мәжбүрлі көшірулер мен жылдар бойы жүргізген соғыстар арқылы жергілікті американдықтарды ығыстыруын сипаттайды. Үкіметтің әрекеттері жергілікті американдықтардың мәдениетін, дінін және өмір салтын жоюға бағытталған тұрақты күш ретінде бейнеленеді. Хелен Хант Джексонның 1881 жылғы "Намыссыз ғасыр" кітабы Ди Браунның кітабына 19 ғасырдағы балама ретінде қарастырылады. "Жараланған тізеде маған жер қой" кітабы жарыққа шығар алдында Браун американдық шекараның тарихын жақсы білген. Арканзаста өскен ол Америка батысына үлкен қызығушылық танытқан, ал Джордж Вашингтон университетінде білім алғаннан кейін және АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Иллинойс университетінің кітапханасында қызмет еткен кезеңде осы тақырыпта көптеген кітаптар жазған. Браунның туындылары Америка батысына бағытталған, бірақ батыс әдебиетінен тарихқа және балалар кітаптарына дейін әртүрлі жанрларды қамтыды. Браунның көптеген кітаптары оның "Литтл Бигхорндағы қақтығыс" (1964) және "Феттерман қырғыны" (1974) сияқты ұқсас жергілікті американдықтар тақырыбына арналған. "Жараланған тізеде маған жер қой" кітабы алғаш рет 1970 жылы жарық көрді және жағымды пікірлерге ие болды. Американдық үндістердің белсенділігі күшейген кезде жарық көрген бұл кітап қазірге дейін басылымнан шықпады және 17 тілге аударылды. Кітап атауы Стивен Винсент Бенеттің "Американдық аттар" атты өлеңінің соңғы шумағынан алынған. Толық цитата: "Мен онда болмаймын. Мен тұрып кетем. Маған Wounded Knee-де жер қойыңдар". Бенеттің өлеңі жергілікті американдықтардың қиын жағдайы туралы болмаса да, Wounded Knee АҚШ армиясының жергілікті американдықтарға жасаған соңғы ірі шабуылының орны болды. Бұл Crazy Horse-тың жерленген орны болуы мүмкін бірнеше жердің бірі.

1970 non fiction book by Dee Brown

Bury My Heart at Wounded Knee: An Indian History of the American West is a 1970 non fiction book by American writer Dee Brown that covers the history of Native Americans in the American West in the late nineteenth century. The book expresses details of the history of American expansionism from a point of view that is critical of its effects on the Native Americans. Brown describes Native Americans' displacement through forced relocations and years of warfare waged by the United States federal government. The government's dealings are portrayed as a continuing effort to destroy the culture, religion, and way of life of Native American peoples. Helen Hunt Jackson's 1881 book A Century of Dishonor is often considered a nineteenth century precursor to Dee Brown's book. Before the publication of Bury My Heart , Brown had become well versed in the history of the American frontier. Having grown up in Arkansas, he developed a keen interest in the American West, and during his graduate education at George Washington University and his career as a librarian for both the US Department of Agriculture and the University of Illinois at Urbana–Champaign, he wrote numerous books on the subject. Brown's works maintained a focus on the American West, but ranged anywhere from western fiction to histories to children's books. Many of Brown's books revolved around similar Native American topics, including his Showdown at Little Bighorn (1964) and The Fetterman Massacre (1974). Bury My Heart at Wounded Knee was first published in 1970 to generally strong reviews. Published at a time of increasing American Indian activism, the book has never gone out of print and has been translated into 17 languages. The title is taken from the final phrase of a twentieth century poem titled "American Names" by Stephen Vincent Benét. The full quotation, "I shall not be there. I shall rise and pass. Bury my heart at Wounded Knee", appears at the beginning of Brown's book. Although Benet's poem is not about the plight of Native Americans, Wounded Knee was the site of the last major attack by the US Army on Native Americans. It is also one of several potential locations for the site of Crazy Horse's burial.

Қысқаша мазмұны

Бірінші тарауда Браун Американың ашылуы және қоныстануының қысқаша тарихын баяндайды, 1492 жылдан бастап 1860 жылы басталған үнділердің наразылығына дейін. Ол үндістердің еуропалықтарға бастапқыда мейірімді және бейбіт қарым-қатынасын, әсіресе еуропалықтардың алғашқы отарлау әрекеттеріне қарсылық көрсетпеуін ерекше атап көрсетеді. Еуропалық қоныс аударушылардың көптеп келуі, біртіндеп жер басып алу және соңында "ақ адамдардың" туған жерін тартып алуы ғана жергілікті халықтардың қарсылығына себеп болды. 1973 жылы AIM және жергілікті Оглала және көршілес Сикангу Лакота тайпалары Пайн-Ридж Үнді резервациясының төрағасы Ричард Уилсонның үкіметіне наразылық білдіру мақсатында Вундид-Книде 71 күндік оккупацияға қатысты. Нәтижесінде екі үнді қаза тапты, ал АҚШ маршалы жарақат алды. 1974 жылы өткен сот процесінде үкімет тарапынан жасалған бірнеше бұзушылықтардың анықталғандығына байланысты барлық айыптаулар алынып тасталды.

Вьетнам соғысы

Браунның кітабы жарық көрген кезде Америка Құрама Штаттары Вьетнам соғысына қатысып жатқан еді. АҚШ армиясының Вьетнамдағы іс-әрекеттері бұқаралық ақпарат құралдарында жиі сыналып, Браунның баяндамасын сынға алғандар оның мазмұны мен ақпарат құралдарында көрсетілген оқиғалардың арасында салыстырулар жасады. Негізгі салыстыру – Браунның кітабында бейнеленген 19 ғасырдың соңындағы Түпкілікті американдықтарға қарсы жасалған қырғын мен зұлматтар мен 1968 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы Май-Лайдағы жүздеген бейбіт тұрғындарды қырғынға ұшыратқан оқиға арасындағы ұқсастық. Осы оқиғаға байланысты жиырма бес АҚШ әскері айыпталып сотталды. Америкалық жазушы Н. Скотт Момадей баяндаманы қарап шығып, осы салыстырудың дұрыстығымен келісті. Ол: «Браун мырзаның кітабын оқығаннан кейін, американдық сананы кейде (біздің мәңгілік мақтанышымызға) мазалап жүрген нәрсені және Уоундд-Ни мен Май-Лайдағы қырғын сияқты уақыт және кеңістік жағынан алыс оқиғаларды байланыстыратын мораль туралы жақсырақ түсінесің» деді.

Қабылдау

«Жаралы тізеде маған жер қой» жарияланғаннан кейін жағымды пікірлер алды. «Time» журналы кітапты былай деп бағалады:

Соңғы он жылда, шамамен бір ғасыр бойы индейлерді жауынгерлер мен ақтардың қоныс аударуын романтикалық бейнелеген салондық өнер мен атты опералардан кейін, американдықтар индейлерге жасалған әділетсіздіктер мен қорлықтарды жақсырақ сезіне бастады. Бірақ Батыс қалай бағындырылғанының егжей-тегжейлі мәліметтері американдық санада кеңінен таралмаған. Батыс тарихшысы және Иллинойс университетінің бас кітапханашысы Ди Браун осы жағдайды түзеуге тырысады. Салық инспекторының құлшынысымен, ол АҚШ тарихының ұмытылған құжаттарын тексеріп шығады. Ескі, бірақ көбінесе пайдаланылмаған дереккөздерден және шаң басқан үкіметтік құжаттарды жаңаша қарастырып, «Жаралы тізеде маған жер қой» атты еңбегінде бұзылған уәделер мен келісімдер, қауқымдылықтар, жаппай қырғындар, кемсітушілік саясат және жоғарыдан қараушылық дипломатия туралы айтады. Пулитцер сыйлығының иегері, тума американдық жазушы Н. Скотт Момадей кітапта кеңес протоколдары мен куәгерлердің баяндамалары сияқты бастапқы дереккөздердің мол құжаттамасы бар екенін атап өтті. Ол «шынында да, бұл кітап бірнеше жағынан ерекше» деді және Браунның жазу стилін жоғары бағалап, «кітап – ерекше тұтастығы мен нақты байланысы бар толыққанды оқиға; осының өзі оны аяқтағаннан кейін де қоюды қиын етеді» деді. Басқа сыншылар кітапты тума американдық жазбағанына сенбеді және Ди Браунның ақ адам екеніне таң қалды, себебі кітаптағы тума американдықтардың көзқарасы өте шынайы сезілді. UC Davis тарих профессоры Ари Келман кітапты «Жоғалып бара жатқан индейлер» мифін жалғастырғаны үшін сынады, «өте танымал тарихи жұмыс, индейлердің жарқын өткенін құжаттауға арналған, бірақ оның орнына тума халықтардың тарихын құлдырау, жойылғандық және жоғалуға дейін төмендетті» деді, сондай-ақ «Ди Браун, индейлер тарихы мен халықтарын қаншалықты жақсы көруге тырысқан болса да, индейлердің жоғалуы туралы ескірген риториканы қайталады» деді. Браун Батыстың қоныстану тарихын индейлердің көзқарасынан – «оның құрбандары» деп атап көрсетті. Ол «Осы кезең туралы оқығанда батысқа қараған американдықтар осы кітапты шығысқа қарай оқыуы керек» деді. Кітаптың шамамен соңғы екі тарауына назар аударылады, онда Сидяң бұқаның өліміне және Жаралы тізедегі қырғынға дейін Лакота тайпаларының тағдыры баяндалады. Фильм 17 рет «Эмми» сыйлығына ұсынылып, алты жүлдеге ие болды, соның ішінде «Телевизия үшін жасалған үздік фильм» номинациясы. Сонымен қатар, ол үш «Алтын глобус», екі «Спутник» және бір «Экран актерлерінің гильдиясы» сыйлығына ұсынылды.

In the last decade or so, after almost a century of saloon art and horse operas that romanticized Indian fighters and white settlers, Americans have been developing a reasonably acute sense of the injustices and humiliations suffered by the Indians. But the details of how the West was won are not really part of the American consciousness. Dee Brown, Western historian and head librarian at the University of Illinois, now attempts to balance the account. With the zeal of an IRS investigator, he audits US history's forgotten set of books. Compiled from old but rarely exploited sources plus a fresh look at dusty Government documents, Bury My Heart at Wounded Knee tallies the broken promises and treaties, the provocations, massacres, discriminatory policies and condescending diplomacy. The Native American author N. Scott Momaday, who won the Pulitzer Prize, noted that the book contains strong documentation of original sources, such as council records and first hand descriptions. He stated that "it is, in fact, extraordinary on several accounts" and further complimented Brown's writing by saying that "the book is a story, whole narrative of singular integrity and precise continuity; that is what makes the book so hard to put aside, even when one has come to the end." Other critics could not believe that the book was not written by a Native American and that Dee Brown was a white man, as the book's Native perspective felt so real. UC Davis history professor Ari Kelman also criticized the book for allegedly perpetuating the "Vanishing Indians" myth, stating "[a] hugely popular work of revisionist history intended to document a vibrant Indian past, Bury My Heart at Wounded Knee instead reduced Indigenous history to declension, destruction and disappearance", also claiming "Dee Brown, no matter how sympathetic he intended his portrayal of Native history and peoples, recapitulated antiquated rhetoric about the disappearance of Indians." Brown was candid about his intention to present the history of the settlement of the West from the point of view of the Indians—"its victims," as he wrote. He noted, "Americans who have always looked westward when reading about this period should read this book facing eastward." and covers roughly the last two chapters of Brown's book, focusing on the narrative of the Lakota tribes leading up to the death of Sitting Bull and the Massacre at Wounded Knee. The film received 17 Primetime Emmy nominations and went on to win six awards, including the category of Outstanding Made For Television Movie. It also garnered nominations for three Golden Globe Awards, two Satellite Awards, and one Screen Actors Guild Award.

Балалар әдебиеті

Линкольннің соңғы күндерінің авторы Дуайт Джон Циммерман Браунның кітабын балалар үшін "Сиу сагасы" атты еңбегінде бейімдеді. Бұл оқиға тек Сиу тайпасы туралы, және "Wounded Knee-де менің жүрегімді көм" кітабындағы оқиғаны 1860 жылдан бастап Wounded Knee-дегі қырғынға дейінгі Сиу басшылары мен жауынгерлерінің көзқарасынан баяндайды. Кітапта оқиғаны толықтыратын және орта мектеп оқушыларына қызығушылық тудыратын көптеген фотосуреттер, иллюстрациялар мен карталар бар.