Кіріспе

Түтінді сыра (Rauchbier) – ашық отта кептірілген сыралы арпа қолданылып дайындалған, ерекше түтін хош иісіне ие сыра түрі.

Тарих

Мальтты ашық отта, түтінмен кептіру оған түтіндік хош иіс беруі мүмкін. Бұл хош иіс түтінмен кептірілген мальттан жасалған сыраларға көшуі мүмкін. Қазіргі заманға дейін, мальтталған арпаны тікелей күн сәулесінде кептіру отта кептірумен қатар қолданылып келген. Мальтты ыстық ауамен кептіру әдісі, жанама жылуды пайдалану, өнеркәсіптік дәуірге дейін кеңінен таралмаса да, бұл әдіс б.з.б. I ғасырда белгілі болған. Сонымен қатар, сыра жасау үшін астық дәндерін дайындаудың әртүрлі әдістері болды, тіпті наннан сыра жасау да болған, сондықтан түтінделген сыра барлық жерде кездеспеген. 18 ғасырдан бастап мальтты ыстық ауамен кептіру әдісі бірте-бірте кеңірек қолданыла бастады және 19 ғасырдың ортасына қарай мальтталған дәнді кептірудің басым әдісіне айналды. Ыстық ауа пешінде кептіру әдісі түтіннің ылғалды мальтқа тиіп қалмауын қамтамасыз етеді, сондықтан дәнді де, одан жасалған сыраны да түтінмен хош иістендірмейді. Осының салдарынан сыраның түтін хош иісі азайып, сыра жасау әлемінен дерлік жоғалып кетті.

Бамберг Раухбиер

Кейбір сыра қайнату орындары ашық отта кептірілген малцты пайдалану арқылы түткіленген сыра дәстүрін сақтады. Малцты бұта ағашының қабығынан жасалған отта кептіреді. Малц пен ашыған сыра Бамберг катакомбаларының бір бөлігінде, сырахананың астында сақталады – бұл 11 ғасырдан бері салынған қаланың астындағы туннельдер лабиринті, онда ылғалдылық пен температура өте тұрақты. Бұрын ашыту залындағы “Лагеркеллер” бөлмесін салқындату үшін мұз қолданылатын. Бұл мұз қыста жер бетінен жиналған, бірақ қыс тым жылы болғанда Финляндия мен Швеция сияқты алыс елдерден әкелінетін. Содан кейін сыраны тазарту үшін сүзгіден өткізіп, ашытқы қалдықтарын жойып, еменнен жасалған ыдыстарға құяды. Бамберг (Германия) қаласындағы екі сырахана – Шленкерла мен Специаль – бір ғасырдан астам уақыттан бері осы түткіленген сыраны өндіріп келеді. Бұл компаниялар “Rauchbier” (“түткіленген сыра” деген мағынада) бірнеше сорттарын шығарады. Екеуі де бүгінгі күні жұмыс істеп тұр, сонымен қатар сол қалада тағы жеті сыра зауыты бар. Бамбергте раухбир дәстүрі үздірілмей сақталғандықтан, бұл сыра стилі қазір Бамберг Раухбир деп сатылады. Соңғы жылдары қолөнер сыраның танымалдылығы артып, өнеркәсіптік өндірілген түтін хош иісі бар малц қолжетімді болды, сондықтан бұл стиль бүкіл әлемде, тіпті Франкония мен Бамбергтің өзінде де жасалып көрілуде. Дегенмен, Шленкерла мен Специаль дәстүрлі, күрделі түтінмен өңдеу әдісін қолданады. 2017 жылы Slow Food осы екі Rauchbier-ді өзінің “Дәмдердің жәшігіне” (Ark of Taste) қосты. Сыра қайнатушылар қауымдастығы Бамберг стиліндегі раухбирдің үш түрін ажыратады: Helles, Märzen және Bock. Әрқайсысы негізгі стиль бойынша қайнатылады, бірақ малцтың бір бөлігі немесе барлық бөлігі түтінделген малцпен алмастырылады.

Гроджиски

Grodziskie немесе Grätzer ұқсас, Польшадан шыққан дәстүрлі темекіленген сыралар, бірақ бидайдан жасалған және күшті карбонатталған, сонымен қатар тарихы көне болуы мүмкін, бірақ 1990-жылдардың соңында өндірілімі тоқтатылған. Grodziskie дәстүрлі түрде 2,7–3,7% алкоголь қамтиды, хоптың дәмі мен хош иісі жоқ немесе өте аз, ал ащылығы орташа төменнен орташаға дейін. Бельгияда Dupont сыра зауыты Triomfbier Vooruit шығарады, ол түтінмен қосылған маусымдық сыра. Бразилияда Eisenbahn компаниясы Бамбергтен импортталған мальттарды пайдаланып, Eisenbahn Rauchbier деп аталатын түтінмен қосылған сыра өндіреді. Болгарияда Britos "Опушена" сырасын "ашық отта түтінделген арпадан" дайындайды. Канадада Les Trois Mousquetaires түтінмен қосылған сыра шығарады, ал Half Pints Brewing Company маусымдық Smoktoberfest фестивалін өткізеді. Сонымен қатар, Онтарио штатының Кемпбелфорд қаласындағы Church Key сыра зауыты "Holy Smoke" деп аталатын торфты түтінмен қосылған шотланд сырасын шығарады. Онтарио штатының Оуквил қаласындағы Cameron's сыра зауыты Bamburg Castle түтінмен қосылған сырасын шығарады. Moosehead Breweries Small Batch желісі қазір магнум хоптарын пайдаланып түтінмен қосылған лагер шығарады. Чилиде Cervecería La Montaña Yuta сырасын шығарады, ол 5,6% алкогольдік күшке ие, түтінмен қосылған Мюнхендік дюнкель, дәстүрлі неміс ингредиенттерінен жасалған, бірақ Бамбергтің Rauchbier сыраларының классикалық стиліне сәйкес келмейді. Италияда Birrificio Lambrate екі түтінмен қосылған стаут сырасын шығарады: сусындағы немесе бөтелкедегі Ghisa (5% ABV) және бөтелкедегі Imperial Ghisa (8,5%). Литвада Dundulis сыра зауыты Juodvarnių деп аталатын түтінмен қосылған сыра өндіреді. Нидерландыда Emelisse дәстүрлі неміс стилінде түтінмен қосылған сыра, сондай-ақ түтінмен қосылған портер және торфты орыс императорлық стаутын шығарады. Brouwerij De Molen бірнеше түрлі түтінмен қосылған сыраларды ұсынады, мысалы Bloed, Zweet & Tranen және Rook & Vuur. Othmar сонымен қатар Rauchbier деп аталатын дәстүрлі түтінмен қосылған сыраны шығарады. Норвегияда Haandbryggeriet "Norwegian Wood" деп аталатын, түтінмен қосылған, шырша дәмі бар сыра шығарады. Ұлыбританияда Meantime Brewery Winter Time, түтінмен қосылған ескі сыраны өндірді, ал Шеффилдтегі Kelham Island Brewery сыра зауыты Бруклин сыра зауытымен бірлесіп Brooklyn Smoked Porter сырасын жасады. Adnams өзінің Smoked Ruby (4,7% ABV) сырасын шие ағашының түтінімен шығарады және ұқсас, шектеулі шығарылымды 1659 Smoked Ruby Ale сырасын пісіреді. Beavertown Smog Rocket деп аталатын түтінмен қосылған портер сырасын пісіреді. АҚШ-та Alaskan Brewing Company, Great Basin Brewing Company, New Glarus Brewing Company, Revolution Brewing, Surly Brewing Company және Samuel Adams Бамбергтің Rauchbier сыраларының ықпалымен түтінмен қосылған сыраларды шығарады және таратады. Ирландияда Black Donkey Brewing компаниясы "Bog Fire" атты жабайы сыраны жергілікті торфтан түтінделген мальттың бір бөлігін пайдаланып, жергілікті жабайы ашытқымен ашытады. 2023 жылғы шығарылым үш жыл бойы экс-ирланд виски шараптарында сақталған.