Кіріспе

Карл Спенсер Лэшли (Karl Spencer Lashley; 7 маусым 1890 – 7 тамыз 1958) – американдық психолог және тәртіптік психолог, оқу және есте сақтау саласындағы еңбектерімен танылған. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуі Лэшлині 20 ғасырдың ең көп сілтемеленген 61-психологы деп санайды.

Ерте өмір және білім

Лэшли 1890 жылдың 7 маусымында Батыс Вирджиния штатының Дэвис қаласында дүниеге келді. Ол Чарльз бен Мэгги Лэшлидің жалғыз баласы еді. Ол орташа табысты отбасында өсті, өмірі де жайлы болды. Лэшлидің әкесі түрлі жергілікті саяси лауазымдарды атқарды. Анасы үй шаруасымен айналысып, үйде көптеген кітаптар жинады. Ол қауымдағы әйелдерді шақырып, оларға түрлі пәндерді үйретті. Лэшлидің оқуға деген құштарлығы осыдан туғаны сөзсіз. Лэшли отбасын әрқашан құрметпен еске алады. Ол әкесінің мейірімді адам болғанын айтады. Лэшлидің анасы білім беруді ынталандырды және оны кішкентай кезінен ақыл-ойымен дамытуға көмектесті. Лэшли дене және психикалық жағынан өте белсенді бала болды. Ол төрт жасында оқуға үйренді. Бала кезінде ең жақсы көретін нәрсесі – орманды аралап, көбелектер мен егежктер сияқты жануарларды жинау еді. Балалық шағының көп бөлігін жалғыз өткізді. Лэшлидің көптеген достары болған жоқ. Достықтарының болмауына себептер белгісіз. Лэшли 14 жасында орта мектепті бітірді. Ол Батыс Вирджиния университетіне түсті, онда бастапқыда ағылшын тілі мамандығын алуды жоспарлаған. Алайда, ол зоология курсын оқыды және профессор Джон Блэк Джонстонмен араласқаннан кейін мамандығын зоологияға ауыстырды. Лэшли: «Оның сабағында бірнеше апта өткен соң, мен өмірлік шаруамды тапқанымды түсіндім» деді. Батыс Вирджиния университетінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін Лэшли Питтсбург университетінде оқытушылық грантына ие болды, онда ол биология және биологиялық зертханалар бойынша сабақ берді. Сол жерде ол магистрлік диссертациясын да жазды. Магистр дәрежесін бітіргеннен кейін Лэшли Джонс Хопкинс университетінде оқыды, 1911 жылдың маусымында генетикадан докторлық дәрежесін алды. Ол Миннесота, Чикаго және Гарвард университеттерінде профессор болып жұмыс істеді. Хопкинс университетінде Лэшли Джон Б. Уотсонның басшылығымен психология мамандығы бойынша білім алды және докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін онымен тығыз қарым-қатынаста болды. Осы кезеңде Лэшли Шепард Айвори Францпен бірге жұмыс істеді және оның оқыту/абразия әдісімен танысты. Уотсон Лэшлиге үлкен әсер етті. Екеуі бірлесіп далалық тәжірибелер жүргізіп, түрлі дәрілердің егежктердің лабиринтте оқуына тигізетін әсерін зерттеді. Оның V1 (бірінші деңгейдегі көру қабығы) зерттеуі оны мидағы оқу мен есте сақтау орны (яғни, энграмма) деп ойлауға итерді. Ол бұл қателікті жаралаудың жетілмеген әдістеріне байланысты жасады. 1950 жылдарға қарай Лэшлидің зерттеулерінен екі маңызды принцип пайда болды: массалық әрекет және эквипотенциалдық. «Массалық әрекет» – оқыту жылдамдығы, тиімділігі және дәлдігі қабықтың көлеміне байланысты деген идеяны білдіреді. Егер күрделі тапсырманы оқығаннан кейін қабықшалық тіндер зақымдалса, тапсырманы орындаудағы нашарлау дәрежесі оның орналасқан жеріне қарағанда, зақымдалған тіндердің көлеміне байланысты болады. «Эквипотенциалдық» – қабықтың бір бөлігі басқа бөлігінің қызметін атқара алады деген идеяны білдіреді. Мидың функционалдық аймағындағы кез келген тіндер сол аймаққа тән қызметті атқара алады. Сондықтан, қызметті жою үшін функционалдық аймақтағы барлық тіндер жойылған болуы керек. Егер аймақ жойылмаса, қабықша басқа бөліктің орнына кіреді. Бұл екі принцип Лэшлидің оқыту мен ажыратудың кортикальдық негіздері туралы зерттеулерінен туындады.

Кейінгі өмірі

1954 жылдың ақпан айында Гарвардта оқып жүргенде Лэшли күтпеген жерден құлап, ауруханаға жатты. Оған гемолитикалық анемия диагнозы қойылып, кортизонмен емделді. Бұл оның омыртқасын жұмсарта бастады, соның салдарынан омыртқаны жою операциясы жасалды. Лэшли әйелі Клэрмен Францияға сапарға шыққанға дейін толық жазылып кетуге жақын еді, онда ол қайтадан күтпеген жерден құлдырады, бірақ бұл жолы 1958 жылдың 7 тамызында көз жұмды. 1943 жылы Лэшли Ұлттық ғылым академиясының Даниэль Жиро Эллиот медалімен марапатталды. Лэшли Питтсбург университетінен (1936), Чикаго университетінен (1941), Батыс резерв университетінен (1951), Пенсильвания университетінен құрметті ғылым докторы атағын алды; 1953 жылы Джонс Хопкинс университеті оған құрметті заң докторы атағын берді. Осы фактінің өзі бұл мәселеде дау тудырмаса керек, бірақ ол тағы да басқаларды айтады.

Белгілі басылымдар

1923 "Сананың мінез-құлық тұрғысынан түсіндірілуі". Психологиялық шолу
1929 "Ми механизмдері мен интеллект". 1930 "Мінез-құлықтағы негізгі нейрондық механизмдер". Психологиялық шолу 1932 "Мінез-құлық динамикасын зерттеу". Чикаго университетінің баспасы. 1935 "Көру механизмі", 12-бөлім: Жарыққа реакцияларға негізделген дағдыларды қалыптастыру және сақтаумен байланысты жүйке құрылымдары. Салыстырмалы психология монографиялары 11: 43–79. 1943 "Оқу кезіндегі ми функциясының зерттеулері", Салыстырмалы неврология журналы, 79-том. 1950 "Энграмманы іздеу". Эксперименталды биология қоғамының симпозиумы 4: 454–482. 1951 "Мінез-құлықтағы тізбектілік мәселесі". Мінез-құлықтағы ми механизмдері.