Исландия дастандары: Рима поэзиясының формасы

Кіріспе

Исландиялық эпостық поэзияның түрі

Исландия әдебиетінде рима (сөзбе-сөз "қафрия", көпше түрі – rímur) – римнахæттir ("римур өлеңдері") деп аталатын кез келген өлшемде жазылған эпикалық өлең. Олар қафрияланып, әліпби бойынша ұйқастырылады және әр шумақта екіден төрт жолдан тұрады. Көпше түрі – rímur, екі немесе одан көп риманы білдіретін қалыпты көпше түр ретінде қолданылады, бірақ бірнеше римадан тұратын кең көлемді туындыларды белгілеу үшін де пайдаланылады. Мысалы, Ólafs ríma Haraldssonar – Ólafr Haraldsson туралы бір римадан тұратын эпикалық жыр, ал Núma rímur – Numa Pompilius туралы көп бөлімді эпикалық жыр.

Нысан

Rímur, аты айтып тұрғандай, рифмаланады, бірақ ескі германдық аллитеративті өлеңдері сияқты, құрылымдық аллитерацияны да қамтиды. Римурлар – строфикалық, әдетте төрт жолдан тұратын строфалардан құралған. Рима метрлерінің жүздеген түрлері бар: Sveinbjörn Beinteinsson өзінің «Háttatal» еңбегінде 450 түрлі нұсқаны санап шығарады. Бірақ оларды шамамен он топқа біріктіруге болады. Ең көп қолданылатын метр – ферскейтт. Рима поэзиясы, скальдикалық өлеңдерден ортағасырлық исланд поэзиясының кенингтері, хейтилері және басқа да көркемдік ерекшеліктерін мұра еткен. Олар көбінесе ұзын болады, сондықтан римурлар әдетте бірнеше бөлек бөлімдерден тұрады, олардың әрқайсысы рима деп аталады және әдетте әртүрлі метрде жазылады. Ерте римурлардан кейін, әр рима циклын mansöngr – лирикалық арнаумен бастау қалыпты болды, бұл ақынның сүйетін, көбінесе құр қол қалатын әйелге немесе оның туралы айтылған сөздер болатын. Skíðaríma, Bjarkarímur және Lokrur – ерте римурлардың басқа мысалдары. Римурларды редакциялау жұмысының негізгі бөлігі осы сияқты ортағасырлық үлгілерге қатысты және оны Finnur Jónsson жүзеге асырды. Римурлар көбінесе қолданыстағы прозалық сагалардан бейімделген, кейде олар сол сагалардың сақталған жалғыз куәсі болып табылады. Мұндай римурдың мысалы – XV ғасырға жататын Skáld Helga rímur. Римурлар ғасырлар бойы Исландиядағы эпикалық поэзияның негізгі тірегі болды: 1600 жылға дейін 78, XVII ғасырда 138, XVIII ғасырда 248, XIX ғасырда 505 және XX ғасырда 75 римур белгілі. Олардың көпшілігі басылмаған және тек қолжазба түрінде сақталған, көбінесе Исландияның Ұлттық және Университет кітапханасында. 1800 мен 1920 жылдар аралығында римурдың жүзге жуық танымал басылымы жарық көрген, бірақ он тоғызыншы ғасырға жататын римурларды қамтитын мыңнан астам қолжазба бар. Көп жағдайда римур циклдері бұрыннан бар сюжетке негізделген. Тағдырдың ерекшелігі ретінде, қазір жоғалған көптеген сагалар қазір олардың негізінде жазылған римурлар түрінде сақталған, содан кейін сагалар сәйкес римурлар негізінде қайта құрастырылған. XXI ғасырда исландтық халық музыкасында римурлар қайта жанданды. Бұл қайта жаңғырудың басты тұлғасы – Steindór Andersen, әсіресе Sigur Rós (2001 жылғы «Rímur» EP-іне дейін) және Hilmar Örn Hilmarsson (мысалы, 2013 жылғы «Stafnbúi» альбомына дейін) есімдерімен танымал.

Rímur, as the name suggests, rhyme, but like older Germanic alliterative verse, they also contain structural alliteration. Rímur are stanzaic, and stanzas normally have four lines. There are hundreds of ríma meters: Sveinbjörn Beinteinsson counts 450 variations in his Háttatal. But they can be grouped in approximately ten families. The most common metre is ferskeytt. Ríma poetry inherited kennings, heiti and other ornate features of medieval Icelandic poetic diction from skaldic verse. When they are long — as they usually are — rímur usually comprise several distinct sections, each being called a ríma, and each usually in a different metre. After the earliest rímur, it became conventional to begin each ríma in a cycle with a mansöngr, a lyric address, traditionally to or about a woman whom the poet supposedly loves, usually in vain. Skíðaríma, Bjarkarímur, and Lokrur are other examples of early rímur. The key work on editing rímur focused on medieval examples like these and was undertaken by Finnur Jónsson. Rímur were usually adapted from existing prose sagas, and occasionally comprise the only surviving evidence for those sagas. One example of such a rímur is the fifteenth century Skáld Helga rímur. Rímur were the mainstay of epic poetry in Iceland for centuries: 78 are known from before 1600, 138 from the seventeenth century, 248 from the eighteenth, 505 from the nineteenth and 75 from the twentieth. Most have never been printed and survive only in manuscripts, mostly in the National and University Library of Iceland: about one hundred and thirty popular editions of rímur were printed between 1800 and 1920, but there are more than one thousand nineteenth century manuscripts containing rímur. In the large majority of cases the rímur cycles were composed on a subject about which a written story already existed. As a twist of fate, quite a number of now lost sagas now survive in the form of rímur composed based on them, and then the sagas were recomposed based on the corresponding rímur. The twenty first century has seen something of a revival of rímur in Icelandic popular music. The central figure in this revival has been Steindór Andersen, particularly noted for collaborations Sigur Rós (leading to the 2001 EP Rímur) and Hilmar Örn Hilmarsson (leading, for example, to the 2013 album Stafnbúi).

Сыни қабылдау

XIX ғасырда ақын Йонас Холлгримссон Сигурд Брейдфьёрдтің римур циклына және жанрға жалпы алғанда ықпалды сын жариялады. Сонымен қатар, Йонас және басқа да романтик ақындар исланд әдебиетіне жаңа континенттік өлең түрлерін енгізді, ал римурдың танымалдылығы төмендеді. Дегенмен, XIX және XX ғасырлардағы ең танымал исланд ақындары римур жазды, олардың ішінде Болу Хялмар, Сигурд Брейдфьёрд, Эйнар Бенедиктссон, Стейнн Стейнарр, Эрн Арнарсон және Тьораринн Элдьярн болды. XX ғасырдың соңында Свейнбьёрн Бейнтейнссон ең танымал римур ақыны болды. Steindór Andersen қазіргі уақытта Исландиядағы жетекші римур орындаушысы: ол жиі Sigur Rós тобымен бірлесіп жұмыс істейді және Hilmar Örn Hilmarsson-ның кейбір туындыларына да үлес қосты. Ғалым Сигурд Нордал римур туралы жазған. Көптеген авторлар осы пікірмен келіскен болар, өйткені көптеген римурлар прозалық сагаларға айналдырылды. Алайда, Нордал римурдың әдебиет тарихындағы маңыздылығын ешқашан жоққа шығармағанын және лекцияларында исланд әдебиетінің сабақтастығын сақтаудағы олардың рөлін ерекше атап өткенін айту керек. Ол сондай-ақ, құрастырылған римурлардың арасында өнер туындылары бар екенін мойындады, бірақ оның жарияланған лекцияларына сәйкес, римурлардың ешқайсысын "толыққанды өнер туындысы" деп атауға болмайды, мүмкін, Skíðarímaдан басқа. Бірақ "толыққанды өнер туындысын" жасау өте қиын.

Басылымдар

Колвилл, Ли (ауд.) ), Греттис римур, Апарджон Скандинавияны зерттеулер журналы (2021)
Колвилл Ли және Haukur Þorgeirsson (ред. және ауд.) ), The Bearded Bride: a critical edition of Þrymlur (Лондон: Viking Society for Northern Research, 2020)
W. A. Craigie (ред.) ), "Гаури қастандығы туралы исланд балладалары" (Оксфорд: Clarendon Press, 1908). [Эйнар Гудмундссонның Skotlands rímur басылымы.] Финнур Йонсон (ред.) ), Fernir forníslenskir rímnaflokkar (Копенгаген, 1896). ["Төрт көне исланд римур циклы": Локрур, Тримлур, Гриплюр және Вёльсунгримур басылымы.] Финнур Йонсон (ред.) ), Rímnasafn: Samling af de ældste islandske rimer, Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, 35, 2 том (Копенгаген: Мёллер және Йоргенсен, 1905–1922). [Ең ертедегі римурдың басылымы.]

Негізгі зерттеулер

Давид Эрлингсон, "Римур", Íslensk þjóðmenning VI. "Муньментир ог bókmenning", Фрости Ф. Йоханнссон редакциясымен (Рейкьявик: Þjóðsaga, 1989), 330–55 беттер. Hallfreður Örn Eiríksson, "Исланд римуры туралы: бағдарлама", Arv, 31 (1975), 139–150. Свенд Нильсен, Rímnakveðskapur tíu kvæðamanna: Rannsókn á tilbrigðum, Роса Торстейнсдотирр редакциясы және аудармасы (Рейкьявик: Stofnun Árna Magnússonar í Íslenskum Fræðum, 2022), Сверрир Томассон, "Исланд қоғамында римурдың орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі рөлі", Ritið, 5.3 (2005), 77–94.