Кіріспе

Джордж Бернард Шоудың пьесасы «Майор Барбара» — Джордж Бернард Шоудың үш актілі ағылшын пьесасы, 1905 жылы жазылып, 1907 жылы тұңғыш рет жарық көрген. Оқиға идеалистік жас әйел Барбара Андершафт туралы, ол Лондондағы «Құтқару армиясының» майоры ретінде кедейлерге көмектесумен айналысады. Барбара мен оның бауырлары көп жылдар бойы әкесі Эндрю Андершафттан жақындықтарын үзіп, ол қазір қару-жарақ өндіруші ретінде қайта пайда болады. Әкесі «Құтқару армиясына» ақша береді, бұл Барбараны ашуландырады, өйткені ол оны «ластанған» байлық деп есептейді. Әкесі кедейлік қарудан да ауыр проблема екенін айтады және ол жұмысшыларына жұмыс пен тұрақты табыс беру арқылы, одан гөрі, кедейлерге тегін тамақ беру арқылы қоғамға көбірек пайда келтіретінін мәлімдейді. Пьеса сценарийінде Шаудың ерекше әдістері көрінеді: қысқартулардағы апострофтар мен басқа да тыныс белгілерін жою, пьесаның тақырыптарын түсіндіретін дидактикалық кіріспе мақаласын қосу және диалект ағылшын тілінің фонетикалық жазылуы, мысалы, Билл Уокердің "Wot prawce selvytion nah?" ("Құтқарылудың құны не?") деген сөзі.

Қысқаша мазмұны

Құтқарылу Армиясының офицері, майор Барбара Ундершафт, христиан діні қару-жарақ өндірушісінен (оның әкесі) және виски құюшыдан ақша қабылдағанда көңілі толады. Соңында ол, аштықпен күрескендерді нанмен көндіруден гөрі, жетістікке ие адамдарға құтқарылу туралы жаңалық жеткізудің әлдеқайда мағыналы және шынайы болатынын түсінеді. Барбара бастапқыда Құтқарылу Армиясының Ундершафттан ақша қабылдауын жесіртілдік деп есептесе де, Шоу көрермендердің осылай ойлауын қаламады. Шоу пьесаның жариялануына алғысөз жазды, онда ол қайырымдылық қорлары тек "әдепті таза" көздерден ғана ақша алуы керек деген пікірді сынға алды, ақшаны кедейлердің игілігіне жұмсау этикалық талаптардан гөрі нақты пайда әкеледі деп мәлімдеді. Ол ақшаның қайдан алынғанына қарамастан, оны жақсылыққа пайдалануға болатынын көрсетті және Құтқарылу Армиясының офицерінің сөзін келтірді: "Олар тіпті шайтаннан да ақша алды, оны оның қолынан алып, Құдайдың қолына беруге қуанышты".

Сюжет

Леди Бритомарт Андершафт, британдық графаның қызы, және оның ұлы Стивен оның өскен қыздары Сараның табыс көзін талқылайды, ол Чарльз Ломаксқа (біршама күлкілі тұлға, ол үнемі ақымақтап "Ой, мен айтайын!" дейді), ал Барбара Адольф Кусинске (грек әдебиетінің ғалымы) күйеуге шығар. Леди Бритомарт Стивенді ажырасқан күйеуі Эндрю Андершафттан қаржылық көмек сұрауға көндіреді. Мырза Андершафт – табысты және бай бизнесмен, ол өзінің қару-жарақ фабрикасынан миллиондаған фунт стерлинг табыс тапқан, ол әлемге әйгілі Андершафт мылтықтарын, зеңбіректерді, торпедаларды, су асты кемелерін және әуе шайқас кемелерін шығарады. Балалары кішкентай болғанда Андершафттар ажырасып кеткен; қазір есейген балалары әкесін көрген жоқ, ал Леди Бритомарт оларды өзі тәрбиелеген. Кездесу кезінде Андершафт Барбараның «Құтқару армиясының» майоры екенін және олардың Шығыс Лондонның Уэм Хэм ауданындағы баспанасында жұмыс істейтінін біледі. Барбара мен мырза Андершафт ол оның қару-жарақ фабрикасына келсе, Барбара оның армия баспанасына баратынына келіседі. Оқиғаның қосалқы желісінде баспанаға келген кедей және даулы адамдар бар, олардың ішінде бекерге жүретін суретші және алаяқ (Снобби Прайс), құлаған әйел болып көрінетін кедей үй шаруасының әйелі (Рамми Митченс), жасының қадірлілігіне байланысты жұмыстан шығарылған егде жастағы жұмысшы (Питер Ширли) және қашып кеткен серігі үшін тұрғындар мен қызметкерлерді қорқытатын, күтіммен айналысатын қызметкерді (Дженни Хилл) ұрып соққан қатыгез бұзақы (Билл Уокер) бар. Ол баспанаға барғанда, мырза Андершафт Барбараның «Құтқару армиясынан» әлеуметтік көмек іздейтін осы қиын адамдармен қарым-қатынасына таңғалады: ол оларға шыдамдылықпен, бекемдікпен және шыншылдықпен қарастырады. Андершафт пен Кусинс Барбараның «Құтқару армиясына» адалдығы туралы мәселені талқылайды, ал Андершафт Барбараның өзінің кәсібіне деген моральдық наразылығын жеңуі керек деп шешеді. Ол «Құтқару армиясын» «сатып алатынын» жариялайды. Ол үлкен сомада қаржылай көмек көрсетеді, бұл виски құюшының тағы бір қайырымдылығымен тең. Барбара «Құтқару армиясының» қару-жарақ және алкоголь өнеркәсібінен келген ақшаны қабылдамауын қалайды, бірақ оның басшы офицері оны қуана қабылдайды. Барбара баспанадан көңілі қалған күйде кетеді, ал Кусинс Андершафттың әрекеттерін қорқыныш пен сарказммен бағалайды. Дәстүр бойынша, Андершафттың мүлігінің мұрагері жетім бала болуы керек, оны фабриканы басқаруға дайындау керек. Леди Бритомарт Андершафтты бизнесті ұлы Стивенге қалдыруға көндіруге тырысады, бірақ екеуі де келіспейді. Андершафт фабриканы отбасылық ұстап тұрудың ең жақсы жолы – табылған баланы тауып, оны Барбараға үйлендіру дейді. Кейін Барбара және оның отбасының қалған бөлігі әкесімен бірге оның қару-жарақ фабрикасына барады. Олардың бәрі оның көлемі мен ұйымдастырылуына таңғалады. Кусинс өзінің табылған бала екенін және осылайша бизнесті мұраға алуға құқылы екенін жариялайды. Андершафт ақырында Кусинстің бизнестің мәні туралы моральдық күмәнін жеңіп, оның қызметкерлеріне жалақы төлеу Барбараның армиялық қызметінен гөрі оларға әлдеқайда үлкен қызмет етеді деп дәлелдейді, бұл олардың кедейлігін ұзартады; мысалы, фирма Питерді жұмысқа алды. Кусинстің Андершафттың логикасын біртіндеп қабылдауы Барбараның оған үйленуіне көбірек қуаныш сыйлайды, өйткені ол Лондонның кедей аудандарына емес, фабрика жұмысшыларына құтқару туралы хабар жеткізу оған көбірек қанағат әкеледі.

Өмірбаян

Леди Бритомарт Андершафт Розалинд Ховард, Карлайл графесінің үлгісі бойынша жасалған, Гилберт Мюррейдің енесі, ал оның әйелі, леди Мэри, Адольф Кусинс пен Барбара Андершафтқа шабыт көзі болды. Эндрю Андершафт бірнеше тұлғаның ықпалымен жазылған, олардың ішінде қару сатушы Базиль Захаров және неміс қару-жарақ өндіруші Крупп отбасы да бар. Андершафттың кез келген сатып алушыға қару сатуы, үкіметке тигізген ықпалы және әсіресе компанияның мұрагерлік тәртібі (ұлына емес, табылған балаға) оны Krupp Steel компаниясымен тығыз байланыстырады. Фридрих Альфред Крупп 1902 жылы гомосексуалдығы туралы айыптаулар жарияланғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Оның екі қызы мұрагер атанды. Андершафт аты Лондон қаласындағы Англия шіркеуінің Сент-Эндрю Андершафт шіркеуімен байланысты; ауданның Лондонның қаржы орталығы ретіндегі тарихи мәртебесін ескере отырып, бұл байланыс пьесаның дін мен экономика, сенім мен капиталдың өзара байланысына тоқталып тұрған тақырыбын күшейте түседі.

Талдау

Сидни П. Альберт, Шоуды зерткен белгілі ғалым, бірнеше мақаласында пьесаның әртүрлі жақтарын талдады. Оларға бірінші, Шоудың пьесаны жазу туралы өзінің әңгімесі; екінші, пьесаның оқиғасының уақыты, 1906 жылдың қаңтары; үшінші, Иеміздің дұғасына сілтемелер кіреді. Көптеген ғалымдар осы туындыны басқа туындылармен, соның ішінде Шоудың өзінің туындыларымен және басқа кезеңдердегі туындылармен салыстырды. Фиона Макинтош Шоудың «Бакаи» сияқты классикалық әдеби көздерін «Мейджор Барбара» пьесасында пайдалануын зерттеді. Роберт Дж. Джордан пьесаны талқылағанда майор Барбара мен Шоудың тағы бір пьесасы – «Адам мен Супермен» арасындағы қарым-қатынасты талдады. Джозеф Франк пьеса мен Дантенің «Құдай комедиясы» арасындағы параллельдерді зерттеді. Ж. Л. Визентал пьесадағы параллельдерді және Шоудың Рихард Вагнердің «Нибелунгтер сақинасы» пьесасына жасаған жеке интерпретацияларын талқылады. Көптеген зерттеулер басты кейіпкер Ундершафттың сенімдері мен моральдық қағидаларын түрлі көзқарас тұрғысынан қарастырды, оның ішінде олардың Шоудың жеке сенімдерімен байланысын; пьеса бойында олардың қалай ұсынылғанын және пьеса барысында олардың қалай өзгеретінін; Адольф Кусинстің оларға қарсы пікірлерін және олардың сол кездегі әлеуметтік шындықтармен байланысын қарастырды. Біріншіден, Чарльз Берст пьесадағы Эндрю Ундершафттың нанымдарын зерттеді және оларды Шоудың философиялық идеяларымен салыстырды. Роберт Эвердинг Эндрю Ундершафттың идеялары мен кейіпінің пьеса дамыған сайын біртіндеп ашылатынын талқылады. Псевдонимді комментатор «Ози» Эндрю Ундершафттың Шоудың «Өмір күші» туралы жеке, жалпы нанымдарын күдік тудыруын және Шоудың Адольф Кусинске философиялық тепе-теңдікті қалпына келтіруге тырысуын салыстырды. Норма Наттер кейіпкердің жеке нанымдары мен олардың соңында «жалған сана» тұжырымы арқылы кездесетін әлеуметтік шындықтар арасындағы қайшылықтарды қысқаша талқылады. Осыған байланысты, басқалар да пьесаны жазылған кезеңнің жағдайларымен байланысты қарастырды. Бернард Дукоре пьесадағы ақша бейнесінің тарихи контекстін зерттеді, сол кездегі инфляцияны қазіргі заманғы тарихи жағдайлармен байланыстырды. Николас Уильямс пьесаны оның бастапқы кезеңінің тарихи контекстінен алыстатып, оны қазіргі заманғы контексте қайта қарастыру мүмкіндіктерін талқылады.