Кіріспе
Уругвай, Аргентина, Перу, Парагвай және Чилиде дәстүрлі ет тағамы – асадо (аˈsaðo). Асадо – Оңтүстік Американың бірнеше елінде барбекю жасау немесе оған қатысудың әдісі және әлеуметтік шара: әсіресе Аргентина, Чили, Парагвай, Перу және Уругвайда бұл дәстүрлі оқиға саналады. Асадо көбінесе сиыр еті, шошқа еті, тауық еті, чоризо және морсильядан тұрады. Бәрі де ашық отта немесе паррилья деп аталатын грильде пісіріледі. Әдетте, қызыл шарап және салаттар сияқты гарнирлер негізгі еттерге қоса беріледі, оларды асадор немесе паррильеро деп аталатын арнайы аспазшы дайындайды.
Asado (aˈsaðo) is the technique and the social event of having or attending a barbecue in various South American countries: especially Argentina, Chile, Paraguay, Peru, and Uruguay where it is also a traditional event. An asado usually consists of beef, pork, chicken, chorizo, and morcilla; all of which are cooked using an open fire or a grill, called a parrilla. Usually, red wine and side dishes such as salads accompany the main meats, which are prepared by a designated cook called the asador or parrillero.
Тарих
Аргентинаның пампа аймағында XIX ғасырдың ортасына дейін жапайы малдың үлкен үйірлері кездесетін. Рио-де-ла-Платаның тұрғындары, әсіресе атты гаучолар, сиыр етін, әсіресе ассадоны ұнататын, ол – қуырылған сиыр еті (немесе қошқар немесе ешкі еті). Ет, көбінесе қабырғасы, асадор деп аталатын металл тіреуге қадалып, баяу жанған оттың жанына қойылып пісіріледі. Гаучолар ассадоны квебрахо ағашының ағашымен пісіруді жақсы көретін, себебі ол аз түтін шығарады. Ассадо, матемен бірге, гаучолардың тамақтануының негізін құрады.
Көмір және от
Көбінесе асдор жергілікті ағаштардан жасалған көмірді тұтандырудан басталады, иісі күшті қарағай мен эвкалипттен сақтану қажет. Күрделі асдорларда көмір нақты бір ағаштан жасалады немесе жақында өртенген ағаш көмірінен дайындалады, сондай-ақ лагерьтегі отта асдор жасағанда да осылай істеу жиі кездеседі. Уругвайда көмір қолданбайды, оның орнына тікелей қызыл көмір немесе ыстық көмір пайдаланады. Тағамды асдорда немесе паррильяда пісіруге болады. Бірінші жағдайда отты жерге немесе от ошағына жағып, оның айналасына металл кресттер (асадорлар) орналастырады, олар жануардың бүтін денесін ашып, оттан жылу алу үшін ұстап тұрады. Екінші жағдайда от жағылады, көмір пайда болғаннан кейін оның үстіне ет салынған гриль қойылады.
Эмбутидо және ахура
Көптеген ассадоларда хоризо, морсилья (қан пудингі), чинчулинес (сиырдың ішегі), мольехас (бауыр), және басқа да ішек-қарны, көбінесе проволетамен бірге, ұзақ пісіруді қажет ететін ет кесімдері грильде пісіп жатқанда алдымен беріледі. Кейде олар көмірлі бразероға қойылып беріледі. Хоризоны пани-фелипе немесе багет нанымен, көбінесе хорипан деп аталатын түрінде де ұсынылады.
Ет
Алдымен апетиттерден кейін костилья немесе ассадо де тира (қабырға) ұсынуға болады. Содан кейін васио (жамбас), матамбре және мүмкін тауық пен чивито (қозы баладаны) беріледі. Әсіресе, мейрамханаларда, памплона, шошқа еті және Патагония тоқты сияқты тағамдар жиі кездеседі. Ассадоға нан да кіреді, мысалы, салат, помидор және пияз қосылған қарапайым салат, немесе вердурахо (тоңдалған көкөністер) – картоп, жүгері, пияз және баклажанды мангалда пісіріп, зейтүн майы мен тұз қосып дайындалған қоспамен бірге беріледі. Сыра, шарап, газдалған сусындар және басқа да сусындар көптеп ішіледі. Десерт әдетте жаңа жемістерден тұрады. Патагонияда бүкіл жануарды (әсіресе тоқты мен шошқа етін) жерге қадалған ағаш таяққа іліп, жаққан көмірдің ыстығына ұшырату арқылы ет пісірудің дәстүрлі тәсілі де бар, бұл ассадо аль пало деп аталады. Ассадоға арналған ет маринадталмайды, пісіру алдында немесе пісіру кезінде тек тұз себіледі. Сонымен қатар, көмірдің қызуы мен еттен арақашықтығы бақыланып, етті баяу пісіруге қол жеткізіледі, әдетте ассадо пісуіне шамамен екі сағат уақыт керек. Еттен тамған майдың көмірге түсіп, еттің дәмін бұзған түтін шығаруына жол берілмейді. Кейбір ассадоларда еттің астындағы аймақ көмірден таза ұсталады. Ассадо әдетте бірден дастарқанға беріледі, бірақ етті жылы ұстау үшін оны үстелге қоюға да болады. Химичури – майдаланған петрушка, кептірілген орегано, сарымсақ, тұз, қара бұрыш, пияз және паприкамен зейтүн майынан жасалған соус, немесе сальса криола – қышқылда қызанақ пен пияз қосылған соус, ассадоға сүйемелдеме ретінде жиі беріледі, олар дәстүрлі түрде ішек-қарнына қолданылады, бірақ стейкке емес.
Салат
Тамаққа көбінесе салаттар қосылады, оларды асдо жиынында әйелдер дәстүрлі түрде орында дайындайды немесе асдоға үйлерінен әкеледі, ал ерлер етке назар аударады. Салат Оливье (ensalada rusa) – ассадоларда ең көп таралған салаттардың бірі. Парагвайда чипа гуасу, сопа парагвай және қайнатылған маниок гарнир ретінде де ұсынылады.
Вариациялар
Чилиде толық пісірілген тоқты (Cordero al palo) әдетте пебремен бірге беріледі, ол тазаланған шөптер, сарымсақ және ащы бұрыштардан жасалған жергілікті дәмдеуіш, көп жағынан алғанда, чимичурриге ұқсас. Бұл тағам Чилидің оңтүстігіне тән және салаттармен бірге ыстық күйінде ұсынылады. Толық тоқты түкірге байланып, ағаш отының үстінде тік пісіріледі. Дайындалуы шамамен 5 сағатқа созылады, себебі пісіру процесі тұрақты және төмен температурада жүруі керек. Бразилияда асдоны шурраско деп атайды, әдетте, оны тез пісіреді. Бразилияда жармаланған және тұздалған ет "carne assada" деп аталады және көбінесе кішкентай тілімдерге кесіліп, үстелдің ортасына тақтаға немесе кесу тақтасына қойылады, одан барлығы дәм тата алады. Әртүрлі жармаланған ет, шошқа еті, шұжық және кейде тауық түбірден үстелге дейін түкіріліп, әр адамға бір тілім ұсынылады. Бұл "родицио" деп аталады, себебі әр адам кезекпен дәм татады. Ағаш көмірінің орнына көбінесе ағаш көмірі қолданылады, ал бразилиялықтар етті шұңқырда немесе грильде пісіруге бейім. Розидио етіне әдетте тек тұз қосылады. Мексикада parrilladas немесе carne asadas сияқты ұқсас дәстүр бар, онда әртүрлі маринадталған ет түрлері, соның ішінде стейк, тауық және шұжықтар (осы жерде хоризо, лонганиза және моронга ерекше танымал) қолданылады. Бұлардың бәрі ағаш көмірінде пісіріледі. Грильге көкөністер де қойылады, әсіресе жасыл пияз (cebollitas), нопаль және жүгері (elote). Аргентина, Уругвай және Парагвайда asado al disco және asado al horno de barro сияқты балама әдістер бар, әсіресе ауылдық жерлерде. Рецепт өзгермейді, тек пісіру тәсілі ғана өзгеше. Asado al disco үшін (егістік құралының тозған дискісі) қолданылады. Металлдан жасалған және ойыс болғандықтан, оған үш немесе төрт металл аяқ дәнекерленеді және астындағы ыстық көмір немесе ағаш көмірі арқылы тиімді грильге айналады. Тағам спираль бойынша салынады, сонда май табиғи түрде ортаға қарай ағып, еттің қуырылуын қамтамасыз етеді. Әдетте, бұрыш пен пияз шетіне қойылады, осылайша олардың шырыны біртіндеп етке сіңеді. Asado al horno de barro дәстүрлі әдістен өзгеше, себебі саздан жасалған пеш (Парагвайда татакуа деп аталады) қолданылады. Бұл пештер Аргентина мен Парагвайдағы ранчоларда жиі кездеседі, олардың негізгі қызметі нан, чипа гуасу және сопа парагвай пісіру, бірақ олар ет пісіруге де өте қолайлы. Құрғақ болу ықтималдығы аз болғандықтан, жас шошқа еті және сирек кездесетін қой еті ұсынылады. Асадоны пісірудің тағы бір әдісі – май шелектерінен (немесе осыған ұқсас) жасалған шуленгоның ішінде пісіру, оның ішінде гриль орналастырылып, ет пен отты қатты желден қорғайды. Бұл шуленгоны әсіресе Патагония аймағында пайдалы етеді, бірақ оны басқа аймақтарда да ыңғайлылығы мен жылжыту мүмкіндігі үшін қолданады.
Басқа да асханалардағы ұқсас терминдер
Оңтүстік Америкадағы ассадоны Филиппиндегі ассадомен шатастыруға болмайды, ол екі түрлі қайнатылған тағамды білдіреді: ассадо де каражай – көкөністермен бірге қайнатылған ет; және шошқа ассадосы – шар сиудың тәтті қайнатылған нұсқасы. Филиппин асүйіндегі Латын Америкасы ассадосына балама түрлі инхиау тағамдары (сондай-ақ синугба немесе инсаль деп те аталады) болып табылады. Португалияда шұжық пен беконмен бірге пісірілген балық тағамы да ассадо деп аталады. Гоада қуырылған сиыр еті португал тіліндегі assado сөзінен assad деп аталады. Оңтүстік Африкада ассадор әдісімен пісірілген бүтін етті ассадо спит браай немесе спит жармасы деп атайды.