Ж.М. Барридің 1902 жылғы «Тамаша Крихтон» комедиялық пьесасы. Шотланд полиматы Джеймс Крихтоннан шабыттанған туынды, «Ернесттің маңыздылығы» мен неміс пьесаларымен байланысы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Комедиялық сахналық пьеса (1902)
Comic stage play (1902)
«Тамаша Крайтон» – 1902 жылы Дж. М. Барри жазған комикалық сахналық пьеса.
The Admirable Crichton is a comic stage play written in 1902 by J. M. Barrie.
Шығу тегі
Барри атауын өзінің сотақтанып жүретін шотландтық әріртанушысы Джеймс Крайтоннан алған, ол 16 ғасырдың генийі және спортшысы болған. Эпиграммаларды жақсы көретін Эрнест, Оскар Уайльдтың "Есімдердің маңыздылығы" пьесасының басты кейіпкерінің пародиязы болуы мүмкін. Сюжеттің бастауы 1896 жылы Людвиг Фулданың "Робинзонның аралы" атты неміс пьесасынан алынған деуге болады. Алайда, замандас сыншы Артур Бингхам Уокли бұл байланысты тек қана қауесет деп санайды: "Мен оның шындығына қызығушылық танытпаймын".
Barrie took the title from the sobriquet of a fellow Scot, the polymath James Crichton, a 16th century genius and athlete. The epigram loving Ernest is probably a caricature of the title character in Oscar Wilde's The Importance of Being Earnest. The plot may derive from Robinson's Eiland, an 1896 German play by Ludwig Fulda. The contemporary critic Arthur Bingham Walkley, however, viewed the connection as merely a rumour: "I feel quite indifferent as to its accuracy of fact".
Кейіпкерлер
1902 жылғы сахналық пьеса 1918 жылғы фильм 1950 жылғы телефильм 1957 жылғы фильм 1968 жылғы телефильм 2011 жылғы радио пьесасы Кричтон Х. Б. Ирвинг Базиль Гилл Реймонд Хантли Кеннет Мор Билл Траверс Рассел Тови Леди Мэри Ласенби Айрин Ванбру Мэри Дибли Джоан Хопкинс Салли Энн Хоуес Вирджиния МакКенна Бет Чалмерс Лоам графы Генри Кембел Леннокс Пауле Харкорт Уильямс Сесил Паркер Лоранс Найсмит Дэвид Тимсон Леди Кэтрин Ласенби Сибил Карлайл Жан Комптон Мерси Хейстед Кэрри Най Леди Агата Ласенби Мюриел Бомонт Леннокс Пауле Алвис Мабен Миранда Коннелл Эстель Марта Хоу Дуглас Эрнест Вулли Джеральд дю Мориер Джеймс Линдсей Дэвид Маркхэм Джеральд Харпер Ричард Истон Гуннар Каутери Твини (қызметші) Патти Браун Дайан Силенто Джанет Манро Лиззи Уоттс Әскери теңіз офицері Дж. К. Бакстон Эдди Берн Норман Баррс
1902 stage play 1918 film 1950 TV film 1957 film 1968 TV film 2011 radio play Crichton H. B. Irving Basil Gill Raymond Huntley Kenneth More Bill Travers Russell Tovey Lady Mary Lasenby Irene Vanbrugh Mary Dibley Joan Hopkins Sally Ann Howes Virginia McKenna Beth Chalmers The Earl of Loam Henry Kemble Lennox Pawle Harcourt Williams Cecil Parker Laurence Naismith David Timson Lady Catherine Lasenby Sybil Carlisle Jean Compton Mercy Haystead Carrie Nye Lady Agatha Lasenby Muriel Beaumont Lennox Pawle Alvys Maben Miranda Connell Estelle Kohler Martha Howe Douglas Ernest Woolley Gerald du Maurier James Lindsay David Markham Gerald Harper Richard Easton Gunnar Cauthery Tweeny (between maid) Pattie Brown Diane Cilento Janet Munro Lizzy Watts Naval Officer J. C. Buckstone Eddie Byrne Norman Barrs
Бірінші акт
Бірінші акт Лоам Холлде, британдық графтың үйінде өтеді, Крайтон оның үй басшысы. Лоам британдық қоғамдағы таптық айырмашылықтарды жасалма деп есептейді. Ол өз пікірлерін шай ішу кештерінде, қызметшілер аристократтармен араласып, баршасына ұят келтіретіндей етіп жеткізеді. Крайтон бұған ерекше қарсы, ол таптық жүйені "цивилизацияланған қоғамның табиғи нәтижесі" деп санайды.
Act one is set in Loam Hall, the household of the Earl of Loam, a British peer, with Crichton being his butler. Loam considers the class divisions in British society to be artificial. He promotes his views during tea parties, where servants mingle with his aristocratic guests, to the embarrassment of all. Crichton particularly disapproves, considering the class system to be "the natural outcome of a civilised society".
Екінші акт
Лоам, оның отбасы мен достары және Кричтон шұғылалы тропикалық аралда кеме апатына ұшырайды. Кричтон – бұл топтың іскерлік білімі бар жалғыз адамы, және ол бастапқыда ойсырап, көшбасшылыққа келеді. Оның бұл рөлі, жас аристократ Эрнесттің әдеттегі әңгімелер айтуын тоқтату үшін, ол әңгіме айтқан сайын басын суға малып жатқанда, алаңдататын сипат ала бастайды. Кричтонның әлеуметтік жағдайы жақсырақ адамдар бастапқыда оның күшейіп бара жатқан ықпалына қарсы тұрып, өздерінің жолдарымен кетеді, бірақ маңызды бір көріністе олар қайта оралып, Кричтонның ғана таба алған және пісіре алған тағамын қабылдап, оған мойын бұйғанын көрсетеді.
Loam, his family and friends, and Crichton are shipwrecked on a deserted tropical island. The resourceful Crichton is the only one of the party with any practical knowledge, and he assumes, initially with reluctance, the position of leader. This role begins to take on sinister tones when he starts training Ernest, one of the young aristocrats with them, to break a liking for laboured epigrams by putting his head in a bucket of water whenever he makes one. Crichton's social betters at first resist his growing influence and go their separate ways, but in a pivotal scene they return, showing their acquiescence by accepting the food Crichton alone has been able to find and cook.
Үшінші акт
Үшінші актіде оқиға екі жылға жылжиды. Крайтон аралды өркениеттендіріп, шаруашылықпен айналысып, үйлер салдырған. Енді оны "Гюв" деп атайды және оған билік пен құқықтармен қызмет етеді, дәл осылай Британиядағы мырзасы қызмет көргендей. Леди Мэри, Лоамның қызы, оған ғашық болып, үйдегі Лорд Броклхерстке берген уәдесін ұмытып кетеді. Ол Крайтонға тұрмысқа шығуға дайындалып жатқанда, олармен бірге кеме апатына ұшыраған дін қызметкері арқылы той өткізуге асығысқанда, кемедегі қарудың дауысы естіледі. Бір сәт ойланып, қайда екендерін жасыруға құмар болғаннан кейін, Крайтон әдеттегідей лайықты шешім қабылдап, сигнал береді. Құтқарушылар кемеден құлағандарды қарсы алғанда, ол қайтадан батлер қызметіне оралады.
In act three, the play has advanced two years. Crichton has civilised the island with farming and house building and now, called "the Guv. ", is waited on with the trappings and privileges of power, just as his master had been in Britain. Lady Mary, Loam's daughter, falls in love with him, forgetting her engagement to Lord Brocklehurst at home. Just as she and Crichton are about to be married by a clergyman who was shipwrecked with them, the sound of a ship's gun is heard. After a moment's temptation not to reveal their whereabouts, Crichton makes the conventionally decent choice and launches a signal. As the rescuers greet the castaways, he resumes his status as butler.
Төртінші акт
"Басқа арал" деп аталатын соңғы акт қайтадан Лоам-холлға оралады, онда бұрынғы жағдай тығырықтанған түрде қалпына келген. Лоамдар мен олардың достары Крайтонның қатысуына ұялады, себебі Эрнест аралдағы оқиғалар туралы жалған мәлімдеме жасады, өзін және Лорд Лоамды маңызды рөлдерде көрсетті. Леди Броклхерст, Лорд Броклхерсттің анасы, Леди Мэри Лорд Броклхерстке адалсыздық жасаған болуы мүмкін деп күдіктеніп, отбасы мен қызметшілерден аралдағы оқиғалар туралы сұрақ қояды. Үйдің барлық мүшелері бұл сұрақтардан қашады, бірақ соңғы сұраққа Леди Мэри үлкен қызығушылықпен: "О, жоқ, мүмкін емес!" – деп жауап береді, себебі Крайтонның оның үйленген үйінде үй басқарушы болып жұмыс істеуі мүмкін деген ұсыныс айтылады. Оны қорғау үшін Крайтон бұл мүмкін емес екенін, өйткені ол қызметтен кетіп қалғанын түсіндіреді, ал пьеса оның және Леди Мэридің өкінішпен айтылған соңғы қоштасуымен аяқталады.
Subtitled "The Other Island", the final act is set back at Loam Hall, where the status quo ante has returned uneasily. The Loams and their friends are embarrassed by Crichton's presence, since Ernest has published a false account of events on the island, presenting himself and Lord Loam in key roles. Lady Brocklehurst, Lord Brocklehurst's mother, quizzes the family and servants about events on the island, suspecting that Lady Mary might have been unfaithful to Lord Brocklehurst. The household evades these questions, except for a final one when Lady Mary reacts with shock – "Oh no, impossible " – to the suggestion that Crichton might become butler at her married household. To protect her, Crichton explains the impossibility is due to his leaving service, and the play ends with his and Lady Mary's regretful final parting.
Талдау
Пьеса сол кездегі өткір әлеуметтік теңсіздіктер мен даулы мәселелерді көтеріп көрсетеді. Барри одан да күрделі шешімді ойластырған – әсіресе Крайтон мен Леди Мэридің қарым-қатынасын жалғастырып, қуандыратын аяқтаманы жасауды – бірақ "көрермендер бұған дайын болмас" деп шешті.
The play deals with serious class issues that were controversial at the time. Barrie had considered a more controversial resolution – particularly an upbeat ending with Crichton and Lady Mary continuing their relationship – but decided "the stalls wouldn't stand it".
Өндірістер
Оны Чарльз Фроман шығарды және 1902 жылғы 4 қарашада Лондондағы Йорк герцогы театрында алғашқы көрсетілімі өтті, ол өте сәтті 828 қойылымға созылды. Крайтон рөлін Х. Б. Ирвинг, леди Мэри Ласенби рөлін Айрин Ванбру ойнады. 1903 жылы бұл пьесаны Фроман Бродвейде қойды, онда Уильям Жилет Крайтон рөлінде, ал Сибил Карлайл леди Мэри рөлінде ойнады. 1932 жылғы жазда Эдинбургте пьесаның Корольдік командалық қойылымы өтті. Джордж С. Тайлер 1931 жылы Нью-Йорктегі Нью-Амстердам театрында оны қайта жаңғыртты, Крайтон рөлінде Уолтер Хэмпден, Лоам графы рөлінде Хьюберт Брюс, ал леди Мэри Ласенби рөлінде Фэй Бэйнтер ойнады. 1957 жылы пьесаны Эдинбург Gateway компаниясы сахналады. 1985 жылы пьеса Манчестердегі Корольдік биржада Хью Кваршидің Крайтон, Джанет МакТирдің леди Мэри Ласенби, Аманда Донохоудың леди Кэтрин Ласенби және Эвриль Элгардың миссис Перкинс рөлінде қойылды. Пьеса 1989 жылы Лондонда Эдвард Фокс Крайтон рөлінде, ал жаңадан рыцарь атанған Рекс Харрисон Лорд Лоам рөлінде қайта жанданды. Харрисонның ұстазы Джеральд дю Мориер түпнұсқалық қойылымда немере інісінің рөлін ойнаған.
It was produced by Charles Frohman and opened at the Duke of York's Theatre in London on 4 November 1902, running for an extremely successful 828 performances. It starred H. B. Irving as Crichton and Irene Vanbrugh as Lady Mary Lasenby. In 1903, the play was produced on Broadway by Frohman, starring William Gillette as Crichton and Sybil Carlisle as Lady Mary. In Summer 1932, a Royal Command Performance of the play was held in Edinburgh. George C. Tyler revived it at the New Amsterdam Theatre in New York in 1931 starring Walter Hampden as Crichton, Hubert Bruce at the Earl of Loam and Fay Bainter as Lady Mary Lasenby. The play was staged by the Edinburgh Gateway Company in 1957. In 1985 the play was staged at the Royal Exchange, Manchester with Hugh Quarshie as Crichton, Janet McTeer as Lady Mary Lasenby, Amanda Donohoe as Lady Catherine Lasenby and Avril Elgar as Mrs. Perkins. The play was revived in London in 1989 with Edward Fox as Crichton, and the newly knighted Rex Harrison as Lord Loam. Harrison's mentor Gerald du Maurier played the nephew in the original production.
Теледидар нұсқалары
Пьесаның екі теледидарлық нұсқасы бар. Бірінші BBC қойылымы 1950 жылы екі рет тікелей эфирде көрсетілді, бірақ жазылған жоқ. Екіншісі – 1968 жылғы американдық телефильм.
There have been two television versions of the play. The first BBC production was performed live twice in 1950, and was not recorded. The second was a 1968 American TV movie.
Радиоға бейімделу
2011 жылы ол BBC Radio 4 үшін Рассел Товидің Кричтон рөлін ойнаған "Saturday Play" ретінде бейімделді. Round the Horne телесериалының 3-ші маусымы үшін пародиалық нұсқасы жасалды. Ол "Тамаша Лумбукет" деп аталды, Кричтон рөлінде Кеннет Уильямс ойнады.
In 2011, it was adapted as a Saturday Play for BBC Radio 4, starring Russell Tovey as Crichton. A spoof version was made for series 3 of Round the Horne. It was called "The Admirable Loombucket", with Kenneth Williams in the Crichton role.
Киноға бейімделу
1918 жылы түсірілген фильмді Г. Б. Самуэльсон режиссерлік еткен. 1957 жылы түсірілген фильмде Кеннет Мор, Салли Энн Хауес және Сесил Паркер бас рөлдерде ойнады.
A 1918 film was directed by G. B. Samuelson. A 1957 film starred Kenneth More, Sally Ann Howes, and Cecil Parker.
Мәдени әсері
Базил Фольти "Фолти Тауэрс" телехикаясының "Немістер" атты эпизодында Мануэльді "тамаша Кричтон" деп атайды. Кричтон британдық ғылыми-фантастикалық "Қызыл Жұлдыз" телесериалындағы механоид қызметші Критеннің прототипі болды.
Basil Fawlty refers to Manuel as "the admirable Crichton" in the Fawlty Towers episode "The Germans". Crichton formed the basis for Kryten as the name for the mechanoid servant in the British science fiction television series Red Dwarf.