Кіріспе
Тілдің табиғатын зерттейтін лингвистиканың саласы. Теориялық лингвистика – лингвистикадағы термин, жалпы лингвистика сияқты, оны әртүрлі түсінуге болады. Екеуі де тіл теориясына, немесе тілдің табиғатын зерттейтін және тіл не екендігі, барлық тілдердің ортақ белгілері неде деген негізгі сұрақтарға жауап іздейтін лингвистиканың саласына сілтеме ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл көзқарас бойынша, тіл мамандығын меңгеруге ұмтылатын, мысалы, студент, алдымен теорияны, яғни лингвистикалық жүйенің қасиеттерін, немесе Фердинанд де Соссюр ішкі лингвистика деп атаған нәрсені үйренуі керек. Содан кейін тәжірибе, яғни қолданбалы саладағы зерттеулер келеді. Бұл екіұштылық толыққанды проблемасыз емес, себебі тілдік педагогика, тілдік технология және қолданбалы лингвистиканың басқа да салалары да теорияны қамтиды.
Theoretical linguistics is a term in linguistics that, like the related term general linguistics, can be understood in different ways. Both can be taken as a reference to the theory of language, or the branch of linguistics that inquires into the nature of language and seeks to answer fundamental questions as to what language is, or what the common ground of all languages is. This perspective implies that the aspiring language professional, e. g. a student, must first learn the theory i. e. properties of the linguistic system, or what Ferdinand de Saussure called internal linguistics. This is followed by practice, or studies in the applied field. The dichotomy is not fully unproblematic because language pedagogy, language technology and other aspects of applied linguistics also include theory.
Тіл білімі салалары
Теориялық лингвистика ұғымы негізгі немесе ішкі лингвистиканы білдіргенде, ол тіл жүйесінің құрамына кіретін бөліктерді зерттеуді білдіреді. Бұл дәстүрлі түрде фонетика, морфология, синтаксис және семантиканы қамтиды. Прагматика мен дискурс та қосылуы мүмкін; мекемелер арасындағы шекаралар әртүрлі болады. Сонымен қатар, Соссюрдің жалпы лингвистика туралы анықтамасы синхрондық және диахрондық лингвистиканың екіұстау принципінен тұрады, осылайша тарихи лингвистиканы маңызды мәселе ретінде қарастырады. Қазіргі гуманитарлық тәсілдер құрылымдық лингвистика мен функционалдық лингвистика аясындағы теорияларды қамтиды. Құрылымдық лингвистика мен функционалдық лингвистиканың гуманитарлық тәсілдеріне қоса, теориялық лингвистика саласы басқа да аялар мен перспективаларды қамтиды. Эволюциялық лингвистика – тілдің пайда болуын және дамуын эволюциялық және когнитивтік тұрғыдан зерттейтін аялардың бірі. Ол формальды ережелер мен түрлендірулер арқылы тіл құрылымын түсіндіруге ұмтылатын генеративтік грамматиканың әртүрлі модельдерін қамтиды. Когнитивтік лингвистика және грамматикаға когнитивтік тәсілдер, керісінше, тіл мен таным арасындағы байланысқа назар аударады, тілдің біздің ойлау процестерімізге қалай әсер ететінін және оларды қалай бейнелейтінін зерттейді.