Египеттік копт дінінің тарихы: Иоанн Никийскийдің жылнамасы – Адамнан бастап Египеттің мұсылман басып алуына дейінгі маңызды деректер. Копт тарихы, Египет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мысырлық копт епископы Иоанн Никиу (шамамен 680-690 жж.) - Нил дельтасындағы Никиу (Пашати) қаласының египеттік копт епископы және 696 жылы Жоғарғы Мысырдағы монастырлардың басқарушысы. Ол Адамнан бастап Мысырдың мұсылмандар тарапынан басып алынуының соңына дейінгі оқиғаларды баяндайтын "Шығарманың" авторы. Иоанн Никиудың "Шығармасында" басқаша белгілі болмаған маңызды тарихи мәліметтер кездеседі.
Egyptian Coptic bishop
John of Nikiû (fl. 680 690) was an Egyptian Coptic bishop of Nikiû (Pashati) in the Nile Delta and general administrator of the monasteries of Upper Egypt in 696. He is the author of a Chronicle extending from Adam to the end of the Muslim conquest of Egypt. John of Nikiû's Chronicle contains important historical details otherwise unknown.
Өмір
Жоханның өмірі туралы екі маңызды дереккөз бар. Біріншісі – Аль-Ашмунин (Гелиополис) епископы Север жазған "Патриархтар тарихы". Онда Жохан туралы айтылған екі дербес өмірбаянға сілтеме жасалған: Александриялық Исаак Папасы (690-692 жж.) және Александриялық Симеон I Папасы (692-700 жж.). Екінші дереккөз – Жоханның Никиу епископы лауазымынан кейінгі ізбасары, Никиулық Мена жазған Александриялық Исақтың өмірі, ол 697-700 жылдар аралығында жазылған. "Патриархтар тарихы" бойынша, Жохан III Иоанн, Исаак және Симеон Патриархтардың кезінде өмір сүрген. Симеон Патриархы Жоханды қызметтен шеттетуге мәжбүр болды, себебі ол бір монахты, оның моральдық құқық бұзушылығы үшін тым қатты жазалап, он күннен кейін қайтыс болуына себеп болған.
There are two main sources for John's life. The first is the History of the Patriarchs by Severus, Bishop of Al Ashmunyn (Heliopolis). This draws on two originally independent biographies that mention John: those of Pope Isaac of Alexandria (690 692 CE) and Pope Simeon I of Alexandria (692 700 CE). The second source is the Life of Isaac of Alexandria composed by John's successor as bishop of Nikiu, Mena of Nikiu, between 697 and 700 CE. According to the History of the Patriarchs, John lived under the Patriarchs John III, Isaac, and Simeon. The Patriarch Simeon removed John from office, for having disciplined a monk guilty of some moral offence so severely that the monk died ten days later.
Жылнама
Бұл мәтіннің алғашқы редакторы Зотенберг, Иоанн Никиудің хроникасы негізінен грек тілінде жазылған деп, кейбір есімдердің формалары Иоаннның Мысырға қатысты бөлімдерді копт тілінде жазғанын көрсетеді деп болжады. Алайда, ғалымдардың пікірі қазір бұл хрониканың копт тілінде жазылған болуы мүмкін дегенге қалыптасқан. Бұл еңбек тек геиз тілінде сақталған. 1602 жылы түпнұсқаның арабша аудармасы жасалды. Мәтіннің бөліктерінде айқын зардап шеккен, кездейсоқ жіберілген үзінділер бар. Ең бастысы, отыз жылды (610 жылдан 640 жылға дейін) қамтитын үзінді жоқ. Әңгіме, әсіресе Константиннің билігіне дейінгі ерте кезеңдерде, көптеген анық тарихи қателіктерге толы. Бұл көшірушінің қателіктерінен немесе пұғандық тарихқа қатысты әдейі немқұрайдылық саясатынан болуы мүмкін. Мифтердің көптеген мысалдары бар, бірақ олар таза тарихқа көп сүйенбейді, мысалы, Юлий Цезардың анасы оны босану үшін кесіп, кесарево тілігі жасалды деген аңыз. Бұл кейінгі тарихшылардың ойлап тапқан аңызы, тарихи фактілерге ешқандай дәлел жоқ. Католик епискобы автор тарихты діни тұрғыдан баяндауға және моральдық оқиғаларды айтуға, таза тарихты баяндауға қарағанда көбірек қызығушылық танытады. Иоаннның тарихтың ең алғашқы кезеңдері туралы көзқарасы Секст Юлий Африкан және Иоанн Малалас сияқты көздерден алынған. Хрониканың ең маңызды бөлігі 7 ғасырдың басына қатысты өтетін оқиғалар. Иоанн 602 жылы фракиялық әскерлердің көтерілісін және император Маврикийдің узурпатор Фокаспен құлатылуын егжей-тегжейлі сипаттайды. Оның еңбегі Фокастың билігі туралы білімімізге және әсіресе Гераклийдің Карфагенде бастаған оған қарсы көтерілісіне маңызды үлес қосады. Өкінішке орай, Гераклийдің парсылармен шайқастары туралы бөлім сақталмаған. Иоаннның хроникасындағы ең маңызды бөлім, әлдебір Амр ибн әл-Ас басқарған мұсылман әскерлерінің Мысырға басып кіруі мен жаулап алуы туралы айтылған. Бұл оқиғаға куә болмаса да, Иоанн жаулап алудан кейінгі ұрпақтың бірі болғанға ұқсайды, ал хроника осы оқиғаның дерлік замандас есебін береді. Иоанн Амрдың жорығының маңызды оқиғаларын, мысалы, Вавилон бекінісін басып алу және Александрияны жаулап алу туралы сипаттайды. Уақыт жолы кейде шатастыратын болса да, оның егжей-тегжейлі баяндауы көбінесе айқын. Иоаннның хроникасының негізгі ағылшын тіліндегі аудармасын Р.Х. Чарльз жасаған. Онда Иоанн Мысырды мұсылман шапқыншылығы кезінде қамтыған қорқынышты жағдайды жанды түрде суреттейді: «Содан кейін Мысырдың барлық қалаларында үрей ұшып, олардың барлық тұрғындары қашып, барлық мүліктерін, байлықтарын және малдарын тастап Александрияға қарай бет бұрды». Сондай-ақ, ол арабтардың копттарға жасаған зұлымдықтары туралы бірнеше рет айтады: «Осы исмаилиттер келіп, әскер басшысын және оның барлық серіктерін аяусыз өлтірді. Олар қаланы зорлықпен басып алып, қақпаларын ашты, кіргендердің барлығын да қырды, ешкімді – қартты, баланы немесе әйелді аямады». Сондай-ақ: «Сосын мұсылмандар Накиусқа кіріп, оны басып алды. Олар қарсылық көрсететін сарбаз таппағандықтан, көшеде және шіркеулерде тапқан барлық еркек, әйел және сәбилерді қырды. Олар ешкімге аяушылық танытпады». Иоанн сонымен қатар жергілікті халыққа салған тыйым салынған жаңа салықтар туралы хабарлайды. Кейбір жағдайларда, салықтар соншалықты ауыр болғандықтан, отбасылар балаларын құлдыққа сатуға мәжбүр болды. Сондай-ақ, ол христиан дінінен бас тартып, ислам дінін қабылдаған мысырлықтарды да ескертеді. 451 жылы Халкидон кеңесінде бекітілген диофизит христологиясымен келіспей, миафизит көзқарасынан жазған Иоанн өзінің отанына жасалған исламдық шабуылды Византия империясында билік жүргізген Халкидондық наным-сенімдер үшін құдайдың жазасы деп сипаттайды. Хроникасының соңында Иоанн жеңілген александриялықтардың сезінетін үмітсіздігін былай деп суреттейді: «Осы қалада болған қайғы мен жылауды ешкім айта алмайды». Алайда, бұл оқиға үміт пен сеніммен аяқталады: «Бірақ Құдайдың күшті мейірімі бізді ренжіткендерді ұятқа қалдырады, Ол адамзатқа деген махаббатын біздің күнәларымызға жеңіспен қарастырады және бізді азаптайтын адамдардың зұлым мақсаттарын жоққа шығарады, олар Патшалардың Патшасы және Иелердің Иесі олардың үстінен билік етуін қаламайды, (олай болса) Иса Мәсіх – біздің шынайы Құдайымыз. Ал зұлым құлдарға келсек, Құдай оларды зұлымдықпен жояды: Киелі кітапта: «Менің өздеріне патша болуымды қаламаған жауларымды Маған алып келіңдер!» - деп жазылған».
The original editor of this text, Zotenberg, argued that John of Nikiû's Chronicle was originally written mostly in Greek, theorising that some of the name forms indicate that John wrote the sections concerning Egypt in Coptic. Scholarly opinion has shifted, however, to the belief that this chronicle was probably written in Coptic. The work survives only in a Ge'ez translation. In 1602, an Arabic translation of the original was made. Sections of the text are obviously corrupted with accidental omissions. Most notably, a passage covering thirty years (from 610 to 640) is missing. The narrative, especially the earlier sections up until the reign of Constantine, has many obvious historical errors. These may be due to mistakes by the copyist, or to a policy of deliberate negligence towards Pagan history. There are also many instances of myth and less a reliance on pure history, for instance, Julius Caesar's mother being cut open to birth him, resulting in a Caesarian section. This is a fable made up by later historians and bears no evidence to historical fact. The author, a catholic bishop, is more interested in telling moralising tales and history from a religious perspective, than relating pure history. John's view of the earliest periods of history is informed by sources such as Sextus Julius Africanus and John Malalas. The Chronicle is most noteworthy for its passages dealing with the early 7th century. John covers in detail the revolt of the Thracian armies in 602 and the subsequent overthrow of the Emperor Maurice by the usurper Phocas. His account adds considerably to our knowledge of the reign of Phocas and particularly to the successful revolt against him begun at Carthage by Heraclius. Unfortunately, the section dealing with the climactic Persian wars waged by Heraclius is not extant. Perhaps the most important section of John's Chronicle is that which deals with the invasion and conquest of Egypt by the Muslim armies of Amr ibn al Aas. Though probably not an eyewitness, John was most likely of the generation immediately following the conquest, and the Chronicle provides the only near contemporary account. John describes the major events of Amr's campaign, such as the taking of the Babylon Fortress and the capture of Alexandria. Though the timeline is occasionally confusing, its narrative details are often vivid. The main English translation of John's Chronicle is that of R. H. Charles. In it, John vividly records the fear that gripped Egypt during the Muslim invasions: Then a panic fell on all the cities of Egypt, and all their inhabitants took to flight, and made their way to Alexandria, abandoning all their possessions and wealth and cattle. He also makes several mentions of alleged atrocities committed against the Copts by the Arabs: And these Ishmaelites came and slew without mercy the commander of the troops and all his companions. And forthwith they compelled the city to open its gates, and they put to the sword all that surrendered, and they spared none, whether old men, babe or woman. Also: And thereupon the Moslem made their entry into Nakius, and took possession, and finding no soldiers (to offer resistance), they proceeded to put to the sword all whom they found in the streets and in the churches, men, women, and infants, and they showed mercy to none. John also reports the prohibitive new taxes placed on the native population. In some cases, the taxes were so burdensome that families were forced to sell their children into slavery. He also admonishes Egyptians who abandoned Christianity in favour of Islam. Writing from a miaphysite point of view — at odds with the diophysite Christology affirmed at the Council of Chalcedon in 451 — John describes the Islamic invasion of his homeland as divine punishment for the Chalcedonian beliefs which held sway in the Byzantine Empire. At the close of his Chronicle, John describes the despair felt by the conquered Alexandrians, writing: None could recount the mourning and lamentation which took place in that city And they had none to help them, and God destroyed their hopes and delivered the Christians into the hands of their enemies. However, the account ends on a note of hope and faith: But the strong beneficence of God will put to shame those who grieve us, and He will make His love for man to triumph over our sins, and bring to naught the evil purposes of those who afflict us, who would not that the King of Kings and Lord of Lords should reign over them, (even) Jesus Christ our true God. As for those wicked slaves, He will destroy them in evil fashion: as saith the holy Gospel: 'As for Mine enemies who would not that I should reign over them, bring them unto Me.'
Басылымдар мен аудармалар
; Кіріспе және ағылшын тіліндегі аудармасы Tertullian.org сайтынан. Кіріспе және ағылшын тіліндегі алғашқы христиан жазбаларының аудармасы earlychristianwritings.com сайтынан. "Жан де Никиудің хроникасы", басылған және француз тіліне аударған Х. Зотенберг, "Notices et Extraits des manuscrits de la Bibliothèque Nationale", XXIV том, I, 125–605 беттер (Париж, 1883) және жеке басылым (Париж, 1883). (Франция Ұлттық кітапханасының Gallica веб-сайтындағы онлайн нұсқасы)
; Introduction and English translation from Tertullian. org; Introduction and English translation from earlychristianwritings. com. "La Chronique de Jean de Nikioû", ed. and translated into French by H. Zotenberg in Notices et Extraits des manuscrits de la Bibliothèque Nationale, t. XXIV, I, pp. 125–605 (Paris, 1883) and also separately (Paris, 1883). (Online version in Gallica website at the "Bibliothèque nationale de France")