Кіріспе
Цитрус жемісі және өсімдігі. Citrus unshiu – жартылай тұқымсыз және қабығын оңай аршылап алатын цитрус түрі, сондай-ақ сацума мандарині немесе жапон мандарині деп те аталады. Эдо дәуірінде кишу миканы көбірек таралған, себебі цитрус тұқымы жоқ Citrus unshiu жеген адамның бедеулікке ұшырауы мүмкін деген сенім болған. Citrus unshiu Жапонияда Мейдзи дәуірінде жаңару басталғаннан кейін танымал болды. Оның Жапонияда пайда болғаны айтылады. 2010 жылдары жүргізілген генетикалық зерттеулер Citrus unshiu-дың аналық түрі кишу (Citrus kinokuni) және әкелік түрі куненбо (Citrus nobilis Lour. var. kunip) екенін көрсетті.
Citrus unshiu is a semi seedless and easy peeling citrus species, also known as the satsuma mandarin or Japanese mandarin. During the Edo period of Japan, kishu mikans were more popular because there was a popular superstition that eating Citrus unshiu without seeds made people prone to infertility. Citrus unshiu became popular in Japan after modernization started in the Meiji period. It is said to have originated in either Japan Genetic studies conducted in the 2010s suggest that the maternal species of Citrus unshiu is kishu (Citrus kinokuni) and the paternal species is kunenbo (Citrus nobilis Lour. var. kunip).
Номенклатура
Унсиу Қытайда вэньчжоу миган, ал Жапонияда микан (немесе ресми түрде 温州蜜柑, қытай тілінде қолданылатын таңбалардың жапонша оқылуы) деп аталады. Екі тілде де атау "Вэньчжоудың бал цитрусы" (Қытайдың Чжэцзян провинциясындағы қала) деген мағынаны білдіреді. Қытай тіліндегі тағы бір атауы – ухэ цзю, ол "тұқымсыз мандарин" дегенді білдіреді. Ағылшын тіліндегі атауларының бірі – сацума, ол Жапонияның бұрынғы Сацума провинциясынан шыққан, осы жемістер алғаш рет Батысқа экспортталған жер.
Жіктеу
Танака жіктелу жүйесі бойынша Citrus unshiu мандариннен бөлек түр деп есептеледі. Свингл жүйесі бойынша unshiu мандарин сорттарының тобы болып саналады. Генетикалық талдау сацуманың жоғары дәрежеде ішкі сәйкестікке ие мандарин-помело гибриді екенін көрсетті, оның геномның 22 пайызы – көптеген мандариндерге қарағанда үлкен үлес – помелодан шыққан. Ол төмен помелолы Huanglingmiao немесе kishumikan мандаринінің (Танака C. reticulata-ға жатқызған) помело немесе помело гибридімен будандастырылуынан пайда болды, содан кейін алынған сорт тағы бір Huanglingmiao немесе kishumikan мандаринімен кері будандастырылды.
Сипаттамалары
Цитрус уншиу – цитрустың ең тәтті сорттарының бірі. Ол көбінесе тұқымсыз болады және басқа мандарин апельсиндерінің (Citrus reticulata) шамасында келеді. Сацумалар жұмсақ, былғары тәрізді қабығымен белгілі; басқа цитрус жемістерімен салыстырғанда, оның қабығын аршу өте оңай. Қабығы көбінесе тегіс немесе сәл кедір-бұдыр, орташа немесе кішкентай, жазық шар пішіндес болады. Сацумаларда әдетте 10-12 оңай бөлінетін, қалың мембраналары бар бөлікшелер болады. Бұл жеміс 19 ғасырдың соңынан бастап АҚШ-та кеңінен таралды. 1878 жылы Мейдзи кезеңінде Овари микандары Жапонияның Кюсю провинциясының Сацума аймағынан АҚШ-қа, Жапониядағы АҚШ елшісінің әйелі Анна Ван Валкенбург арқылы әкелінді, ол оларды сацума деп атады. 1908 және 1911 жылдар аралығында Мексика шығанағының төменгі жағалау штаттарына шамамен миллион Овари микан ағашы импортталды. Овари әлі де Флоридада кеңінен өсіріледі. Дегенмен, кейбір гибридтері де бар.