Жақсы пісірілген картоп – дәстүрлі оңтүстікамерикандық тағам. Түрлі соустармен, ірімшікпен немесе басқа қосымшалармен дайындалады. Денсаулыққа пайдалы!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Картоп тағамы
Potato dish
Біріккен Корольдіктің кейбір бөліктерінде (әсіресе Шотландияда емес) жакет картоп деп аталатын пісірілген картоп – Оңтүстік Америкадан, атап айтқанда Перуден шыққан картоптан жасалған тағам. Оны май, ірімшік, қышқыл қаймақ, соус, пісірілген бұршақ, тунец және тағы басқалар сияқты қосымшалармен, үстемелермен немесе дәмдеуіштермен беруге болады. Картоптың кейбір сорттары, мысалы, Рассет және Король Эдуард, олардың мөлшері мен құрамына байланысты, пісіруге басқаларына қарағанда жақсырақ келеді. Картоптан майысқанға болады деген жалған пікірге қарамастан, пісірілген картоп салауатты тамақтанудың бір бөлігі болуы мүмкін.
A baked potato, known in some parts of the United Kingdom (though not generally Scotland) as a jacket potato, is a preparation of potato originating from South America, specifically Peru. It may be served with fillings, toppings or condiments such as butter, cheese, sour cream, gravy, baked beans, and tuna, among others. Some varieties of potato, such as Russet and King Edward, are more suitable for baking than others, owing to their size and consistency. Despite the popular misconception that potatoes are fattening, baked potatoes can be part of a healthy diet.
Дайындық
Картопты кәдімгі газды немесе электр пеште, конвекциялық пеште, микротолқынды пеште, барбекю грилінде немесе ашық отта пісіруге болады. Кейбір мейрамханалар көптеген картопты пісіруге арналған арнайы пештерді пайдаланады, содан кейін оларды ыстық күйде ұстап, дастарханға дайын етеді. Пісіру алдында картопты жақсылап жуып, тазалап, кептіріп, көздері мен беткі зақымдарын алып тастап, май немесе сары маймен, сондай-ақ тұзбен сүртіп қою керек. Картопты шанышқымен немесе пышақпен тесіктеп қою пісіру кезінде будың шығуына мүмкіндік береді және ішкі бу қысымының артуынан картоптың қабығы мен етінің жарылуын болдырмайды. Микротолқынды пеште қабығы тесілмей пісірілген картоп, қыздырудың жылдам өзгеруіне байланысты, осыған осал келеді. Дәстүрлі пеште 200 °C (392 °F) температурада үлкен картопты пісіруге бір-екі сағат уақыт керек. Микротолқынды пеште пісіру пештің қуатына және картоптың көлеміне қарай алты минуттан он екі минутқа дейін созылады, бірақ әдетте қабық қытырлап шықпайды. Кейбір рецепттерде микротолқынды және дәстүрлі пештердің екеуі де қолданылады, микротолқынды пеш пісіру процесінен бұрын артық буды кетіру үшін пайдаланылады. Стандартты пеште пісірмес бұрын картопты алюминий фольгаға орап қою ылғалды сақтауға көмектеседі, ал орамасыз қалдырса, қабық қытырлап шығады. Ашық отта немесе барбекюдің көмірінде пісіргенде қабық күйіп кетпеуі үшін фольгаға орау қажет болуы мүмкін. Картопты оттың көміріне тікелей көміп пісірсе, жақсы піседі, бірақ қабығы көбінесе күйіп, жеуге жарамсыз болады. Пісірілген картоп толық піскендігін оның ішкі температурасы 99 °C (210 °F) жеткенде білуге болады. Картоп пісірілгеннен кейін кейбіреулер қабығын тастап, тек ішін жейді, ал енді біреулер қабықтың дәмі мен текстурасын ұнатады, себебі ол диеталық талшықтарға бай. Қабығымен пісірілген картоптың С витаминінің 20-40% жоғалуы мүмкін, өйткені ауада қыздыру баяу жүреді және витаминнің белсенділігі ұзақ уақытқа созылуы мүмкін. Кішкентай картоп үлкендерге қарағанда тез піседі, сондықтан оның С витамині көбірек сақталады.
Potatoes can be baked in a conventional gas or electric oven, a convection oven, a microwave oven, on a barbecue grill, or on (or in) an open fire. Some restaurants use special ovens designed specifically to cook large numbers of potatoes, then keep them warm and ready for service. Prior to cooking, the potato is ideally scrubbed clean, washed and dried, with eyes and surface blemishes removed, and rubbed with oil or butter and/or salt. Pricking the potato with a fork or knife allows steam to escape during the cooking process and prevent accidental explosions/rupturing of the potato skin and flesh due to accumulate steam pressure inside; potatoes cooked in a microwave oven without pricking the skin are especially susceptible due to rapid fluctuations in heat. It takes between one and two hours to bake a large potato in a conventional oven at 200 °C (392 °F). Microwaving takes from six to twelve minutes depending on oven power and potato size, but does not generally produce a crisp skin. Some recipes call for use of both a microwave and a conventional oven, with the microwave being used to vent most of the steam prior to the cooking process. Wrapping the potato in aluminium foil before cooking in a standard oven will help to retain moisture, while leaving it unwrapped will result in a crisp skin. Cooking over an open fire or in the coals of a barbecue may require wrapping in foil to prevent burning of the skin. A potato buried directly in coals of a fire cooks well, albeit with a mostly burned and inedible skin. A baked potato is fully cooked when its internal temperature reaches 99 °C (210 °F). Once a potato has been baked, some people discard the skin and eat only the interior, while others enjoy the taste and texture of the skin, which is rich in dietary fiber. Potatoes baked in their skins may lose between 20 and 40% of their vitamin C content because heating in air is slow and vitamin inactivation can continue for a long time. Small potatoes bake more quickly than large ones and therefore retain more of their vitamin C.
Вариациялар
Кейбіреулер картопты пісіріп, ішін қалыптап алып, қабығын қабық қалпында қалдырады. Ақ түсті картоптың ішкі бөлігін кейіннен ірімшік, май немесе бекон сияқты әртүрлі тағамдармен араластыруға болады. Содан кейін бұл қоспа картоп қабығына салынып, пешке қойылып жылытылады. Америкада мұндай картопты "толтырылған картоп қабығы", "толтырылған картоп" немесе "екі рет пісірілген картоп" деп атайды. Ұлыбританияда оған пісірілген бұршақ, каррилі тауық, "коронация" тауығы, чили кон карне, тунец және креветка қосады, ал Шотландияда тіпті хаггис та жағалық картопқа салынады. Тағы бір түрі – "Хассельбек" картопы, онда картоп түбіне дейін жұқа тілімдерге кесіледі, пішіні сақталады, сосын пешке пісіріледі, кейде ірімшікпен шашылады. "Хассельбек" атауы осы тағамды тудырған Стокгольмдегі "Хассельбакен" атты сәнді қонақ үйі мен мейрамханасына сілтеме жасайды.
Some people bake their potatoes and then scoop out the interior, leaving the skin as a shell. The white interior flesh can then be mixed with various other food items such as cheese, butter, or bacon bits. This mixture is then spooned back into the skin shells and they are replaced in the oven to warm through. In America, these are known variously as loaded potato skins, filled potatoes and twice baked potatoes. In Great Britain, toppings or fillings include baked beans, curried chicken, coronation chicken, chili con carne, tuna and prawn, and in Scotland even haggis is used as a filling for jacket potatoes. A variation is Hasselback potatoes, where the potato is cut into thin slices almost down to the bottom, so that the potato still holds its shape, and is then baked in the oven, occasionally scalloped with cheese. The name "Hasselback" refers to the luxurious Hasselbacken hotel and restaurant in Stockholm, which originated this dish.
Солтүстік Америка
Көптеген мейрамханаларда пісірілген картоп май, қышқыл қаймақ, қияқ, ұсатылған ірімшік және бекон сияқты қосымшалармен беріледі. Қосымшалар әдетте міндетті емес, ал клиенттер қалағанша көп немесе аз тапсырыс бере алады. Көптеген қосымшалармен берілген пісірілген картопты әдетте "толтырылған картоп" немесе "толтырылған пісірілген картоп" деп атайды. Мұндай картоп стейк немесе осыған ұқсас басқа да тағамға гарнир ретінде беріледі. Ірі және толтырылған пісірілген картопты дербес тағам ретінде де ұсынуға болады, әдетте ол жоғарыда аталған ингредиенттерге қоса етпен толтырылады. Оған барбекюде пісірілген немесе түтінделген ет немесе чили қосылады. Брокколи сияқты көкөністер де қосылуы мүмкін.
Many restaurants serve baked potatoes with sides such as butter, sour cream, chives, shredded cheese, and bacon bits. Sides are usually optional and customers can order as many or as few as they wish. Baked potatoes that are served with a number of these sides are commonly referred to as loaded potatoes or loaded baked potatoes. These potatoes can themselves be a side item to a steak dinner, or a similar entree. Large and stuffed baked potatoes may be served as an entree, usually filled with meat in addition to any of the ingredients mentioned above. Barbecued or smoked meat or chili is substituted. Vegetables such as broccoli may also be added.
Айдахо штаты
Жеке штаттардың ішінде Айдахо штаты картоп өндірісінде жетекші орынды иеленеді. 20-ғасырдың басында Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы Айдахода пісірілген картопты белсенді түрде насихаттады, көбінесе Голливудтың киножұлдыздарын пайдаланды. 1908 жылы Хазен Титус Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының вагондар бөлімінің бастығы болып тағайындалды. Ол Якима аңғарының шаруаларымен әңгімелесіп, картоптың тым ірі болғандықтан сатуға мүмкіншілік болмай, оны шошқаларға жем ретінде беруге мәжбүр екендерін естіді. Титус бір картоптың салмағы екі-бес фунтқа дейін жететінін, бірақ тұтынушылар кішкентай картопты артық жақсы көретінін, ал кейбіреулер оларды қалың және кедір-бұдыр қабығының салдарынан пісіру қиын болғандықтан жеуге жарамсыз деп санайтынын білді. Титус және оның командасы баяу пеште пісіргеннен кейін «жеуге болмайтын» картоптың өте дәмді екенін анықтады. Ол шаруалардан екі фунттан асатын картопты сатып алуға келісім жасады. «Netted Gem Bakers» картопының алғашқы партиясы жеткізілгеннен кейін көп ұзамай, 1909 жылдан бастап «Солтүстік жағалау экспресі» жолаушыларына ұсынылды. Темір жолдың ерекше ұсынысы туралы ақпарат жылдам тарады, көп ұзамай «Ұлы, үлкен пісірілген картоп» деген ұран темір жолдың жолаушылар тасымалын жарнамалау үшін қолданыла бастады. 1914 жылы Солтүстік Тынық мұхитының Сиэтл қоймасына жаңа ғимарат салынғанда, тілші былай деп жазды: «Төбесінде 40 фут ұзындығы және 18 фут диаметрі бар пісірілген картоп пішіндес үлкен таңба орнатылған. Картоп электр шамдарымен жарықтандырылған, ал оның «көздері» электр механизмі арқылы үнемі жыпылықтайды. Картоптың тілігіне салынған майдың кесегі ара-арасында жарқырап тұрады». «Ұлы, үлкен пісірілген картоптың жолы» деген ұранды насихаттау үшін пошта карточкалары, хат ашу құралдары және қасықтар сияқты сыйлықтар да шығарылды; бұл ұран Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы үшін шамамен 50 жыл бойы қызмет етті. Н.Р. Стритер мен Х. Колдуэлл сөзін жазған, ал Оливер Джордж музыкасын жазған «Ұлы, үлкен пісірілген картоп» әні осы картоп туралы жазылған.
Of the individual states, Idaho is the major producer of potatoes. The Idaho baked potato was heavily promoted by the Northern Pacific Railroad in the early 20th century, often using Hollywood movie stars. Hazen Titus was appointed as the Northern Pacific Railway's dining car superintendent in 1908. He talked to Yakima Valley farmers who complained that they were unable to sell their potato crops because their potatoes were simply too large, so they fed them to hogs instead. Titus learned that a single potato could weigh from two to five pounds, but that smaller potatoes were preferred by the end buyers of the vegetable and that many considered them not to be edible because their thick, rough skin made them difficult to cook. Titus and his staff discovered the "inedible" potatoes were delicious after baking in a slow oven. He contracted to purchase as many potatoes as the farmers could produce that were more than two pounds in weight. Soon after the first delivery of "Netted Gem Bakers", they were offered to diners on the North Coast Limited beginning in 1909. Word of the line's specialty offering traveled quickly, and before long it was using "the Great Big Baked Potato" as a slogan to promote the railroad's passenger service. When an addition was built for the Northern Pacific's Seattle commissary in 1914, reporter wrote, "A large trade mark, in the shape of a baked potato, 40 ft. long and 18 ft. in diameter, surmounts the roof. The potato is electric lighted and its eyes, through the electric mechanism, are made to wink constantly. A cube of butter thrust into its split top glows intermittently." Premiums such as postcards, letter openers, and spoons were also produced to promote "The Route of the Great Big Baked Potato"; the slogan served the Northern Pacific for about 50 years. The song "Great Big Baked Potato" (words by N. R. Streeter and H. Caldwell; Music by Oliver George) was written about this potato.
Ұлыбритания
Пісірілген картопты кейде Ұлыбританияда "жакет картоп" деп атайды. Пісірілген картоп Ұлыбританияда көп жылдар бойы танымал болды. 19 ғасырдың ортасында, күз және қыс айларында көшеде сатушылар жакет картопты сатқан. Лондон қаласында осылайша күніне шамамен 10 тонна пісірілген картоп сатылған деп есептелінеді. Ұлыбританиядағы жакет картопқа ең көп қосылатын нәрселер (немесе "топпингтер") – ұсатылған чеддер ірімшігі, пісірілген бұршақ, тунец майонезі, чили кон карне және тауық пен бекон. Пісірілген картопты Гай Фокс күнінде жиі жейді; дәстүр бойынша олар көбінесе оттың ыстық күлінде пісірілген.
A baked potato is sometimes called a jacket potato in the United Kingdom. The baked potato has been popular in the UK for many years. In the mid 19th century, jacket potatoes were sold on the streets by hawkers during the autumn and winter months. In London, it was estimated that some 10 tons of baked potatoes were sold each day by this method. Common jacket potato fillings (or "toppings") in the United Kingdom include grated cheddar cheese, baked beans, tuna mayonnaise, chili con carne and chicken and bacon. Baked potatoes are often eaten on Guy Fawkes Night; traditionally they were often baked in the glowing embers of a bonfire.
Франция
Пісірілген картоп француз тілінде "pomme de terre au four" деп аталады. Оны ет тағамдарына қосымша ретінде немесе "pataterie" аталған жылдам тамақтандыру орнында негізгі тағам ретінде беруге болады.
A baked potato is called "pomme de terre au four" in French. It may be served as an accompaniment to a meat dish, or, in a fast food restaurant called a "pataterie", be the centre of a meal.
Армения
Севан көлін қоршаған армян ауылдарында пісірілген картоптың аймақтық түрі "п'ур" деп белгілі. Кептірілген сиыр тынысы үйіліп, отын ретінде қолданылады, осы арқылы дәмдемелмеген картопты баяу пісіреді, олар ортасына қойылады.
A regional variation of the baked potato is known in rural Armenian villages surrounding Lake Sevan as "p'ur" Dried cow dung is stacked and used as fuel to slowly bake unseasoned potatoes which are placed in the center.
Түркия
Кумпир (болгар тілінен компир, "картоп") – Түркияда кең таралған жылдам дайындалатын тағам. Оның негізгі түрі картоптан жасалады, картоптар фольгаға оралып, арнайы пештерде пісіріледі. Картоп ортасынан тілінеді, іші тұзсыз маймен араластырылып, кашар ірімшігімен пюреленеді. Дегенмен, картопқа түрлі тағамдар қосылуы мүмкін: майонез, кетчуп, тұршы, жүгері, шұжық тілімдері, морковь, саңырауқұлақтар және орыс салаты. Стамбулдың Ортакөй ауданындағы кафелердегі кумпир туристердің арасында ерекше танымал және одан да көп ингредиенттер ұсынады.
Kumpir (from Bulgarian компир, "potato"), a baked potato with various fillings, is a popular fast food in Turkey. In its basic form, it is made with potatoes that are wrapped with foil and baked in special ovens. The potatoes are sliced down the middle and the insides are mixed with unsalted butter and puréed with kaşar cheese. However, all sorts of foods can be added to the potato: mayonnaise, ketchup, pickles, sweetcorn, sausage slices, carrots, mushrooms and Russian salad. The cafés in Ortaköy, Istanbul, make kumpir that are especially popular with the tourists and offer even more ingredients.
Ресей
Түрлі толтырмалармен пісірілген картоп дәстүрлі орыс тағамы деп есептелмесе де, жақында жылдам тағам ретінде танымалдылығы артып келеді.
Although baked potato with various fillings is not considered a traditional Russian dish, it has recently been gaining popularity as a fast food.
Бразилия
Пісірілген картоп Бразилияда белгілі бір дәрежеде танымал, онда оны кейде batata Inglesa (сөзбе-сөз "ағылшын картопы" деп аударылады, бұл ағылшын сорты картопты – "Король Эдуардты" қолдануына байланысты болуы мүмкін).
The baked potato is reasonably popular in Brazil, where it is sometimes known as batata Inglesa (lit. translated as 'English potato', likely due to the use of an English variety of potato: the 'King Edward').