Кіріспе

І ғасырдағы яһуди заңдарының жетекші авторитеті - Гамалиел Ақсақал (/ɡ//ə/'/m//eɪ//l//i//əl//, // /'/m//ɑː// //, /,/ɡ//æ//m//ə/'/l//iː//əl/; сондай-ақ Гамлиел деп те жазылады; Раббан Гамлиэль хазель Закин; Гамалиел хо Пресбитер), немесе Раббан Гамалиел І, бірінші ғасырдың басында Синедриондағы жетекші авторитет болды. Ол Симеон бен Хиллелдің ұлы және ұлы яһуди мұғалімі Хиллелдің немересі еді. Оның ұлы – Шимон бен Гамалиел, ол Гамалиелдің әкесінің құрметіне аталған, ал қызы Симон бен Натанаил есімді дін қызметкеріне үйленді. Христиан дәстүрінде Гамалиел яһуди заңын білетін парызшыл ретінде танылады. Елшілердің істері кітабының 5-тарауы Гамалиелді барлық яһудилердің құрмет тұтқан адамы және апостол Пауылға яһуди заңын үйреткен мұғалім ретінде сипаттайды. Гамалиел Иса Мәсіхтің апостолдарына көрсетілетін кеңшілікке шақырып, өзінің әріптес-паризшылдарын ынталандырды.

Басқа жерлерде

Елшілердің істері Ғамалиелді парызшыл және Мұса заңының белгілі докторы ретінде таныстырады. Үлкен контексте (тарау), Петр және басқа елшілер еврей билігі бұрын уағыз айтуға тыйым салған болатын, бірақ олардың Евангелияны уағыз етуді жалғастырғаны үшін Санхедрин алдында қудаланғаны сипатталған. Бұл жол Ғамалиелдің елшілерді өлтіруге қарсы аргумент келтіріп, Теодас пен Галилеялық Иуданың бұрынғы көтерілістерін еске түсіргенін, олардың өлімінен кейін бұл көтерілістердің тез күйрегенін айтады. Ғамалиелдің кеңесі оның қорытынды аргументінен кейін қабылданды:

Елшілердің істері кітабы кейіннен Пауыл елшісінің "Тарсуста туғанын", бірақ Иерусалимде "Ғамалиелдің аяғында тәрбиеленгенін, әкелер заңын толыққанды үйренгенін" айту арқылы жалғасады. Пауыл Ғамалиелден қандай ұстанымдарды қабылдағаны туралы ешқандай мәлімет берілмейді, себебі Пауыл сол кезде қауымда берілген еврей ретінде танылғандығы болжанады. Сондай-ақ, Ғамалиелдің христиандықтың қандай аспектілеріне әсер еткені айтылмаған. Дегенмен, Ғамалиелдің көпшілық алдында сабақ бергені туралы басқа ешқандай жазба жоқ. Пауыл елшісі мен яһудизмнің қарым-қатынасы ғылыми пікірталас нысаны болып қала береді. Гарвард университетінің дінтану және шіркеу тарихы профессоры Гельмут Кёстер Пауылдың осы әйгілі раввиннің шәкірті болғанын күмәнданады, Ғамалиелдің христиандыққа қатысты айтқан толеранттығы мен Пауылдың дінге келгенге дейін христиандарға көрсеткен "ашкөздікпен" арасындағы айқын қарама-қайшылықты атап көрсетеді.

Гамалиелдің евангелиі деп аталатын кітап

"Гамалиелдің Ізгі хабары" – кейбір ғалымдардың пікірінше, Пилаттың апокрифтерінің бір бөлігі болуға тиіс гипотетикалық кітап. Ежелгі дереккөздерде мұндай Ізгі хабар туралы тікелей мәлімет жоқ болса да, Паулин Ладеуз және Карл Антон Баумстарк 1906 жылы мұндай кітаптың болғандығын алғаш рет айтты. Мұндай кітаптың бұрын болған деп санайтын ғалымдар оны Кириак есімді епископтың "Марияның азасы" (Лаха Мариам) атты уағызынан қайта құрастырды. Олар Лаха Мариам Гамалиелдің Ізгі хабарынан кеңінен цитата келтіреді деп есептейді; "Марияның азасы" кітабында "Мен, Гамалиел" деп басталатын бөлім бар, бұл бөлімдердің іс жүзінде бұрыннан бар Ізгі хабардан алынған деген күдік тудырды. Дегенмен, басқа ғалымдар автордың жоғалған Ізгі хабарды "ұрлап" алған деген қорытынды жасаудың қажеті жоқ деп санайды және бұл бөлімдер Кириактың Гамалиелдің қарапайым перспективасынан жазылған деп есептейді. Лаха Мариамның толыққанды қолжазбалары эфиопия (геиз) және каршуни (араб) тілдерінде сақталған. Лаха Мариам жоғалған Ізгі хабардан цитата келтірген-келтірмегеніне қарамастан, Гамалиел онда маңызды рөлде. Ол Исаның қабірінде өлген адамды қайта тірілту арқылы жасалған керемет емнің куәсі; Исаның тастап кеткен қабір киімдерінің керемет күші бар. Гамалиел сонымен қатар Понтий Пилатпен де сөйлейді, ол өзінің христиан екендігімен өте жағымды бейнеленген.

Құрмет

Діни дәстүр бойынша, Ғалилея христиан дінін қабылдаған, ал оның ерте христиандарға деген төзімділігі осыған байланысты. Константинопольдік Фотий I-нің мәлімдемесіне сәйкес, ол Әулие Петір мен Елші Жоханның бірге шайынып, ұлы Абибон (Абибо, Абибас, Абибус) және Никодиммен бірге христиан дініне кірген. "Клементиан әдебиеті" оның дін өзгерткенін жасырып, христиан бауырларына жасырын көмектесу үшін Синедрионың мүшелігін сақтап қалғанын көрсетеді. Кейбір ғалымдар бұл дәстүрлерді теріс деп санайды және Ғалилея туралы айтылған мәтіндерде оның христиан болғаны туралы тікелей немесе жанама мәлімет жоқ. Шығыс православие шіркеуі Ғалилеяны қасиетті санап, оны 2 тамызда еске алады – дәстүр бойынша, оның реліквиялары, алғашқы шейіт Стефан, Абибон (Ғалилеяның ұлы) және Никодимнің реліквияларымен бірге табылған күн. Католик шіркеуінің дәстүрлі литургиялық күнтізбесі реліквиялардың табылған күнін 3 тамызда тойлайды. Бесінші ғасырда оның денесі керемет түрде табылған және Пиза соборында сақталған делінеді. Ғалилея туралы 15 ғасырлық каталондық құжатта, "Ллацердің істері" атты кітапта айтылған.