Кіріспе
Философиялық зомби (немесе "p зомби") – акыл-ой философиясындағы ой экспериментіне қатысатын, физикалық тұрғыдан қалыпты адамнан ешқандай айырмасы жоқ, бірақ саналы тәжірибесі жоқ тіршілік иесі. Мысалы, егер философиялық зомбиді өткір затпен тегіс тіксінсе, ол ешқандай ауырсыну сезінбесе де, кез келген саналы адам сияқты дәл сол реакцияны көрсетеді. Философиялық зомбилерге қатысты аргументтер физикализмнің түрлеріне қарсы және сананың қиын мәселесін қорғау үшін қолданылады. Бұл – субъективті, ішкі, бірінші тұлғалық, «қалай сезіледі» деген тәжірибелерді физикалық тұрғыда түсіндіру мәселесі. Философиялық зомбилерге қатысты аргументтерді қолдайтындардың бірі, философ Дэвид Чалмерс, философиялық зомби физикалық тұрғыдан саналы адаммен толықтай сәйкес келетіндіктен, тіпті оның логикалық мүмкіндігі физикализмді жоққа шығарады деп санайды. Өйткені ол саналы тәжірибенің жеке факт ретінде бар екенін көрсетеді. Философ Даниэль Столжар зомбилердің мүлдем субъективті күйлері болмауы керек емес екенін, ал физикалық жағынан бірдей екі адам арасындағы ең ұсақ психологиялық айырмашылық, мысалы, кофедің дәмі оларға қалай сезіледі, физикализмді жоққа шығаруға жеткілікті екенін атап көрсетті. Мұндай аргументтер көптеген философтар тарапынан сынға алынған. Кейбір физикалистер, мысалы Дэниел Деннет, философиялық зомбилер логикалық тұрғыдан дұрыс емес және демек, мүмкін емес дейді, немесе барлық адамдар философиялық зомбилер деп санайды; Чалмерс бұл идеяны өз еңбектерінде одан әрі дамытып, танымал етті. Зомбилерге қатысты аргумент немен байланысты екені туралы белсенді пікірталас жүріп жатыр. Дэвид Брэддон Митчелл және Роберт Кирк. Көбінесе ойлау мүмкіндігінің мүмкіндікке тең емес екенін айтатын сыншылардың қатарында Каталин Балог, Кит Фрэнкиш, Кристофер Хилл және Стивен Ябло бар. Аргументтің логикалық жарамдылығына күмән келтіретін сыншылардың арасында Джордж Билер бар. Стенфорд философия энциклопедиясындағы философиялық зомбилерге қатысты мақаланың 2019 жылғы жаңартуында Кирк ағымдағы жағдайды былай қорытындылады: Екі тараптың талқылаулары күрделенгенімен – немесе мүмкін, соның нәтижесінде – олар одан да көндіре алмай отыр. Әр тараптың ықпалы күшті. 2013 жылы Бурже мен Чалмерс жүргізген кәсіби философтардың сауалнамасы бойынша 36% P зомбилер ұғымға келмейтін, бірақ метафизикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін айтты; 23% метафизикалық тұрғыдан мүмкін екенін, 16% ұғымға келмейтін екенін, ал 25% «басқа» деп жауап берді. 2020 жылы дәл осы сауалнаманың нәтижелері шамалы өзгеше болды: «ұғымға келмейтін» 16%, ұғымға келмейтін, бірақ мүмкін емес 37%, «метафизикалық мүмкін» 24% және «басқа» 23%.
A philosophical zombie (or "p zombie") is a being in a thought experiment in philosophy of mind that is physically identical to a normal human being but does not have conscious experience. For example, if a philosophical zombie were poked with a sharp object, it would not feel any pain, but it would react exactly the way any conscious human would. Philosophical zombie arguments are used against forms of physicalism and in defense of the hard problem of consciousness, which is the problem of accounting in physical terms for subjective, intrinsic, first person, what it's like ness experiences. Proponents of philosophical zombie arguments, such as the philosopher David Chalmers, argue that since a philosophical zombie is by definition physically identical to a conscious person, even its logical possibility refutes physicalism. This is because it establishes the existence of conscious experience as a further fact. Philosopher Daniel Stoljar points out that zombies need not be utterly without subjective states, and that even a subtle psychological difference between two physically identical people, such as how coffee tastes to them, is enough to refute physicalism. Such arguments have been criticized by many philosophers. Some physicalists, such as Daniel Dennett, argue that philosophical zombies are logically incoherent and thus impossible, or that all humans are philosophical zombies; Chalmers further developed and popularized the idea in his work. There has been a lively debate about what the zombie argument shows. David Braddon Mitchell, and Robert Kirk. Critics who assert mostly that conceivability does not entail possibility include Katalin Balog, Keith Frankish, Christopher Hill, and Stephen Yablo. Critics who question the argument's logical validity include George Bealer. In his 2019 update to the article on philosophical zombies in the Stanford Encyclopedia of Philosophy, Kirk summed up the current state of the debate:
In spite of the fact that the arguments on both sides have become increasingly sophisticated—or perhaps because of it—they have not become more persuasive. The pull in each direction remains strong. A 2013 survey of professional philosophers by Bourget and Chalmers found that 36% said P Zombies were conceivable but metaphysically impossible; 23% said they were metaphysically possible; 16% said they were inconceivable; and 25% responded "other". In 2020, the same survey yielded almost identical results: "inconceivable" 16%, conceivable but impossible 37%, "metaphysically possible" 24%, and "other" 23%.
Зомбилердің түрлері
Философиялық зомбилер ой эксперименттерінде кеңінен қолданылса да, тұжырымдаманың егжей-тегжейлі айқындалуы әрқашан бірдей болмайды. P зомбилері ең алдымен материализм және мінез-құлық сияқты физикализмнің белгілі бір түрлеріне қарсы аргументтер келтіру үшін енгізілді, оған сәйкес психикалық күйлер тек мінез-құлық ретінде ғана бар. Сенім, тілек, ой, сана және т.б. мінез-құлық (сыртқы немесе ішкі мінез-құлық) немесе мінез-құлыққа бейімділік ретінде түсіндіріледі. Мінез-құлық бойынша қалыпты адамнан ажыратуға болмайтын, бірақ саналы тәжірибесі жоқ p зомби, мінез-құлық тұрғысынан алғанда логикалық түрде мүмкін емес, сондықтан p зомбидің логикалық мүмкіндігіне сілтеме жасау мінез-құлықтың жалған екенін көрсетеді. Зомбилер аргументін қолдайтындар, әдетте, p зомбилердің физикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін қабылдайды, ал қарсыластары олардың метафизикалық, ал кейбір жағдайларда тіпті логикалық тұрғыдан да мүмкін емес екенін жоққа шығарады. Зомби тұжырымдамасының біріктіретін идеясы – саналы тәжірибесі мүлдем жоқ адам. Әр түрлі ой эксперименттерінде қолданылатын зомбилердің әр түрлі типтерін келесідей ажыратуға болады: мінез-құлық зомбисі мінез-құлық жағынан адамнан ажыратылмайды. Нейрологиялық зомбидің адам миы бар және ол әдетте физиологиялық жағынан адамнан ажыратылмайды. Жансыз зомбидің жаны жоқ. Кемшікті зомби немесе имп зомби – p зомби сияқты, бірақ адамнан өзгеше әрекет етеді. Бұл сананың эволюциялық мәселесінің контекстінде маңызды. Зомби ғаламы физикалық жағынан біздің әлемімізге толықтай сәйкес келеді, бірақ ондағы ешбір тіршілік иесінде квалия жоқ.
A behavioral zombie is behaviorally indistinguishable from a human. A neurological zombie has a human brain and is generally physiologically indistinguishable from a human. A soulless zombie lacks a soul. An imperfect zombie or imp zombie is like a p zombie but behaves differently than a human. It is important in the context of the mind evolution problem. A zombie universe is identical to our world in all physical ways, except no being in it has qualia.