Кіріспе

Rutaceae тұқымдасына жататын өсімдік түрі

Трилист апельсин, Citrus trifoliata (syn. Poncirus trifoliata), Rutaceae тұқымдасына жатады. Трилист апельсинін жеке Понцирус туысына жатқызуға немесе Citrus туысына қосуға бола ма деген мәселе талқыланып жүр. Бұл түр цитрустардың арасында жапырақтары түсетін, күрделі жапырақтары және мамық жабындысы бар (төменгі жағы қалың түкпен жабылған) жемістерімен ерекшеленеді. Бұл өсімдіктің тегі Солтүстік Қытай мен Корея, сондай-ақ жапондық ащы апельсин (каратачи), қысқа төзімді апельсин немесе қытай ащы апельсині деп те аталады. Өсімдік салыстырмалы түрде суыққа төзімді цитрус (USDA 6 аймағы) және орташа аяз бен қарға төтеп бере алады, нәтижесінде үлкен бұта немесе кішкентай ағаш болып өседі. Citrus trifoliata тамырына қанаттандырылған цитрус ағаштары өз тамырларында өскенге қарағанда көбінесе мықтырақ болады.

Сипаттама

Үш жапырақты апельсин сабақтарындағы ірі тікендерімен және үш (немесе сирек бес) жапырақшадан тұратын, жапырақтарымен танылады, әдетте ортаңғы жапырақшасы ұзын, ал екі бүйіргі жапырақшалары ұзын болады. Гүлдері ақ түсті, қызғылт тоқпанды аталықтарымен, диаметрі нағыз цитрус гүлдерінен ірірек, бірақ басқа тұрғысынан оларға өте ұқсас, тек иісі нағыз цитрусқа қарағанда әлдеқайда нашар. Нағыз цитрус сияқты, жапырақтарын езіп жібергенде хош иіс шығарады. Жемістері жасыл түсті, піскенде сарға айналады, диаметрі лаймдай, кішкентай апельсинге ұқсайды, бірақ беті жұмсақ түкпен жабылып, шафталғандай жұмсақ текстураға ие. Жемістерінің де басқа цитрус түрлерінен ерекше иісі бар және көбінесе көп мөлшерде тұқымдары болады.

Тамақ ретінде

Жемістер өте ащы, бұл ішінара олардың құрамындағы понциринге байланысты. Көптеген адамдар оларды таза күйінде жеуге болмайтын деп есептейді, бірақ олардан мармелад жасауға болады.

Таксономия

Үш жапырақты апельсин тарихи түрде цитрус туысына жатқан деп есептелді, бірақ Уолтер Свингл (1871 – 1952) оны өзінің жаңа туысы, Понцирусқа, басқа цитрус түрлерінен ерекшеленетін үш жапырақты жапырақтарына сүйене отырып, көшірді. Бұл, тарихи цитрусты жеті туысқа бөлетін үлкен қайта жіктеудің бір бөлігі болды. Алайда, Дэвид Мейберли мен Диансян Чжан Свинглдің барлық жаңа туыстарын қайтадан Citrus туысына біріктірді. Трифлиатты апельсин пластидтерінің алғашқы филогенетикалық талдауы Понцирусты цитрус ішінде орналастырды, бұл бір туысқа сәйкес келеді. Бірақ Ву және авторлардың ядролық геномды реттеуі оның геномы ерекшеленгенін көрсетті, Понцирусты жеке туыс ретінде сақтауға жеткілікті себеп бар. Пластидтік және ядролық геномдық талдау арасындағы қайшылықты түсіндіру үшін, трифолиатты апельсин, мүмкін, ежелгі цитрус пен белгісіз, алыс туысы арасындағы будандасудың нәтижесі болуы мүмкін, немесе тарихында басқа түрден cpDNA геномын сіңірген болуы мүмкін деп болжалды. Оллитрау, Курк және Крюгер деректердің көп бөлігі үш жапырақты апельсинді қамтитын кеңейтілген Citrus туысына сәйкес келетінін көрсетті, бірақ көптеген ботаниктер әлі де Свинглді ұстанатынын мойындайды. Егер Poncirus Citrus туысына қосылса, ал C. polyandra қолжетімсіз болса, Citrus polytrifolia атауы ұсынылған. Чжан мен Мейберли бұл Юньнань культивары трифолиатты апельсин мен басқа цитрус арасындағы гибрид болуы мүмкін деген қорытындыға келді, бұл гибридтен күтілетінге кері. Бұл талдау оның P. trifoliata-дан шамамен 2,82 миллион жыл бұрын бөлініп шыққанын анықтады. Бірақ трифолиатты апельсин мен басқа цитрус түрлері арасында жасанды гибридтер алынған. Свингл жүйесінде, трифолиатты апельсин Понцирусқа орналастырылғандықтан, осы генерикалық будандасулар үшін «× Citroncirus» гибридтік туыс атауы қолданылды. Олардың ең танымалдары – цитраж (трифолиатты және тәтті апельсиннің буданы), және цитрумело (трифолиатты апельсин мен 'Дункан' грейпфрутының гибриді). Трифлиатты апельсинді Citrus туысына орналастыру осы гибридтер енді туыс аралық емес, оның орнына Citrus ішіндегі гибридтер болады дегенді білдіреді. Осы гибридтердің геномдық талдауы олардың барлығы P. trifoliata-дан, емес P. polyandra-дан шыққандығын көрсетті.