Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цитрус жемісі және өсімдік цитрус жемісі және өсімдік
Citrus fruit and plant
the citrus fruit and plant
Юзу (Citrus × junos, жапонша 柚子 немесе ユズ; /j//uː//z//uː//audio=En us yuzu. oga/) – Шығыс Азиядағы Rutaceae тұқымдасына жататын цитрус жемісі және өсімдік. Юзу негізінен Шығыс Азияда өсіріледі, бірақ соңғы кезде Жаңа Зеландияда, Австралияда, Испанияда, Италияда және Францияда да өсірілуде. Ол қытайдың орталық бөлігінде мандарин апельсинінің мангшаньеджу түршесі мен ичан папедасының F1 буданы ретінде пайда болған деп саналады.
Yuzu (Citrus × junos, from Japanese 柚子 or ユズ; '/j//uː//z//uː//audio=En us yuzu. oga/) is a citrus fruit and plant in the family Rutaceae of East Asian origin. Yuzu has been cultivated mainly in East Asia, though it has also recently been grown in New Zealand, Australia, Spain, Italy, and France. It is believed to have originated in central China as an F1 hybrid of the mangshanyeju subspecies of mandarin orange and the ichang papeda.
Сипаттама
Бұл жеміс сары немесе жасыл түсті, терісі тегіс емес, сары цлементинге ұқсайды және пісу дәрежесіне байланысты сары немесе жасыл болуы мүмкін. Юзу жемісі өте хош иісті, диаметрі әдетте 5-7.5 см аралығында болады, бірақ қалыпты грейпфрут сияқты үлкенге жетеді (8 см-ге дейін немесе одан да үлкен). Юзу тік өсетін бұта немесе кішкентай ағаш түрінде болады, көбінесе көптеген ірі тікендері болады. Жапырақтары ерекше, олардың жапырақ тәрізді сабақтары макрут лаймы мен ичанг папедасына ұқсас және күшті хош иіске ие. Юзу судачиге (Токусима префектурасынан шыққан жапондық цитрусы, юзу мен мандарин апельсинінің буданы) көп жағынан ұқсас, бірақ судачиден айырмашылығы, юзу ақырында қызғылт сары түске дейін піседі және жемістің дәмінде шамалы айырмашылықтар бар.
This fruit resembles a yellow clementine with uneven skin and can be either yellow or green depending on the degree of ripeness. Yuzu fruits, which are very aromatic, typically range between in diameter but can be as large as a regular grapefruit (up to , or larger). Yuzu forms an upright shrub or small tree, which commonly has many large thorns. Leaves are notable for a large, leaf like petiole, resembling those of the related makrut lime and ichang papeda, and are heavily scented. Yuzu closely resembles sudachi (Citrus sudachi, a Japanese citrus from Tokushima Prefecture, a yuzu–mandarin orange cross) in many regards, though, unlike the sudachi, yuzu eventually ripen to an orange colour and there are subtle differences between the flavors of the fruit.
Өсіру
Юзу Қытайдың орталық бөлігінде және Тибет аймағында табиғи түрде өсіп, пайда болған. Ол Тан әулеті кезінде Жапония мен Кореяға әкелінді және әлі де сол елдерде өсіріледі. Юзу өте баяу өседі, әдетте жеміс беруіне он жылдай уақыт керек болады. Жеміс беру мерзімін қысқарту үшін оны каратахи (P. trifoliata) түбіне қалауға болады. Басқа цитрус өсімдіктерінен айырмашылығы, юзу салыстырмалы түрде аязға төзімді, себебі оның тегі Ичанг папедасының суыққа төзімділігінен туындайды, сондықтан ол қысы суық болатын, басқа сезімтал цитрус түрлері өспейтін аймақтарда өсірілуі мүмкін.
The yuzu originated and grew wild in central China and Tibet region. It was introduced to Japan and Korea during the Tang dynasty and is still cultivated there. It grows slowly, generally requiring ten years to fruit. To shorten the duration to fruiting, it may be grafted onto karatachi (P. trifoliata). It is unusual among citrus plants in being relatively frost hardy, due to its cold hardy Ichang papeda ancestry, and can be grown in regions with winters as low as where more sensitive citrus would not thrive.
Сорты және ұқсас жемістер
Жапонияда юдзудың әшекейлік түрі хана юдзу (花柚子, 花ゆず) "гүл юдзу" деп аталады, ол жемісінен гөрі гүлдері үшін өсіріледі. Юко деп аталатын юдзудың тәтті түрі тек Жапонияда ғана кездеседі; 1970 және 1980 жылдары ол қатты құрып кетуге жақын болды, ал Жапонияның оңтүстігінде осы сортты қайта жаңғыртуға үлкен күш жұмсалды. Жапонияда юдзудың тағы бір түрі – шиши юдзу (獅子柚子), оның терісі түйіндеулі болады. Корей цитрусы, Джеджу аралынан шыққан дангюджа, пішіні мен дәмі юдзуға ұқсас болғандықтан оның бір түрі деп есептеледі, бірақ генетикалық тұрғыдан алғанда ол помелоның бір түрі.
In Japan, an ornamental version of yuzu called hana yuzu (花柚子, 花ゆず) "flower yuzu" is also grown for its flowers rather than its fruit. A sweet variety of yuzu known as the yuko, only present in Japan, became severely endangered during the 1970s and 1980s; a major attempt has been made to revive this varietal in southern Japan. Another variety of yuzu in Japan, with knobby skin, is called shishi yuzu (獅子柚子). Dangyuja, a Korean citrus fruit from Jeju Island, is often considered a type of yuzu due to its similar shape and flavor, but it is genetically a variety of pomelo.
Жапония
Юдзудің ішкі өндірісі шамамен 27 000 тоннаны құрайды (2016 ж.). Көбінесе жеміс ретінде желмесе де, юдзу жапон тағамдарында кеңінен қолданылады, оның хош иісті қабығы мен шырыны лимон сияқты басқа да тағамдарда қолданылатын тәрізді пайдаланылады. Юдзудің дәмі қышқыл және хош иісті, грейпфруттың дәміне ұқсас, бірақ мандариннің әлдеқандай ескертулері бар. Юдзу цитрус негізіндегі соус – понзудың (судачи, дайдай және басқа ұқсас цитрус жемістерімен бірге) ажырамас бөлігі болып табылады, сонымен қатар юдзу сіркесі де өндіріледі. Юзукошо (немесе юзукосё, сөзбе-сөз "юзу және бұрыш") – жасыл немесе сары юдзу қабығынан, жасыл немесе қызыл бұрыштан және тұздан жасалған дәмді жапондық соус. Юдзу қабығы жіңішке кесілген түрде дәмді, тұзды жұмыртқа пудингі – шаванмуши және мисо шорпасын безендіру үшін қолданылады. Ол көбінесе судачи және кабосумен бірге қолданылады. Юдзу түрлі тәттілерді, оның ішінде мармелад пен торт жасауға қолданылады. Ол көптеген снэктердің (мысалы, Doritos) дәмін беру үшін кеңінен қолданылады.
Yuzu's domestic production is about 27,000 tons (2016). Though rarely eaten as a fruit, yuzu is a common ingredient in Japanese cuisine, where the aromatic zest (outer rind) and the juice are used much in the same way that lemons are used in other cuisines. The yuzu's flavor is tart and fragrant, closely resembling that of the grapefruit, with overtones of mandarin orange. It is an integral ingredient (along with sudachi, daidai, and other similar citrus fruits) in the citrus based sauce ponzu, and yuzu vinegar is also produced. [[Yuzukoshō (also yuzukosho, literally "yuzu and pepper") is a spicy Japanese sauce made from green or yellow yuzu zest, green or red chili peppers, and salt. Slivered yuzu rind is used to garnish a savory, salty egg pudding dish called chawanmushi, as well as miso soup. It is often used along with sudachi and kabosu. Yuzu is used to make various sweets, including marmalade and cake. It is used extensively in the flavoring of many snack products, such as Doritos.
Корея
Кореялық тағамдарда южа көбінесе южа чхон (유자청, южа мармалады) және южа шайын дайындау үшін қолданылады. Южа чхон қабығынан тазартылып, дәні алынып, жұқалап кесілген южаны қантқа мақтап жасалады, ал южа шайын ыстық суға южа чхон қосып дайындауға болады.
In Korean cuisine, yuja is most commonly used to make yuja cheong (유자청, yuja marmalade) and yuja tea. Yuja cheong can be made by sugaring peeled, depulped, and thinly sliced yuja, and yuja cha, yuja tea, can be made by mixing hot water with yuja cheong.
Юдзу моншалары
Юзу өзінің ерекше күшті хош иісімен де танымал, ал оның қабығынан алынған май парфюмерия ретінде сатылады. Жапонияда қысқы күн тойында (Тодзи) юзумен моншаға түсу дәстүрі кем дегенде 18 ғасырдың басынан бері келеді. Толық юзу жемістері моншаның ыстық суына жіберіледі, кейде мата қапқа салынып, осылай хош иісі таратылады. Жемістің жартысын кесіп, цитрус шырыны монша суымен араластырылуы мүмкін. Юзу моншасы, көбінесе юзу ю (柚子湯) деп, сондай-ақ юзу буро (柚子風呂) деп аталады, суық тиюден сақтайды, терінің құрғақтығын емдейді, денеге жылу береді және сананы сергітеді деседі.
Yuzu is also known for its characteristically strong aroma, and the oil from its skin is marketed as a fragrance. In Japan, bathing with yuzu on Tōji, the winter solstice, is a custom that dates to at least the early 18th century. Whole yuzu fruits are floated in the hot water of the bath, sometimes enclosed in a cloth bag, releasing their aroma. The fruit may also be cut in half, allowing the citrus juice to mingle with the bathwater. The yuzu bath, known commonly as yuzu yu (柚子湯), but also as yuzu buro (柚子風呂), is said to guard against colds, treat the roughness of skin, warm the body, and relax the mind.
Басқа жерлер
XXI ғасырдың басында юзу АҚШ және басқа батыс елдерінің аспаздары тарапынан кеңінен қолданыла бастады, және 2003 жылы «The New York Times» газетінде жарияланған мақалада назар аударды. АҚШ-та Ауыл шаруашылығы министрлігі шетелден таза юзу жемісін (басқа көптеген цитрус өсімдіктері сияқты) және оның ағаштарын импорттауға тыйым салады. Бұл шара отандық егістер арасында жұқпалы аурулардың таралуын болдырмау мақсатында жасалған. Дегенмен, 1888 жылы Калифорнияға әкелінгеннен кейін, юзу АҚШ-та өсіріліп, сатылымға түседі.
Beginning in the early 21st century, yuzu has been increasingly used by chefs in the United States and other Western nations, achieving notice in a 2003 article in The New York Times. In the United States, the Department of Agriculture has a ban on the import of fresh yuzu (alongside most citrus plants) from abroad, including both the fruit and the trees. This is intended to prevent the spread of contagious diseases amongst domestic crops. However, following its introduction to California in 1888, yuzu is cultivated and available for sale in the United States.