Кіріспе
Иран тілі Лури (لوری, لۊری) – Батыс Азиядағы иран халқы – лурлардың сөйлейтін оңтүстік-батыс иран тілдерінің континуумы. Лури диалектілері орта парсы тілінен тараған, олардың ішінде Орталық Лури, Бахтияри және Оңтүстік Лури тілдері бар. Бұл тіл Иранда таралған.
Luri (, ) is a Southwestern Iranian language continuum spoken by the Lurs, an Iranian people native to Western Asia. The Luri dialects are descended from Middle Persian and are Central Luri, Bakhtiari, and Southern Luri. in Iran.
Тарих
Лури тілі ежетегі және орта парсы тілдеріне ең жақын тұратын тірі тіл. Бұл тіл орта парсы тілінен (парсиг) туындаған. Ол парсы немесе Оңтүстік Загрос тобына жатады және лексикалық тұрғыдан қазіргі парсы тіліне ұқсас, бірақ негізінен дыбысталуымен ерекшеленеді. "Иран энциклопедиясы" бойынша: "Лори диалектілерінің барлығы стандартты парсы тіліне жақын және парсы-араб әліпбиімен жазылған ерте жаңа парсы мәтіндеріндегідей парсы тілінің бір кезеңінен дамыған болуы мүмкін. Лори тіліне тән, ерте жаңа парсы тілінде болмаған немесе одан туындамаған жалғыз ерекшелік – инхоативтік жұрнақ (төменде қараңыз), бірақ оның да еврей-парсы мәтіндерінде кездесетін жағдайлары бар". Бахтиари диалектісі парсы тіліне жақын болуы мүмкін. Екі ерекше тіл бар: Үлкен Лури (Лор-е бозорг), Оңтүстік Лури (Бахтиари диалектісін қоса алғанда) және Кіші Лури (Лор-е кучек), Солтүстік Лури. Хамадан облысының маңында Солтүстік Лури тілінде сөйлейді.
Бахтияри
Бахтияри диалектісі Шахармахал және Бахтияри провинциясындағы негізгі бірінші тіл болып табылады (шамамен ), Шарекорд, Боружен, Бен және Саман аудандарынан басқа, онда парсы, түркі және Шахармахали диалектілері басым. Исфахан провинциясының шамамен тұрғындары Бахтияри тілінде сөйлейді.
Ішкі жіктеу
Тіл орталық лури, бахтияри және оңтүстік лури диалектілерінен құралған.
Сөздік
Иран тілдерімен салыстырғанда, лури тілі араб және түркі тілдері сияқты шетел тілдерінен аз әсер көрген. Бүгінде лури грамматикасы мен сөздік қорында көптеген ежелгі иран тілінің ерекшеліктері сақталып, байқалады. Әртүрлі аймақтық және әлеуметтік-экологиялық жағдайларға және көршілес этностармен, әсіресе күрдтер мен парсылармен ұзақ жылдар бойындағы әлеуметтік байланыстарға байланысты, луридің түрлі диалектілері, басым ортақ белгілеріне қарамастан, маңызды айырмашылықтарға ие. Солтүстік диалектіде күрд тілінен алынған сөздер көптеп кездеседі, ал оңтүстік диалектілер (Бахтияри және Оңтүстік Лури) парсы тілінен алынған сөздерге көбірек ұшыраған.