Кіріспе
Кішкентай Канада (фр. le petit Canada) – 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында АҚШ-қа, әсіресе Жаңа Англияға көшіп келген француз канадалықтарының құрамындағы әртүрлі қауымдастықтарды атау. Жаңа Англия француз тілі деп белгілі, канадалық француз тілінің бір түрі Жаңа Англияның кейбір аймақтарында әлі де қолданылады.
Тарих
Кейбір ертедегі эмигранттар Америка Құрама Штаттарына көшіп келді, өйткені олар американдық төңкеріс кезінде американдықтардың жағына шығуға шешім қабылдады. Филадельфиядағы Ескі Сент-Джозеф шіркеуінің мұрағаттары иезуит әкесі Фердинанд Штайнмайердің (Ата Фермер) Нью-Йорк штатының Фишкаль қаласына жақын Революциялық соғыс қоймасына жасаған сапарларын тіркеген. Көптеген ерлер 1775 жылы Джеймс Ливингстонның солтүстік-шығыс Квебекке шабуылға дайындалып жалдаған Континенттік армияның 1-ші Канада полкінің мүшелері болды. Экспедиция сәтсіз аяқталып, олар отбасыларымен және американдық милициямен бірге Канададан қуылды. 1840-1930 жылдар аралығында шамамен 900 000 француз канадасы Квебек диаспорасының бөлігі ретінде АҚШ-қа көшіп келді. Бұл франкофондардың басым көпшілігі Жаңа Англияның алты штатына қоныстанды: Коннектикут, Мэн, Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Род-Айленд және Вермонт, сондай-ақ Нью-Йорк штатының солтүстігіне. Квебекке жақын штаттарға, әсіресе провинциямен шекаралас штаттарға көшіп келгендердің көпшілігі кедейлікте және нашар дамыған, ауыл шаруашылығына тәуелді экономиканың салдарынан жұмыс таппады. 19 ғасырда АҚШ әлемдегі ең өнеркәсіптік дамыған және гүлденген елдердің бірі болды. Көшіп келгендер дәстүрлі ауылдық өмір салтын тастап, индустриалды әлемге енді. Манчестер, Нью-Гэмпшир; Левистон, Мэн; және Вунсокет, Род-Айленд Квебек жұмысшылары үшін маңызды бағыттар болды. Француз канадалықтары басқа провинциялардан да көшіп келді: Онтариодан келгендер көбінесе Иллинойс пен Мичиганға, ал Манитобадан және басқа Батыс провинцияларынан келгендер Миннесота мен Висконсинге қоныстанды. 1900 жылы Миннеаполис және Сент-Пол, Миннесота штатында үлкен француз канадалық қауымдастығы болды. Манчестердің батыс жағы, Нью-Гэмпшир, ең танымал "Кішкентай Канадалардың" бірі болды, себебі 19 және 20 ғасырларда Квебектен тоқыма фабрикаларында жұмыс істеу үшін жұмысшылар тартылды, нәтижесінде қалада көптеген француз тілді тұрғындар болды. Манчестердің Кіші Канадасында орналасқан "Сент-Мэри Халық банкі" ("La Caisse Populaire Ste. Marie") АҚШ-та алғашқы несиелік кооператив болып табылады, ол француз канадалықтарына қызмет көрсету үшін құрылды. Несиелік кооператив, немесе "халық банкі" ("la caisse populaire") – бұл Квебектегі квебектер бастаған қаржы институты, олар ағылшын тілді канадалықтар басқаратын банктерден несие алуда қиындықтарға тап болды. Манчестердің "Кішкентай Канадасының" ең белгілі тұрғыны – "Пейтон-плейс" романының авторы Грейс Металиус болды. Металиус өзінің француз канадалық тегін мойындамады және Манчестерде француз канадалық емес аудандарда өмір сүрді, себебі анасы ұлтанына деген көзқарастың алдын алуға тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Металиус күйеуі соғысқа кеткеннен кейін және тұрғын үй тапшылығына байланысты Кішкентай Канадада тұруға мәжбүр болды. Керісінше, Массачусетс штатының Леоминстер қаласынан шыққан роман жазушысы Роберт Кормиер өзінің көптеген шығармаларында, әсіресе "Француздар жазғы жаз" романында Жаңа Англиядағы ойдан шығарылған, бірақ нақты Кішкентай Канадалардың мәдениетін көрсетті. Ревлонның негізін қалаушы, орыс еврейі Чарльз Ревсон Манчестердің Кішкентай Канадасындағы суық сулы үйлерде өскен. Басқа да танымал Кішкентай Канадалар Лоуэлл, Массачусетс, роман жазушысы Джек Керуактың туған жері және Мэн штатындағы Льюистон қаласында табылды. Тағы бір маңызды франко-американдық қауым Массачусетс штатының оңтүстік-шығысындағы Фолл-Риверде пайда болды. Нәтижесінде, франко-американдық азаматтық лигасы, Ришелье клубы, Ла-Федерация Католическая Франко-американская де Фолл-Ривер және Л'Ассоциация Культурная Франсуаза де Фолл-Ривер сияқты бірқатар мәдени және қайырымдылық ұйымдар француз тілі мен мәдениетін дамыту үшін құрылды. Бүгінде Жаңа Англия француз тілі (негізінен канадалық француз тілінің бір түрі) Жаңа Англияның кейбір аймақтарында, әсіресе Мэн штатында қолданылады.