Жеке тұлғаның қалыптасуы мен маңызы

Кіріспе

Адамды немесе топты ерекшелендіретін қасиеттер, сенімдер, мінез-құлық, сыртқы түрі және/немесе бейнесі.

Жекелік – адамның немесе топтың сипаттамасын беретін қасиеттер, сенімдер, мінез-құлық ерекшеліктері, сыртқы келбеті және/немесе бейнесінің жиынтығы. Жекелік балалық шақта қалыптаса бастайды, балалар өздерін түсіне білген кезде, және өмірдің әртүрлі кезеңдерінде тұрақты болып қалады. Жекелікті әлеуметтік және мәдени факторлар, сондай-ақ басқалардың адамның ерекшеліктерін қабылдауы мен мойындауы қалыптастырады. "Identity" терминінің латын тіліндегі "identitas" сөзінен шығуы, жеке тұлғаның өзінің және "басқалармен бірлігінің" психикалық бейнесін көрсетеді. Жекелік кәсіби, діни, ұлттық, этникалық немесе нәсілдік, жыныстық, білімділік, ұрпақтық және саяси жекеліктер сияқты түрлі аспектілерді қамтиды. Жекелік мағына, бағыт және өзін-өзі бақылау сезімін сыйлайтын "өзін-өзі реттеу құрылымы" ретінде әрекет етеді, сонымен қатар көптеген функцияларды атқарады. Ол ішкі үйлесімділікті қамтамасыз етеді және мінез-құлық компасы болып табылады, адамдарға болашаққа бағдарлануға және ұзақ мерзімді мақсаттар қоюға көмектеседі. Белсенді процесс ретінде, жекелік адамның өмірлік оқиғаларға бейімделу қабілетіне және әл-ауқатқа жетуіне зор әсер етеді. Дегенмен, жекелік адамның отбасылық ортасы немесе ұлты сияқты бақылауға келмейтін қасиеттерінен туындайды. Әлеуметтануда әлеуметтанушылар ұжымдық жекелікке ерекше мән береді, онда жеке тұлғаның жекелігі рөлдік мінез-құлықпен немесе оны анықтайтын топ мүшелігімен тығыз байланысты. Питер Берктің айтуынша, "Жекелік бізге кім екенімізді айтады және басқаларға кім екенімізді жариялайды". Жекелік өзіндік түсінікпен, өзіндік бейнемен (өзінің психикалық моделімен), өзін-өзі бағалаумен және жеке тұлғамен тығыз байланысты. Адамдардың жекеліктері жағдайға байланысты, контексттік, жағдайға бейімделуге және өзгеруге қабілетті. Сұйық сипатына қарамастан, жекеліктер көбінесе жеке тұлғаны анықтайтын тұрақты, кең таралған санаттар сияқты сезіледі, өйткені олар жеке тұлғалық сезімде (тұрақты және үздіріліссіз өзіндік сезімде) негізделген.

Identity is the set of qualities, beliefs, personality traits, appearance, and/or expressions that characterize a person or a group. Identity emerges during childhood as children start to comprehend their self concept, and it remains a consistent aspect throughout different stages of life. Identity is shaped by social and cultural factors and how others perceive and acknowledge one's characteristics. The etymology of the term "identity" from the Latin noun identitas emphasizes an individual's mental image of themselves and their "sameness with others". Identity encompasses various aspects such as occupational, religious, national, ethnic or racial, gender, educational, generational, and political identities, among others. Identity serves multiple functions, acting as a "self regulatory structure" that provides meaning, direction, and a sense of self control. It fosters internal harmony and serves as a behavioral compass, enabling individuals to orient themselves towards the future and establish long term goals. As an active process, it profoundly influences an individual's capacity to adapt to life events and achieve a state of well being. However, identity originates from traits or attributes that individuals may have little or no control over, such as their family background or ethnicity. In sociology, emphasis is placed by sociologists on collective identity, in which an individual's identity is strongly associated with role behavior or the collection of group memberships that define them. According to Peter Burke, "Identities tell us who we are and they announce to others who we are." Identities are strongly associated with self concept, self image (one's mental model of oneself), self esteem, and individuality. Individuals' identities are situated, but also contextual, situationally adaptive and changing. Despite their fluid character, identities often feel as if they are stable ubiquitous categories defining an individual, because of their grounding in the sense of personal identity (the sense of being a continuous and persistent self).

Қолданылуы

1998 жылы Марк Мазовер былай деп жазды: "1970-жылдардың белгілі бір кезеңінде бұл термин ["үзеңгілік"] әлеуметтік психологиядан алынып, қоғамдарға, ұлттарға және топтарға еркін қолданыла бастады".

Психология саласында

Эрик Эриксон (1902–94) жеке тұлғаға қызығушылық танытқан алғашқы психологтардың бірі болды. Эриксонның психоәлеуметтік даму теориясының маңызды ерекшелігі – жеке тұлғаның жеке жалғасу сезімі ретінде сипатталатын эго сәйкестігі (көбінесе өзіндік деп аталады) идеясы болды. Ол адамдардың өмір бойы осы сезімге ие бола алатынын және бұл үнемі жалғасып отыратын процесс екенін айтты. Эго сәйкестігі екі негізгі ерекшеліктен тұрады: адамның жеке ерекшеліктері мен дамуы, сондай-ақ адамның жеке ерекшелігіне әсер ететін әлеуметтік және мәдени факторлар мен рөлдердің жиынтығы. Эриксон теориясында өмір бойы сегіз түрлі кезең сипатталады, олардың әрқайсысы адамның ішкі, жеке әлемі мен сыртқы, әлеуметтік әлемі арасындағы қақтығыстан тұрады. Эриксон жеке басын тану қақтығысын негізінен жасөспірімдік кезеңде пайда болатынын анықтады және осы қақтығысты қалай шешуге байланысты болатын ықтимал нәтижелерді сипаттады. Балалық кездегі сәйкестендірулерді қайта синтездеуді жүзеге асырмағандар «танымы таралған» күйде деп саналады, ал берілген жеке басын күмәнсіз сақтағандар «жасырын» жеке тұлғаларға ие. Эриксонның кейбір оқуларында мықты эго сәйкестендігінің дамуы, тұрақты қоғам мен мәдениетке дұрыс кірігу, жалпы алғанда, жеке басының нығайған сезіміне әкеледі. Осыған сәйкес, осы факторлардың бірінің жетіспеуі жекелік дағдарысы немесе шатасу мүмкіндігін арттырады. «Неоэрикссондық» жекелік мәртебесі парадигмасы 1966 жылы пайда болды, негізінен Джеймс Марсияның еңбегімен. Бұл модель зерттеу мен міндеттеме тұжырымдамаларына бағытталған. Оның негізгі идеясы – жеке тұлғаның жеке болмысы белгілі бір зерттеулер жасаған дәрежеге және сол зерттеулерге немесе белгілі бір жеке болмысқа қаншалықты беріліп отырғанына байланысты. Адам зерттеу мен міндеттемелердің тұрғысынан салыстырмалы әлсіздікті немесе күштілікті көрсете алады. Категориялар берілген кезде төрт мүмкін нәтиже болды: жеке басын тарату, жеке басын шектеу, жеке басын тоқтату және жеке басын жетістікке жеткізу. Диффузия – адам зерттеуден бас тартқанда немесе оған қатысты міндеттемелерді қабылдамағанда. Ерекшелендіру – бұл адам белгілі бір жеке тұлғаға беріліп, бірақ басқа мүмкіндіктерді қарастырмаған кезде. Жеке басын тану мораторийі – бұл адам өз міндеттемелерін қабылдамаса немесе кейінге қалдырса, бірақ әлі де өздерінің мүмкіндіктерін және әртүрлі жеке басын белсенді түрде зерттейді. Сонымен, бірегейлікке қол жеткізу дегеніміз – адам көптеген мүмкіндіктерді зерттеген кезде және өзінің бірегейлігіне беріліп кеткен кезде. Мендік жеке тұлғадан ерекшеленсе де, өзіндік психология әдебиеті жеке тұлғаның қалай сақталатыны туралы біраз түсінік бере алады. Өзіндік психологияның көзқарасынан екі қызығушылық саласы бар: өзіндік қалыптасатын процестер («Мен») және өзіндік түсінікті құрайтын схемалардың нақты мазмұны («Мен»). Соңғы салада теоретиктер өзін-өзі бағалауға байланысты өзін-өзі тануды, өзін-өзі тануды ұйымдастырудың күрделі және қарапайым тәсілдерінің арасындағы айырмашылықтарды және осы ұйымдастыру принциптері мен ақпаратты өңдеу арасындағы байланыстарды қызығушылық танытты. Вайнрайхтың жеке тұлғалық нұсқасы сондай-ақ жеке тұлғалық диффузия, ипотекалық ипотека және дағдарыс санаттарын қамтиды, бірақ біршама басқаша басымдықпен. Мұнда, мысалы, жекелік диффузияға қатысты, оптималды деңгей норма ретінде түсіндіріледі, өйткені жеке адамның басқалармен өзара қайшылықты сәйкестендіруін шешуді күту шындыққа сай емес; сондықтан біз нормадан әлдеқайда жоғары немесе төмен деңгейлері бар адамдарға назар аударуымыз керек. Вайнрайх жеке тұлғалық нұсқаны әртүрлі жағдайларда өмірбаяндық тәжірибелер мен қарама-қайшылықты анықтаудың шешімін алу арқылы бірінен екіншісіне көшуге мүмкіндік беретін шеңберде қолданады. Мысалы, отбасылық бөлінуден өтіп жатқан жасөспірім бір мемлекетте болуы мүмкін, ал кейіннен тұрақты некеде сенімді кәсіби рөлде болуы мүмкін. Демек, үнемілік болса да, даму мен өзгерістер де бар. Лэйнгтің жеке басының анықтамасы Эриксонның өткен, қазіргі және болашақ компоненттерін тәжірибелі өзіндік ерекшеліктеріне баса назар аударумен тығыз байланысты. Ол сондай-ақ «өзін-өзі бағалау» деген ұғымды да дамытады, яғни өзін-өзі бағалаудың басқа адамның өзін-өзі бағалауын, бұл анорексия сияқты клиникалық жағдайларда өте маңызды болып табылды. Харре сонымен қатар өзіндік / жеке тұлғаның компоненттерін «адам» (мен өзім және басқалар үшін қандаймын) сонымен қатар өзіндік аспектілерін (өмір тарихын қоса алғанда, өзінің сипаттамалары туралы сенімдерді қоса алғанда, барлық атрибуттардың жиынтығы) және басқаларға көрсетілетін жеке ерекшеліктерді қарастырады.

Erik Erikson (1902–94) became one of the earliest psychologists to take an explicit interest in identity. An essential feature of Erikson's theory of psychosocial development was the idea of the ego identity (often referred to as the self), which is described as an individual's personal sense of continuity. He suggested that people can attain this feeling throughout their lives as they develop and is meant to be an ongoing process. The ego identity consists of two main features: one's personal characteristics and development, and the culmination of social and cultural factors and roles that impact one's identity. In Erikson's theory, he describes eight distinct stages across the lifespan that are each characterized by a conflict between the inner, personal world and the outer, social world of an individual. Erikson identified the conflict of identity as occurring primarily during adolescence and described potential outcomes that depend on how one deals with this conflict. Those who do not manage a resynthesis of childhood identifications are seen as being in a state of 'identity diffusion' whereas those who retain their given identities unquestioned have 'foreclosed' identities. On some readings of Erikson, the development of a strong ego identity, along with the proper integration into a stable society and culture, lead to a stronger sense of identity in general. Accordingly, a deficiency in either of these factors may increase the chance of an identity crisis or confusion. The "Neo Eriksonian" identity status paradigm emerged in 1966, driven largely by the work of James Marcia. This model focuses on the concepts of exploration and commitment. The central idea is that an individual's sense of identity is determined in large part by the degrees to which a person has made certain explorations and the extent to which they have commitments to those explorations or a particular identity. A person may display either relative weakness or strength in terms of both exploration and commitments. When assigned categories, there were four possible results: identity diffusion, identity foreclosure, identity moratorium, and identity achievement. Diffusion is when a person avoids or refuses both exploration and making a commitment. Foreclosure occurs when a person does make a commitment to a particular identity but neglected to explore other options. Identity moratorium is when a person avoids or postpones making a commitment but is still actively exploring their options and different identities. Lastly, identity achievement is when a person has both explored many possibilities and has committed to their identity. Although the self is distinct from identity, the literature of self psychology can offer some insight into how identity is maintained. From the vantage point of self psychology, there are two areas of interest: the processes by which a self is formed (the "I"), and the actual content of the schemata which compose the self concept (the "Me"). In the latter field, theorists have shown interest in relating the self concept to self esteem, the differences between complex and simple ways of organizing self knowledge, and the links between those organizing principles and the processing of information. Weinreich's identity variant similarly includes the categories of identity diffusion, foreclosure and crisis, but with a somewhat different emphasis. Here, with respect to identity diffusion for example, an optimal level is interpreted as the norm, as it is unrealistic to expect an individual to resolve all their conflicted identifications with others; therefore we should be alert to individuals with levels which are much higher or lower than the norm – highly diffused individuals are classified as diffused, and those with low levels as foreclosed or defensive. Weinreich applies the identity variant in a framework which also allows for the transition from one to another by way of biographical experiences and resolution of conflicted identifications situated in various contexts – for example, an adolescent going through family break up may be in one state, whereas later in a stable marriage with a secure professional role may be in another. Hence, though there is continuity, there is also development and change. Laing's definition of identity closely follows Erikson's, in emphasising the past, present and future components of the experienced self. He also develops the concept of the "metaperspective of self", i. e. the self's perception of the other's view of self, which has been found to be extremely important in clinical contexts such as anorexia nervosa. Harré also conceptualises components of self/identity – the "person" (the unique being I am to myself and others) along with aspects of self (including a totality of attributes including beliefs about one's characteristics including life history), and the personal characteristics displayed to others.

Әлеуметтік психологияда

Жалпы алғанда, өзіндік психология жеке тұлғаның өзін әлеуметтік ортамен қалай байланыстыратыны туралы мәселені зерттеуге міндетті. Егер бұл теориялар өзін "психологиялық" әлеуметтік психология дәстүріне жатқызса, олар топ ішіндегі жеке адамның әрекеттерін психикалық құбылыстар мен жағдайлар тұрғысынан түсіндіруге баса назар аударады. Дегенмен, кейбір "әлеуметтік" әлеуметтік психология теориялары одан да әрі барып, жеке таным мен ұжымдық мінез-құлық екі деңгейіндегі идентичность мәселесін қарастыруға тырысады.

Ұжымдық сәйкестік

Көптеген адамдар өздерінің жеке бағасын қалыптастыру үшін өздеріне жақын топтарға жатады, бұл қоғамдық байланыс пен жаттық сезімін күшейтеді. Зерттеушілер талқылаған тағы бір мәселе – адамдардың неге кемсітушілікке баратыны, яғни өздерінің "ішкі топтарына" жататындарды сырттан келгендерге қарағанда артық бағалау себебі. Екі сұраққа да әлеуметтік сәйкестік теориясы бойынша жұмыс істейтін зерттеушілер көп көңіл бөлді. Мысалы, әлеуметтік сәйкестік теориясымен байланысты зерттеулерде, ішкі және сыртқы топтар арасындағы танымдық ерекшеліктерді жасау ғана адамдардың басқаларды бағалауына әсер ететіні көрсетілді. Әр түрлі әлеуметтік жағдайлар адамдарды әртүрлі өзіндік сәйкестіктерге ұйымдастыруға итермелейді, бұл кейбіреулерді шеттетуге, әртүрлі топтар мен өзіндік идентификациялар арасында ауысуға немесе белгілі бір сәйкестік элементтерін қайта қарастыруға алып келуі мүмкін. Осы әртүрлі "өздері" адамдардың қалаған бейнесі (идеалды "өз") мен басқалардың олар туралы пікірі (шектелген "өз") арасында қарама-қайшылық тудырады. Осы тұрғыда білім беру деңгейі, кәсіби статусы мен атқаратын қызметі жеке тұлғаның қалыптасуына маңызды әсер етеді.

Жеке тұлғаны қалыптастыру стратегиясы

Әлеуметтік психологиядағы тағы бір қызығушылық – адамның әлеуметтік ортаға бейімделу үшін қолданатын жеке тұлғаны қалыптастыру стратегиялары бар деген пікірмен байланысты. Кот және Левин адамдардың әртүрлі мінез-құлықтарын зерттейтін типологияны жасады, адамды басқалардан ерекшелейтін ерекшелік пен жекелік сипаттарына негізделген қасиеттерді қарастырды. 1970 жылдары этникалық және әлеуметтік қозғалыстарға қатысты заманауи мәселелердің пайда болуымен антропологтардың жеке тұлғаға қызығушылығы артты. Бұл, әлеуметтанулық ой-пікірдің ағымына сәйкес, жеке адамның жалпы әлеуметтік контекстке қалай әсер ететіні және оған қалай үлес қосатыны туралы түсінікпен нығайтылды. Сонымен қатар, Эрикссонның жеке тұлғаға қатысты көзқарасы күшінде қалды, нәтижесінде жеке тұлға соңғы кезге дейін көбінесе әлеуметтік-тарихи тұрғыдан, адамның басқалармен және нақты адамдар тобымен байланысы бойынша ұқсастық сипаттарын көрсету үшін қолданылып келді. Біріншісі, өзіндік сезім мен ұжымдық топқа тиесілілікті, ортақ ата-тегі мен ортақ биологиялық ерекшеліктер сияқты объективті критерийлермен анықталатын тұрақты нәрсе ретінде қарастыратын бастапқы көзқарасқа сүйенуді ұсынады. Екіншісі, әлеуметтік конструктивтік теорияға негізделген, жеке тұлғаның белгілі бір ерекшеліктерді басым саяси таңдау арқылы қалыптасатынын айтады. Осылайша ол жеке тұлғаның табиғи түрде берілген, тұрақты және объективті критерийлермен сипатталатын идеясына күмән келтіреді. Екі көзқарас та олардың саяси және тарихи контекстінде түсінілуі керек, олар сынып, нәсіл және этникалық мәселелерді талқылаумен сипатталады. Сынға ұшырағанына қарамастан, олар бүгінгі таңда жеке тұлғаны түсінуге қатысты тәсілдерге әсер етуді жалғастыруда. "Жеке тұлға" ұғымының әртүрлі зерттеулері осы ұғымды анықтаудың қаншалықты қиын екенін көрсетеді. Жеке тұлға виртуалды нәрсе болғандықтан, оны эмпирикалық тұрғыдан анықтау мүмкін емес. Жеке тұлға туралы пікірталастарда термин әртүрлі мағыналарда қолданылады, негізгі және тұрақты ұқсастықтан бастап, сұйықтық, кездейсоқтық, келіссөздер және т.б. Брубейкер мен Купер көптеген ғалымдардың жеке тұлғаны тәжірибе санаты және талдау санаты ретінде шатастырып алу бейіліне ие екенін атап өтті. Шын мәнінде, көптеген ғалымдар тұжырымдаманың шындық ретінде қалыптасу механизмдерін ескермей, жоғарыда аталған құрылымдарды көбірек немесе аздап ұстана отырып, жеке тұлға туралы өздерінің алдын-ала түсініктерін ұстануға бейім. Осы орайда кейбір сарапшылар, мысалы, Брубейкер мен Купер, осы ұғымды толығымен жоюды ұсынды. Ал басқалары, керісінше, адамның әлеуметтік өзін-өзі білдіруінің динамикалық және сұйық қасиеттерін түсіруге тырысып, балама тұжырымдамаларды енгізуге тырысты. Мысалы, Стюарт Холл жеке тұлғаны процесс ретінде қарастыруды ұсынады, түрлі және үнемі өзгеріп отыратын әлеуметтік тәжірибенің шындығын ескеру үшін. Кейбір ғалымдар сәйкестендіру идеясын енгізді, бұл арқылы жеке тұлға жеке адамдармен 'таңдалған' және түсіндірілген әртүрлі құрамдас бөліктерден тұрады деп саналады. Жеке адамның өзіндік сезімін қалыптастыру кіммен және немен араласу туралы жеке таңдау арқылы жүзеге асырылады. Мұндай көзқарас адамның әлеуметтік қарым-қатынаста және жеке тұлғаның қалыптасуындағы рөлін мойындау арқылы бостандыққа жетелейді. Антропологтар зерттеудің басты бағытын өзгерту арқылы талқылауға үлес қосты: осы салада эмпирикалық зерттеу жүргізуді қалаған зерттеушінің бірінші міндеттерінің бірі – тиісті талдау құралын анықтау. Бұл жерде шекаралар ұғымы жеке тұлғаның қалай жұмыс істейтінін көрсету үшін пайдалы. Барт этникалық қатынаста "топты қамтитын мәдени заттардан гөрі оны анықтайтын этникалық шекара" ретінде зерттеудің маңызды бағытын ұсынған сияқты, Коэн мен Брей сияқты әлеуметтік антропологтар талдамалық зерттеудің басты бағытын сәйкестендіру мақсатында қолданылатын шекараларға ауыстырды. Егер жеке тұлға – сәйкестендіру үшін қолданылатын динамикалық процестер мен маркерлер айқын болатын виртуалды орынның түрі болса, шекаралар осы виртуалды орынның құрылған негізін ұсынады. Олар қауымдастыққа тиесілілік идеясы жеке мүшелер арқылы әртүрлі түрде қалай құрылатынын және топтағы адамдардың этникалық шекараларды қалай түсінетінін қарастырды. Директиві жоқ және икемді талдау құралы ретінде шекаралар ұғымы адамдардың қоғамдағы өзіндік сезімін түсінудегі өзгергіштік пен өзгеруге қабілеттілікті анықтауға және картаға түсіруге көмектеседі. Жеке тұлға – өзгергіш, икемді және абстрактілі 'нәрсе' болғанымен, оның көріністері және оның қолданылу жолдары көбінесе көзге көрінеді. Жеке тұлға тіл, киім, мінез-құлық және кеңістік таңдауы сияқты маркерлерді пайдалану арқылы айқынды болады, олардың әсері басқа әлеуметтік тірі организмдердің оларды қабылдауына байланысты. Маркерлер маркерді киюші мен маркерді қабылдаушы арасындағы ұқсастықтар немесе айырмашылықтарды анықтайтын шекараларды жасауға көмектеседі, олардың тиімділігі олардың мағынасын ортақ түсінуге байланысты. Әлеуметтік контексте нақты маркерлердің маңыздылығын дұрыс түсінбеу салдарынан түсініксіздіктер туындауы мүмкін. Сонымен қатар, жеке адам сыртқы бақылаушы әдетте байланыстыратын абстрактілі жеке тұлғаның барлық критерийлерін орындамай, басқа адамдарға әсер ету үшін жеке тұлға маркерлерін пайдалана алады. Шекаралар басқа адамдардың оларды қабылдауына байланысты қосымша немесе өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, адам басқалардың мінез-құлқына шектеулер салатын маркерді қабылдағанда өзгеше шекара туындайды. Керісінше, басқа адамдардың онымен байланысуға дайын және қабілетті болғанда қосымша шекара жасалады. Алайда, қосымша шекара оны қамтыған адамдардың басқа шекаралар ішіндегі қосылуын шектеу арқылы оларға да шектеулер салатын болады. Мысалы, бірнеше тілде сөйлейтін адамдар толы бөлмеде белгілі бір тілді қолдануы. Кейбір адамдар бұл адамның қолданған тілін түсіне алады, ал басқалары түсінбейді. Тілді түсінбегендер бұл адамның белгілі бір тілді қолдануын жеке тұлғаның бейтарап белгісі ретінде қабылдауы мүмкін. Бірақ олар оны оларды осы адамнан бөліп тұруға арналған өзгеше шекара ретінде де қабылдауы мүмкін. Екінші жағынан, бұл тілді түсінетін адамдар оны оларды басқа адамдардан бөліп тұратын қосымша шекара ретінде қабылдауы мүмкін. Алайда, бұл тілді түсінгенімен, басқа тілде сөйлейтін адамдар бұл адамның тілін сөйлегісі келмей, оны қиындық тудыратын және теріс шекара ретінде көруі мүмкін. Бұл адам басқа тілдерді білуіне немесе ондағы адамдардың көптілдік қасиетіне көңіл бөлгеніне байланысты осы жағдайдың мәнін білуі немесе білмеуі мүмкін.

Another issue of interest in social psychology is related to the notion that there are certain identity formation strategies which a person may use to adapt to the social world. Cote and Levine developed a typology which investigated the different manners of behavior that individuals may have. properties based on the uniqueness and individuality which makes a person distinct from others. Identity became of more interest to anthropologists with the emergence of modern concerns with ethnicity and social movements in the 1970s. This was reinforced by an appreciation, following the trend in sociological thought, of the manner in which the individual is affected by and contributes to the overall social context. At the same time, the Eriksonian approach to identity remained in force, with the result that identity has continued until recently to be used in a largely socio historical way to refer to qualities of sameness in relation to a person's connection to others and to a particular group of people. The first favours a primordialist approach which takes the sense of self and belonging to a collective group as a fixed thing, defined by objective criteria such as common ancestry and common biological characteristics. The second, rooted in social constructionist theory, takes the view that identity is formed by a predominantly political choice of certain characteristics. In so doing, it questions the idea that identity is a natural given, characterised by fixed, supposedly objective criteria. Both approaches need to be understood in their respective political and historical contexts, characterised by debate on issues of class, race and ethnicity. While they have been criticized, they continue to exert an influence on approaches to the conceptualisation of identity today. These different explorations of 'identity' demonstrate how difficult a concept it is to pin down. Since identity is a virtual thing, it is impossible to define it empirically. Discussions of identity use the term with different meanings, from fundamental and abiding sameness, to fluidity, contingency, negotiated and so on. Brubaker and Cooper note a tendency in many scholars to confuse identity as a category of practice and as a category of analysis. Indeed, many scholars demonstrate a tendency to follow their own preconceptions of identity, following more or less the frameworks listed above, rather than taking into account the mechanisms by which the concept is crystallised as reality. In this environment, some analysts, such as Brubaker and Cooper, have suggested doing away with the concept completely. Others, by contrast, have sought to introduce alternative concepts in an attempt to capture the dynamic and fluid qualities of human social self expression. Stuart Hall for example, suggests treating identity as a process, to take into account the reality of diverse and ever changing social experience. Some scholars have introduced the idea of identification, whereby identity is perceived as made up of different components that are 'identified' and interpreted by individuals. The construction of an individual sense of self is achieved by personal choices regarding who and what to associate with. Such approaches are liberating in their recognition of the role of the individual in social interaction and the construction of identity. Anthropologists have contributed to the debate by shifting the focus of research: One of the first challenges for the researcher wishing to carry out empirical research in this area is to identify an appropriate analytical tool. The concept of boundaries is useful here for demonstrating how identity works. In the same way as Barth, in his approach to ethnicity, advocated the critical focus for investigation as being "the ethnic boundary that defines the group rather than the cultural stuff that it encloses", social anthropologists such as Cohen and Bray have shifted the focus of analytical study from identity to the boundaries that are used for purposes of identification. If identity is a kind of virtual site in which the dynamic processes and markers used for identification are made apparent, boundaries provide the framework on which this virtual site is built. They concentrated on how the idea of community belonging is differently constructed by individual members and how individuals within the group conceive ethnic boundaries. As a non directive and flexible analytical tool, the concept of boundaries helps both to map and to define the changeability and mutability that are characteristic of people's experiences of the self in society. While identity is a volatile, flexible and abstract 'thing', its manifestations and the ways in which it is exercised are often open to view. Identity is made evident through the use of markers such as language, dress, behaviour and choice of space, whose effect depends on their recognition by other social beings. Markers help to create the boundaries that define similarities or differences between the marker wearer and the marker perceivers, their effectiveness depends on a shared understanding of their meaning. In a social context, misunderstandings can arise due to a misinterpretation of the significance of specific markers. Equally, an individual can use markers of identity to exert influence on other people without necessarily fulfilling all the criteria that an external observer might typically associate with such an abstract identity. Boundaries can be inclusive or exclusive depending on how they are perceived by other people. An exclusive boundary arises, for example, when a person adopts a marker that imposes restrictions on the behaviour of others. An inclusive boundary is created, by contrast, by the use of a marker with which other people are ready and able to associate. At the same time, however, an inclusive boundary will also impose restrictions on the people it has included by limiting their inclusion within other boundaries. An example of this is the use of a particular language by a newcomer in a room full of people speaking various languages. Some people may understand the language used by this person while others may not. Those who do not understand it might take the newcomer's use of this particular language merely as a neutral sign of identity. But they might also perceive it as imposing an exclusive boundary that is meant to mark them off from the person. On the other hand, those who do understand the newcomer's language could take it as an inclusive boundary, through which the newcomer associates themself with them to the exclusion of the other people present. Equally, however, it is possible that people who do understand the newcomer but who also speak another language may not want to speak the newcomer's language and so see their marker as an imposition and a negative boundary. It is possible that the newcomer is either aware or unaware of this, depending on whether they themself knows other languages or is conscious of the plurilingual quality of the people there and is respectful of it or not.

Діндер

Діни сәйкестік – бұл жеке адамның көбінесе ұстанатын сенімдері мен тәжірибелер жиынтығы, ол қалыптасқан нанымдар мен рәсімдерді ұстануды, сондай-ақ ата-бабалардың немесе мәдени дәстүрлерін, жазбаларды, тарихты, мифологияны, сенімді және мистикалық тәжірибені зерттеуді қамтиды. Діни сәйкестік – бұл қоғамдық нанымға байланысты жеке іс-әрекеттер, сондай-ақ осындай нанымнан туындайтын рәсімдер мен байланыстар. Бұл сәйкестік қалыптасуы ата-ананың діни байланыстарындағы қатысымнан басталады, ал жекелену үшін адам ата-анасының дінін бірдей немесе басқаша таңдауы қажет. Жоғалған қой туралы парабола – Исаның параболаларының бірі. Онда бір шопан тоқсан тоғыз қойын қалдырып, жоғалған біреуін іздеуі туралы айтылады. Жоғалған қой туралы парабола – бұл сәйкестікті қайта табудың мысалы. Оның мақсаты – жоғалғандарды қалпына келтіруге Құдайдың жауабының мәнін ашу, мұнда жоғалған қой – жоғалған адамды бейнелейді. Христиандық медитация – жеке тұлғаны қалыптастырудың ерекше түрі, бірақ оны кейбір тәжірибешілер әртүрлі дұғаларды және Құдайды тану процесін, сондай-ақ оның ойша білуін сипаттау үшін жиі қолданады. Батыс мәдениетінде жеке және секулярлық сәйкестік христиан дінінің қалыптасуымен тығыз байланысты. Тарих бойы еуропалық сәйкестіктің дамуына үлес қосқан батыс ойшылдары классикалық мәдениеттердің, грек және еврей мәдениеттерінің элементтерін сіңірді, бұл филеленизм және филосемитизм сияқты қозғалыстарға әкелді.

Салдары

Жеке тұлғаның өзін-өзі реттеу, өзіне қатысты түсінік, жеке бақылау, мағына табу және өмірлік бағыт сияқты көптеген қызметтерінің болуына байланысты, оның салдары өмірдің көптеген жағына сіңіп кеткен.

Иммиграция және жеке басын анықтау

Иммиграция мен мәдениетке бейімделу көбінесе әлеуметтік сәйкестіктегі өзгерістерге әкеледі. Бұл өзгерістердің шамасы жеке адамның туған мәдениеті мен жаңа елдің мәдениеті арасындағы қашықтыққа, сондай-ақ жаңа мәдениетті қабылдау және туған мәдениетті сақтау деңгейіне байланысты. Дегенмен, иммиграция мен мәдениетке бейімделудің сәйкестікке тигізетін әсері, егер адамда берік жеке сәйкестік болса, жеңілдеуі мүмкін. Осы қалыптасқан жеке сәйкестік "тірек" болып қызмет ете алады және әлеуметтік және мәдени сәйкестік өзгеру процесінде "қорғаушы рөл" атқарады. Сондықтан, кейбір адамдар өздерін тек кәсібі арқылы ғана емес, өмірінің барлық жақтарын қамтитын толыққанды жеке тұлға ретінде тануға ұмтылады, жұмыстан тысқары да өмір сүреді. Ал өзінің сәйкестігін кәсібімен байланыстырған адамдар, таңдаған жұмысын істей алмаса, қиын жағдайға түсуі мүмкін. Сондықтан, кәсіби сәйкестік – өзгеретін жағдайларға бейімделуді және сабақтастықты қамтамасыз ететін белсенді және икемді процесс. Оның қалыптасуына бірнеше фактор әсер етті, олар:

Протестанттық әсері: Батыс қоғамдарында протестанттық дәстүр әр адамның өз жанының немесе рухани әл-ауқатының жауапкершілігін қадағалап, жеке сәйкестікке көбірек назар аударуға ықпал етті. Психологияның дамуы: 19 ғасырдан бастап психология жеке білім және зерттеу саласы ретінде қалыптасып, сәйкестікті түсінуде маңызды рөл атқарды. Жеке өмірдің маңыздылығының артуы: Ренессанс дәуірінде жеке өмірге деген қызығушылық артып, жеке тұлғаларға көбірек мән берілді. Жұмыстың мамандануы: Индустриялық дәуір феодалдық жүйедегі біртекті емес рөлдерден мамандандырылған жұмысшы рөлдеріне көшуге әкелді. Бұл өзгеріс адамдардың өздерін кәсіптерімен байланысты қалай тануына әсер етті. Кәсіп және сәйкестік: Кристиансен 1999 жылы жұмыс орны мен жұмыстың рөлінің жеке тұлғаның өзін-өзі тануына тигізетін әсерін атап көрсетіп, кәсіпті сәйкестіктің маңызды аспектісі ретінде таныстырды. Гендерлік сәйкестікке назар аудару: Гендерлік сәйкестік, гендерлік дискомфорт және трансгендерлік тәжірибелерге қатысты мәселелерге көбірек мән берілуде. Бұл талқылаулар әртүрлі сәйкестіктерді кеңінен түсінуге көмектесті. Жеке басының патологиясында сәйкестіктің маңыздылығы: Жеке басының патологиясын түсіну және бағалау, адамның психологиялық денсаулығын түсінуде сәйкестік проблемаларының маңыздылығын көрсетті.