Детектив Ди: Таң әулетінің құпиялары

Кіріспе

Судья Ди немесе Ди Ренцзе – тарихи тұлға Ди Ренцзеге негізделген, жартылай ойдан шығарылған кейіпкер, ол Тан әулетінің округ судьясы және мемлекет қайраткері болған. Бұл кейіпкер 18 ғасырдағы қытай детектив және гонган жанрындағы «Ди Гонг Ан» романында пайда болды. Роберт ван Гулик Токиодағы ескі кітап дүкенінде осы романды кездестіріп, оны ағылшыл тіліне аударғаннан кейін, оның стилін және кейіпкерлерін өзінің түпнұсқа «Судья Ди» тарихи детективтік әңгімелерін жазу үшін пайдаланды. Оқиғалар тізбегі Тан әулетінің Қытайында өтеді және әділ және епті Судья Ди шешкен қылмыстық істерді қамтиды. Ол қытай императорлық құқықтық жүйесінде округ судьясы ретінде тергеуші және судья болып жұмыс істеген.

Ди Гун Ан

Судья Ди кейіпкері тарихи тұлға Ди Ренцзеге (шамамен 630 – 700 жж.) негізделген, ол Тан әулетінің судьясы және мемлекет қайраткері болған. Қытайдағы Мин әулеті (1368–1644) тұсында бұрынғы замандағы оқиғаларға арналған, бірақ анахронизмдерге толы "халық романы" жазылды. Ван Гулик 18 ғасырдағы Ди Гонг Ан романының ("Судья Дидің істері") бір данасын Токиодағы кітап дүкенінде тапты. Бұл бір мезгілде үш іс бойынша төртінші оқиғаны баяндайтын түпнұсқа туынды. Бұл оқиғада сол кезеңдегі қытайлық детективтік әңгімелерге тән, мистикалық элементтердің көп бөлігі жоқ еді, бұл оны Батыс оқырмандарына түсінікті етеді. Ол оны ағылшын тіліне аударып, 1949 жылы "Судья Дидің танымал істері" деген атпен жариялады. Ван Гулик негізгі романдарды жазу кезінде Дидің жаңа қалаға тағайындалғандағы жағдайларын бейнелеуге тырысты, осылайша оны жергілікті тұрмыс салтынан оқшаулап, кітаптарда объективті рөлде қалуына мүмкіндік берді. Ван Гуликтың романдары мен әңгімелері көбінесе Ши Ти деп аталады. Бастапқыда Диге адал кеңсе қызметкері, сержант Хунг Лянг, ескі отбасылық жеке күзетшісі ғана көмектеседі. Алайда, "Қытай алтын кісі өлтірулері" романында, Дидің алғашқы тағайындалуы мен қылмыстық істерін сипаттай келе, судья оны тонауға тырысқан, бірақ оның мінезіне тәнті болған екі қарақшы – Ма Жун мен Чжао Таймен кездеседі. Олар қылмыстық жолдан бас тартып, оның қарамағына кіреді. Бұл оқиға Ди Гонг Анның түпнұсқасындағы қысқаша естелік ретінде баяндалады, онда олар бұрыннан-ақ оның адал қызметкерлері болып табылады. Сәл кейін, "Қытай көліндегі кісі өлтірулері" романында үшінші қылмыскер – Тао Ган, көшпенді алаяқ және сұранышкер де олардың қатарына қосылады. Судья Ди өзінің мансабын Кантондағы кісі өлтіру ісін аяқтап, астанадағы аға қалалық судья лауазымына көтеріледі, ал оның көмекшілері әскер мен мемлекеттік қызметте ресми дәреже алады. Ван Гулик 1964–1967 жылдары Судья Ди туралы газет комикстерінің сериясын да жазды, онда 19 оқиға болды. Алғашқы төртеуі әдеттегі тізбекті суреттер болды, ал кейінгі 15-і суреттердің астында голланд тілінде мәтін блогымен жарық көрді. Судья Ди, әрине, кінәлі екенін немесе кінәсіз екенін анықтаумен қатар үкім шығаруға жауапты, бірақ Ван Гулик барлық өлім жазалары елордадағы лауазымды тұлғалардың қарауына және шешіміне берілуі керек екенін атап өтеді. Ол жиі кездесетін жазалардың бірі – баяу кесу; ол мейірімділік танытса, соңғы, өлімге әкелетін кесуді алдымен жасауға бұйырады, осылайша рәсімнің мәнін жояды. Ван Гуликтың "Судья Ди" романдары қытай тіліне аударылған.

The Judge Dee character is based on the historical figure Di Renjie (c. 630 – c. 700), magistrate and statesman of the Tang court. During the Ming dynasty (1368–1644) in China, a "folk novel" was written set in former times, but filled with anachronisms. Van Gulik found a copy of the 18th century Di Gong An novel (; lit. "Cases of Judge Dee") in a Tokyo book store. It's an original tale dealing with three cases simultaneously. For the most part the overbearing supernatural plot elements, common among Chinese mystery tales of that period, were lacking in this case, making story more accessible to Western readers. He translated it into English and had it published in 1949 under the title Celebrated Cases of Judge Dee. Van Gulik was careful in writing the main novels to deal with cases wherein Dee was newly appointed to a city, thereby isolating him from the existing lifestyle and enabling him to maintain an objective role in the books. Van Gulik's novels and stories are often referred to as the Shih Ti. Initially Dee is assisted only by his faithful clerk, Sergeant Hoong Liang, an old family retainer. However, in The Chinese Gold Murders, which describes Dee's initial appointment and first criminal cases, the judge encounters two highwaymen, euphemistically called "men of the greenwood", Ma Joong and Chiao Tai, who attempt to rob him but are so impressed with his character that they give up their criminal careers and join his retinue on the spot. This encounter is recounted in a short flashback passage in the original Di Gong An, taking place when the two are already long serving loyal members of his retinue. A little later, in The Chinese Lake Murders, a third criminal, Tao Gan, an itinerant confidence trickster and swindler, similarly joins. Judge Dee ends his career in Murder in Canton being promoted to the position of senior Metropolitan Judge in the capital, and his assistants obtain official ranks in the Army and civil service. Van Gulik also wrote a series of newspaper comics about Judge Dee in 1964–1967, which totalled 19 adventures. The first four were regular balloon strips, but the later 15 had the more typically Dutch textblock under the pictures. Judge Dee, naturally, is responsible for deciding sentences as well as assessing guilt or innocence, although van Gulik notes in the stories that all capital punishments must be referred to and decided by officials in the capital. One of the sentences he frequently has to deal with is slow slicing; if he is inclined to mercy, he orders the final, fatal, cut to be made first, thus rendering the ceremony anticlimactic. Van Gulik's Judge Dee novels have been translated into Chinese.

Ван Гуликтің

Ван Гуликтің ағылшын тілінде жарық көрген романдары мен әңгімелері. Judge Dee at Work (1967 жылы жарық көрген) атты әңгімелер жинағында "Judge Dee Chronology" деп аталатын, Дидің әртүрлі жылдардағы қызметтері мен осы жылдардағы оқиғаларды баяндайтын тізім бар. Ван Гуликтің соңғы екі кітабы – "Шығармашылар мен кісі өлтіру" және "Балға мен калябаш" – бұл тізімге енбеген, өйткені олар "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан кейін жазылған. Бірақ, екеуі де Сотшы Ди Пу-янгта судья болып жұмыс істеген кезде орын алған.

The following novels and short stories were published in English by van Gulik. The short story collection Judge Dee at Work (published in 1967) contains a "Judge Dee Chronology" detailing Dee's various posts in specific years and stories set in these times. Van Gulik's last two books, Poets and Murder and Necklace and Calabash, were not listed in the chronology, as they were written after Judge Dee at Work, but they are both set in the time when Judge Dee was the magistrate in Poo yang. Year Title Setting Notes 1949 Celebrated Cases of Judge Dee An "early phase of Judge Dee's career". Translated from Chinese (originally, Dee Goong An); not part of the later continuity. Three stories: "The Case of the Double Murder at Dawn", "The Case of the Strange Corpse", and "The Case of the Poisoned Bride". Dee is the newly appointed Magistrate of Chang ping in the Province of Shantung. He has all four lieutenants on staff: Sgt. Hoong, Chiao Tai, Ma Joong, and Tao Gan. 1957 The Chinese Maze Murders 670, Lan fang Written in 1950, published in Japanese in 1951; Lan fang is a fictional district at the western frontier of Tang China. Given its name, general location and supposed role in the trade route to Khotan, it has a real historical eponymous counterpart in Lanzhou. 1958 The Chinese Bell Murders 668, Poo yang Written between 1953 and 1956; Poo yang is a fictional wealthy district on the shores of the Grand Canal of China (part of modern day Jiangsu province). 1959 The Chinese Gold Murders 663, Penglai Dee's initial appointment and first criminal cases, the judge encounters two highwaymen, euphemistically called "men of the greenwood", Ma Joong and Chiao Tai. 1960 The Chinese Lake Murders 666, Han yuan Han yuan is a fictional district on a lakeshore near the capital of Chang An. Huan Yuan (韩原) is an ancient name for the modern day Hancheng city in Shaanxi province. 1961 The Chinese Nail Murders 676, Pei chow Pei chow is a fictional district in the far north of Tang China. 1961 The Haunted Monastery 667, Han yuan Judge Dee is traveling and forced to take shelter in a monastery. 1961 The Red Pavilion 668, Poo yang Judge Dee is drawn into a web of lies and sad stories in the world of the prostitutes of Imperial China. 1962 The Lacquer Screen 664, Penglai Judge Dee and Chiao Tai disguise themselves to go undercover and join a gang of robbers to solve the case. 1963 The Emperor's Pearl 669, Poo yang Odd things going on at the deserted villa, an apparently cursed Imperial Treasure and a perverted madman. 1965 The Morning of the Monkey 667, Han yuan A short novel from The Monkey and the Tiger. 1965 The Night of the Tiger 676, Pei chow A short novel from The Monkey and the Tiger. 1965 The Willow Pattern 677, Chang An Judge Dee is the Lord Chief Justice in the Imperial capital of Chang An. 1966 Murder in Canton 681, Guangzhou Judge Dee is the Lord Chief Justice for all of China. 1966 The Phantom of the Temple 670, Lan fang Mysterious phantom haunting a Buddhist temple. 20 bars of gold missing, and the merchant's beautiful daughter. 1967 "Five Auspicious Clouds" 663, Penglai A short story from Judge Dee at Work. 1967 "The Red Tape Murders" 663, Penglai A short story from Judge Dee at Work. Military murder at the army fortress. 1967 "He Came With the Rain" 663, Penglai A short story from Judge Dee at Work. 1967 "The Murder on the Lotus Pond" 666, Han yuan A short story from Judge Dee at Work. 1967 "The Two Beggars" 668, Poo yang A short story from Judge Dee at Work. 1967 "The Wrong Sword" 668, Poo yang A short story from Judge Dee at Work. 1967 "The Coffins of the Emperor" 670, Lan fang A short story from Judge Dee at Work. 1967 "Murder on New Year's Eve" 670, Lan fang A short story from Judge Dee at Work. 1967 Necklace and Calabash 668, Poo yang Judge Dee is a magistrate in the fictional Poo yang district. Last Judge Dee novel published during van Gulik's lifetime. 1968 Poets and Murder 669, Poo yang During a festival in Chin hwa, Judge Dee is a guest of a group of distinguished scholars. A young girl has been murdered and the accused is a beautiful poetess.

Жыл Атауы Оқиға орны Ескертулер
1949 "Сотшы Дидің танымал істері" "Сотшы Дидің мансабының алғашқы кезеңі". Қытай тілінен аударған (алғашқы атауы Ди Гун Ан); кейінгі оқиғалармен байланысы жоқ. Үш әңгіме: "Таңда екі адам өлтірілген іс", "Адам денесі табылған іс" және "Уланған күйеу жігіттің ісі". Ди – Шантун провинциясының Чанпин қаласының жаңа тағайындалған судьясы. Оның штатында төрт лейтенант бар: Хуң, Чьяо Тай, Ма Джун және Тао Ган.
1957 "Қытай лабиринтіндегі кісі өлтірулер" 670, Ланфанг 1950 жылы жазылған, 1951 жылы жапон тілінде жарық көрген. Ланфанг – Таң әулеті Қытайының батыс шебіндегі ойдан шығарылған аудан. Атауы, орналасқан жері және Хотанға сауда жолындағы рөлі ескерілгенде, Ланчжоу қаласында оның тарихи аналогы бар.
1958 "Қытай қоңырауларындағы кісі өлтірулер" 668, Пу-янг 1953 және 1956 жылдар аралығында жазылған. Пу-янг – Қытайдың Ұлы каналының жағалауындағы бай аудан (қазіргі Цзянсу провинциясының бір бөлігі).
1959 "Қытай алтын кісі өлтірулері" 663, Пенглай Дидің алғашқы тағайындалуы және алғашқы қылмыстық істері. Судья екі қарақшымен кездеседі, оларды "жасыл орман адамы" деп атайды – Ма Джун мен Чьяо Тай.
1960 "Қытай көліндегі кісі өлтірулер" 666, Ханюань Ханюань – Чанъань астанасына жақын көл жағалауындағы ойдан шығарылған аудан. Хуан Юань (韩原) – Шэньси провинциясындағы қазіргі Ханчэн қаласының ежелгі атауы.
1961 "Қытай шегесіндегі кісі өлтірулер" 676, Пэйчоу Пэйчоу – Таң әулеті Қытайының солтүстігіндегі ойдан шығарылған аудан.
1961 "Көшпелі монастырь" 667, Ханюань Судья Ди саяхаттап жүргенде монастырьде паналауға мәжбүр болады.
1961 "Қызыл павильон" 668, Пу-янг Судья Ди Империялық Қытайдың жезөкшелерінің әлеміндегі өтірік пен қайғылы оқиғалар желісіне тартылады.
1962 "Лақтырылған экран" 664, Пенглай Судья Ди мен Чьяо Тай жасырын түрде барып, істі шешу үшін қарақшылар тобына қосылады.
1963 "Императордың інжуі" 669, Пу-янг Ескірген виллада болып жатқан ерекше оқиғалар, көрінеу қарғысқа ұшыраған Император қазынасы және бұзық ақылсыз адам.
1965 "Мәймыл таңы" 667, Ханюань "Мәймыл мен жолбарыс" кітабынан қысқа роман.
1965 "Жолбарыс түні" 676, Пэйчоу "Мәймыл мен жолбарыс" кітабынан қысқаша роман.
1965 "Шырақ үлгісі" 677, Чанъань Судья Ди – Империялық астана Чанъаньның Бас судьясы.
1966 "Гуанчжоудағы кісі өлтіру" 681, Гуанчжоу Судья Ди – бүкіл Қытайдың Бас судьясы.
1966 "Ғибадатханадағы арбау" 670, Ланфанг Буддистік ғибадатхананы қинап жүрген құпия арбау. 20 алтын бағанасы жоғалып кетті, сондай-ақ саудагердің әдемі қызы да жоғалып кетті.
1967 "Бес жақсы бұлт" 663, Пенглай "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Қызыл қағаздар" 663, Пенглай "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме. Әскери бекіністегі әскери кісі өлтіру.
1967 "Жаңбырмен келген" 663, Пенглай "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Лотос көліндегі кісі өлтіру" 666, Ханюань "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Екі тіленші" 668, Пу-янг "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Бұрыс қылыш" 668, Пу-янг "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Императордың табыттары" 670, Ланфанг "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Жаңа жыл қарсаңындағы кісі өлтіру" 670, Ланфанг "Сотшы Ди жұмыста" кітабынан қысқаша әңгіме.
1967 "Тоқал мен калябаш" 668, Пу-янг Судья Ди – Пу-янг ауданының судьясы. Ван Гулик тірі кезінде жарық көрген соңғы "Сотшы Ди" романы.
1968 "Ақындар мен кісі өлтіру" 669, Пу-янг Чин-хвадағы фестиваль кезінде судья Ди белгілі ғалымдар тобының қонағы. Жас қыз өлтірілді, ал айыпталушы – әдемі ақын.

Комикстер

Бұл әңгімелер 1964-1969 жылдар аралығында голланд суретшілері Фриц Клоземан мен 2000 жылы Дик Матена тарапынан комикстерге бейімделген.