Лю Гим Гонг – америкалық-қытай шаруасы, Флоридадағы цитрус өсірушісі. «Цитрус әулиесі» атанған ол, апельсин өнеркәсібіне үлкен үлес қосты. Тарихы мен өмірі туралы оқыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лю Гим Гонг (24 тамыз, 1857 – 3 маусым, 1925) – қытай-американдық егінші. "Цитрустың шебері" атымен танымал, ол Флоридадағы апельсин өсіру өнеркәсібіне қосқан үлесімен есімдері сақталған.
Lue Gim Gong (; August 24, 1857 – June 3, 1925) was a Chinese American horticulturalist. Known as "The Citrus Wizard", he is remembered for his contribution to the orange growing industry in Florida.
Өмір
Тайшань қаласында, Гуандун провинциясында, Цин әулеті Қытайында фермерлер отбасында дүниеге келген Лю Гим Гонг АҚШ-қа және Тынық мұхиты ар жағындағы мүмкіндіктерге қызығушылық танытты. Лю 15 жасқа толғанда, оның ағасы Америкадан оралғанда, жас Лю ата-анасынан онымен бірге Америкаға қайтуға рұқсат сұрады. Ата-анасы келісіп, ол келген кезде сатуға жібек матасын берді. Ол 16 жасқа дейін Сан-Францискодағы қытайлар көп тұратын ауданда өмір сүрді, содан кейін Массачусетс штатының Солтүстік Адамс қаласына аяқ киім фабрикасында жұмыс істеуге көшті. Фабрикада Лю Фанни Бурлингеммен танысты, ол оның жексенбілік мектеп сабақтарын оқыды. Оның өсімдіктермен жұмыс істеудегі шеберлігін білгенде, ол оған Бурлингемдермен бірге тұруға және олардың бағын күтуге шақырды. Ол оны христиан дініне өткізді және 1887 жылдың 4 қазанында АҚШ азаматы болуына көмектесті. Люге жақында туберкулез ауруы жұққандықтан, жылы климатқа көшуге кеңес берілді. Ол 1886 жылы Қытайға сапар шекті. Ол қайтып келгенде, Фанни оған Флорида штатының ДеЛэнд қаласына көшіп баруды ұсынды, онда ол және оның әпкесі жер иелері болды. Лю келісіп, 1885 жылы тағы да жұмыс істеді, бұл жолы апельсин алқаптарында. 1916 жылдың соңында американдық автомобиль өнеркәсібінің пионері Рэнсом Илай Олдс 37 500 акр жерді дамыту үшін сатып алғанда, ол 60 жастағы Лю Гим Гонгты шаруашылықтарды жоспарлау үшін жалдады. Олдс мырза Людың жұмысына өте риза болды және 1918 жылы шаруашылықтағы бір көшені Гим Гонг жолы деп атады. Қазір ол Флорида штатының Олдсмар қаласында орналасқан және Тампа жолымен байланысады. Ол 1925 жылдың 3 маусымында ДеЛэнд қаласында қайтыс болды.
Born in Taishan, Guangdong, Qing dynasty China to a family of farmers, Lue Gim Gong was interested in the United States and the opportunities that lay across the Pacific Ocean. After his uncle returned from America when Lue was 15, young Lue pleaded with his parents to let him return with his uncle to America. His parents agreed, giving him a bolt of silk to sell when he arrived. He lived in a heavily Chinese populated area in San Francisco until the age of 16 when he moved to North Adams, Massachusetts, to work at a shoe factory. At the factory, Lue met Fanny Burlingame, who taught his Sunday School class. When she learned of his skill with plants, she asked him to live with the Burlingames is known to tend their garden. She converted him to Christianity, and helped him become a United States citizen on October 4, 1887. Lue had been advised to move to a warmer climate due to his recent contraction of tuberculosis. He visited China in 1886. Upon his return, Fannie recommended relocation to DeLand, Florida, where she and her sister owned land. Lue agreed, and in 1885, he was working once again, this time in orange groves. When Ransom Eli Olds, one of the pioneers of the American automotive industry purchased 37,500 acres of land for development at the end of 1916, he hired Lue Gim Gong, who was already 60 years old at the time, to plan for the farms. Mr. Olds was very pleased with Lue's work and named one of the roads on the farm Gim Gong Road in 1918. It is now within Oldsmar, Florida, and connects to Tampa Road. He died in DeLand on June 3, 1925.
Мұра
Луэ Қытайдағы анасынан тозаңдау техникасын үйреніп, басқа сорттарға қарағанда бір ай бұрын пісіп жететін алма және шоғырланып өсетін помидор өсірді. Флоридада ол араларды бақылап, цитрус өсімдіктерін араластырып тозаңдауды үйренді. Ол суыққа төзімді, ұзақ сақталатын, бұтақта топталып емес, жалғыз-жалғыз өсетін, сондай-ақ хош иісті грейпфрут сорттарын шығарды. Рутан Лум Макканнның "Wooden Fish Songs" романы Луэ өміріне негізделген тарихи туынды. 1888 жылы Люэ "Harts late" Валенсия және "Mediterranean Sweet" апельсин сорттарын шағылыстырып, тәтті әрі аязға төзімді жеміс алды. Бастапқыда гибрид саналған "Lue Gim Gong" апельсині кейіннен "Валенсия" сортының ядролық көшеті екені анықталды, осыдан ол "Lue Gim Gong штаммы" деп аталады. Глен Сент-Мэри питомнигі арқылы таратылған бұл сорт 1911 жылы Америка Помологиялық қоғамының күміс Wilder медалімен марапатталды – цитрус жемісіне алғашқы осындай награда. 2006 жылға дейін "Lue Gim Gong" сорты Флоридада өсіріліп келді, бірақ қазір "Валенсия" деген жалпы атаумен сатылады. Флорида штатының Тампа қаласындағы "Cigar City Brewing" сыра қоймасы оның есімін мәңгі есте сақтау үшін цитрус дәмді пале эль сырасын "Lue Gim Gong" деп атады. Луэнің ықпалы туған жері Қытайда да сезілді. Оның есімі "Қытай өсімдік түрлерінің ғылыми дерекқорында" тіркелген. "1940 жылдары Қытайға "Валенсия" немесе "Lue Gim Gong" сияқты жазғы цитрус сорттары әкелінді. Осы импортталған сорттардың негізінде Гуанси провинциясында кеңінен өсірілетін "Guixia" апельсині және Сычуань провинциясының Цзянцзин қаласында өсірілетін "Wuyuehong" апельсині сияқты бірнеше жаңа сорттар шығарылды". 2000 жылы Луэ Флорида штатының Мемлекеттік департаменті тарапынан күнге толы штатқа қосқан үлесі үшін "Ұлы Флоридиан" деп танылды. 1994 жылы Флорида штатының Олдсмар қаласындағы Гим Гонг көшесі құрылыс салушылардың талабымен "Commercial Boulevard" деп өзгертілді. Осы атау өзгерту кезінде Джерри Беверленд қалалық кеңестің мүшесі болды. Ол сайлауға қатысып, жеңіске жетіп, алты жылдан кейін Олдсмар қаласының мэрі болды. Ол көшенің атын қайтаруға тырысты. Бірақ заң кеңесшісімен кеңескеннен кейін және бұл келісімнің бір бөлігі екенін түсінген соң, ол басқа бір көшені Гим Гонг көшесі деп атауға шешім қабылдады. 2022 жылдың 9 сәуірінде бірнеше жергілікті және ұлттық қытай-американдық қоғамдық ұйымдар, соның ішінде Флориданың қытай мәдени орталығы, Тампа шығанағының қытай мектебі, Тампа қытай қауымдастығы, АҚШ-тағы Қытай тарихының Нью-Йорк қоры, Американың Қытай біріккен қауымдастығы, Қытайлық американдықтардың ұлттық кеңесі NCCA және Ютаның қытайлық алтын қада көшесі қауымдастығы мэр Джерри Беверлендке марапаттау тақтасын табыс етті, сондай-ақ жергілікті тарихи қоғамға бірлесіп қаржылай көмек көрсетті. 2024 жылдың мамырында Люэнің өмірі Spectrum Ch. 13 жаңалықтарында көрсетілді.
Lue had learned some pollination techniques from his mother in China, with which he was able to develop an apple which ripened a month earlier than other varieties, and a tomato plant that grew in clusters. In Florida, he learned to cross pollinate citrus by watching bees. He developed a cold tolerant grapefruit that was slower to drop, and grapefruits that grew singularly, rather than in clumps, on the branch, as well as an aromatic variety. Wooden Fish Songs, by Ruthanne Lum McCunn, is a historical novel based on Lue's life. In 1888, Lue cross pollinated the "Harts late" Valencia and "Mediterranean Sweet" orange varieties, which produced a fruit both sweet and frost tolerant. Originally considered a hybrid, the "Lue Gim Gong" orange was later found to be a nucellar seedling of the "Valencia" variety, which is properly called the "'Lue Gim Gong Strain". Distributed by Glen St. Mary Nurseries, the variety was awarded the Silver Wilder Medal by the American Pomological Society in 1911, the first such award for citrus fruit. The "Lue Gim Gong" variety is still grown in Florida as of 2006, but is sold under the general name "Valencia". Cigar City Brewing in Tampa Florida has dedicated a citrus forward pale ale to his legacy, appropriately named Lue Gim Gong. Lue's influence was also felt in his native land China. His name appears in 'The Scientific Database of China Plant Species'. "In the 1940s, the summer time citrus types such as "Valencia" or "Lue Gim Gong" variety was imported into China. Based on these imported varieties, several new species were developed such as the "Guixia" orange which is widely cultivated in Guangxi Province, and "Wuyuehong" orange, in Jiangjin City of Sichuan Province". In 2000, Lue was recognized as a “Great Floridian” by the Florida Department of State for his significant contributions to the sunshine state. In 1994, Gim Gong Road in Oldsmar, Florida, was renamed "Commercial Boulevard" under the pressure of a developer. Mr. Jerry Beverland was a dissenting city council member at the time of this name change. He ran and won the election and became the Mayor of Oldsmar City six years later. He tried to change the name of the road back. However, after consulting with the legal counsel and realizing that it was already part of the business agreement. He then decided to rename another road Gim Gong Road instead. April 9, 2022, several local and national Chinese American community organizations, including the Chinese Cultural Center of Florida, the Tampa Bay Chinese School, Tampa Chinese Association, New York Foundation of Chinese History in the United States, the American Chinese United Association, National Council of Chinese Americans NCCA, and Utah Chinese Golden Spike Association presented an award plaque to Mayor Jerry Beverland, and also jointly made a donation to the local Historic Society. In May 2024, Lue’s life was featured in a Spectrum Ch. 13 news story.