Нидерландтың ас тағдыры

Кіріспе

Нидерландтың аспаздық дәстүрлері – Нидерландтың тамақ дайындау дәстүрлері мен тәжірибесі негізінде қалыптасқан. Елдің асханасы Солтүстік теңізге жақын, Еуропа жазығындағы құнарлы Рейн-Мейза-Шельда дельтасында орналасқандықтан, балық аулау, егіншілік және теңіз арқылы сауда жасауға мүмкіндік берді. Судың көп болуы және жазық далалардың кеңдігі голландиялықтардың тағамдарында ірімшік пен май сияқты сүт өнімдерінің көп мөлшерде болуына, сондай-ақ көмірсулар мен майдың салыстырмалы түрде жоғары деңгейде болуына әкелді. 15 және 16 ғасырларда Бургундия сарайы Төмен елдердегі элитаның тағамдарын байытты, ал 17 және 18 ғасырларда отарлық сауда да солай болды. Голландиялықтар дәмдеуіштер саудасын бақылап, кофедің бүкіл әлемге таралуына үлкен үлес қосты және шоколадтың қазіргі заманғы дәуірін бастады. Голландиялық процестің арқасында шоколадты қатты түрге айналдырып, оның (бұрын сұйық түрінде ішілген) өзгеруіне ықпал етті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында үнемшілдік сәнге айналды. Голландиялық тағамдар қызықтырақ емес, тиімді болу үшін жасалды, бұл үй шаруашылығы мектептерінің дамуының нәтижесі болды, онда қыздар осылайша тамақ дайындауды үйренді. Тағам өндірісінің тиімділігіне назар аудару соншалықты сәтті болды, оның кішкентай аумағына қарамастан, Нидерланды АҚШ-тан кейін ауыл шаруашылығы өнімдерін әлемдегі екінші ірі экспорттаушы елге айналды. Бұл голландиялықтарға «әлемді тамақтандырушылар» деген атақ берді, ал голландиялық тағамның дәмі әлсіз деп есептелді.

14-16 ғасырлар

Германиядан (1350), Норвегиядан (14 ғасырдың ортасы), Англиядан, Франциядан және Италиядан шыққан ерте аспаздық кітаптар Еуропада біртекті тағам мәдениетін көрсетеді, себебі осы сақталған кітаптар элита үшін жазылған және олармен бірге Еуропаға саяхаттап, бір-бірімен тағамдар алмасқан. Айырбас негізінен жергілікті және маусымдық өнімдерді пайдалануда болды. Нидерланды мен Фризеландтың жазық далаларынан алынған сүт пен май Нидерландыда кеңінен қолданылды, ал Германия мен Англияда бекон майы, ал Оңтүстік Еуропада – негізінен май пайдаланылды. Сонымен қатар, голланд майы мен ірімішік ертеден танымал өнім болды және ғасырлар бойы солай болды. Қарапайым халық көбінесе қамыр және дәнді өнімдерді жеді, бірақ көбінесе жартылай сұйық бридж немесе қамыр түрінде. Потаждар да танымал болды: әртүрлі (тамыр) көкөністер, бұршақ, мүмкін шөптер, ет және балық қосылған бір табадағы тағамдар. Соппелер де желінді: нанмен қалыңдатылған немесе нанға құйылған қалың көкөніс/ет/балық пастасы. Ол 14 ғасырға дейін монастырларда дайындалды. Грют хмельмен алмастырылды, дәстүр неміс қаласы Бременнен келді, бұл сақтау мерзімін ұзартты және Төмен елдерді сыраның ірі экспорттаушысына айналдырды, бүгінге дейін сақталған, өйткені Нидерланды әлі де Еуропаның ең ірі сыра экспорттаушысы. 1349 жылы құрылған бренд – елдің ең көне сыра бренді. Теңіз балыққа толы болды. Гиббинг әдісін 14 ғасырлық Зеландиялық балықшы Виллем Бьюкельцзон ойлап тапқан. Бұл өнертабыс сельдінің сақтау мерзімін ұзартты, одан әрі жүзуге және көбірек балық аулауға мүмкіндік берді. Ол голландтар монополияға ие болған соустелген сельдь (maatjesharing) экспорттау индустриясын құрды. Олар үлкен кемелерді салуды бастады және ақырында сельдь саудасынан экзотикалық дәмдеуіштер сияқты эксклюзивті өнімдерге көшті, бұл голландтардың теңіз және отарлық державаға айналуына әкелді. Сельдь голландтар үшін әлі де өте маңызды, олар жыл сайынғы Hollandse Nieuwe аулау үшін шағын қайықтарымен теңізге шыққан балықшылардың 14 ғасырдан бергі дәстүрі Vlaggetjesdag (Жұрақ күні) мерекесін тойлайды. Бау-бақша шаруашылығы бастапқыда монастырларда жүзеге асырылды, бірақ қамалдар мен ауылдық үйлер де шөптер мен көкөністер және аңшылық алқаптары бар бақтарды дамыта бастады. Танымал туристік орын және гүлдер паркі Кеукенхоф (сөзбе-сөз "ас үй бақшасы") – ХV ғасырдағы Жакелин, Хенаут графинясының қамалының бұрынғы аңшылық алқабы мен шөп бақшасының мысалы. Кейіннен қамалдарға қосылған жеміс ағаштары (алма және груша) экспортқа пайдаланылды және осы күнге дейін сақталған голланд бағбандық дәстүрін бастады. Онда мерекелік кештерге арналған ортағасырлық рецепттер, мысалы, соустар, аң, желе, балық, ет, пирогтар, жұмыртқа, сүт өнімдері, қантталған квинцтер мен имбирь, сондай-ақ алма пірігінің ең көне рецепттерінің бірі – апельтартен бар. Рецепттер әртүрлі көздерден алынған, олардың 61-і француздық Le Viandier рецепт кітабының аудармасы. Голландия империясы елге дәмдеуіштер, қант және экзотикалық жемістер әкелуге мүмкіндік берді. 1662 жылы голландтар Еуропада тазартылған қанттың жартысынан көбін өндірді және мускат жаңғағы, тырнақ, маце және корица сияқты дәмдеуіштер саудасын монополияға алды. Дәмдеуіштердің көп болуы оларды голланд орта тапқа қолжетімді етті. Орта ғасырларда дәмдеуіштер әлеуметтік мәртебені көрсету үшін кеңінен қолданылды. Бұл голланд қоғамындағы жаңа дамумен бірге жоғалып кетті және дәмдеуіштерді жиі қолдануға тыйым салғандар бірінші болды. 1667 жылы жарық көрген "De Verstandige Kok" (немесе "Ақылды аспазшы") кітабы осыны көрсетеді және элитаның табақтағы тағамға деген зор қызығушылығын көрсетеді. Голланд Шығыс Үндістан компаниясы өз колонияларында кофе өсіру үшін бақтар құруда алғашқы болып табылды және Еуропаға кофеді кең ауқымда әкеліп, халық үшін кофеханалар туралы түсінікті таныстырды. Кейін голландтар бұл өсімдікті Ява мен Цейлонға да әкелді. Индонезияның Явадан Нидерландыға алғашқы кофе экспорты 1711 жылы болды. 18 ғасырдың аяғында шай мен кофе тұтыну көбейіп, күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Чайға тәттілер, конфета немесе марципан және печенье қосылды. Дәмдеуіштердің салыстырмалы түрде арзан болуы спекулаас деп аталатын дәмдеуіштермен пісірілген печеньелер дәстүрін тудырды, оның нақты рецепттері пекарьлармен құпия сақталды. Көкөністер, ет, құс еті және тұздалған, ысталған немесе жаңа балық және жұмыртқа сол кездегі голланд асханаларында дайындалды. Тамақ жасыл салаттармен және кисельмен, көкөніс тағамдарымен май, шөптер немесе жеуге жарамды гүлдермен басталып, көптеген балық және ет тағамдарымен жалғасты. Экзотикалық ингредиенттер, мысалы, кәмпит, күріш, корица, имбирь және сафран қолданылды. Дәмді пирогтар мен кондитерлік өнімдер соңғы тағам болды. Тамақ желе, ірімшік, жаңғақтар және тәтті кондитерлік өнімдермен, гиппокраспен, тәтті дәмдеуіштермен бірге аяқталды. Әрине, Алтын ғасырда да әркімнің мұндай сәскеулікке қолы жетпеді және қатардағы голландтың күнделікті тағамы әлі де қарапайым дән немесе бұршақтан жасалған потаж болды.

Early cookbooks from Germany (1350), Norway (mid 14th century), England, France and Italy picture a homogeneous food culture in Europe, because these surviving cookbooks were written for and by the elite, who travelled with their cooks throughout Europe, and exchanged dishes among themselves. Differences were mainly in the use of what was locally available and in season. Milk and butter—coming from the low lying grasslands of Holland and Friesland—were used extensively in the Netherlands, in comparison to German countries and England, where bacon fat was extensively used, or Southern Europe, where predominantly oil was used. Moreover, Dutch butter and cheese became famous products at an early stage and continued to be so for centuries. The common people ate a lot of dough and grain products, although it was often in the form of a half liquid brij or porridge. Potages were also popular: one pan dishes with various (root) vegetables, peas, possibly herbs, meat and fish. Soppes were also eaten: a kind of thick vegetable/meat/fish paste that was thickened with bread or poured over bread. It was flavoured with gruit and produced until the 14th century at the monasteries. Gruit was replaced with hop, a tradition introduced from the German city of Bremen, which extended the shelf life and turned the Low Counties into a major exporter of beer that remained until today, as the Netherlands is still the largest beer exporter of Europe. Brand, established in 1349, is the country's oldest beer brand. The sea provided an abundance of fish. The process of gibbing was invented by Willem Beukelszoon, a 14th century Zealand fisherman. The invention extended the shelf life of herring, which made it possible to sail further and catch more. It created an booming export industry for soused herring (maatjesharing) that was monopolized by the Dutch. They began to build bigger ships and eventually moved from trading in herring to a multitude of exclusive products like exotic spices, ultimately leading to the Dutch becoming a seafaring and colonial power. Herring is still very important to the Dutch who celebrate Vlaggetjesdag (Flag Day) each spring, as a tradition that dates back to the 14th century when fishermen went out to sea in their small boats to capture the annual catch: Hollandse Nieuwe. Gardening was initially practiced by monasteries, but castles and country houses began also to develop gardens with herbs and vegetables and hunting grounds. The famous tourist attraction and flower park Keukenhof (literally kitchen garden) is an example of a former 15th century hunting ground and herbs garden for Jacqueline, Countess of Hainaut's castle kitchen. Orchards for pears and apples connected to castles were later used for export and set off a Dutch horticulture tradition that remains to this day. It offers medieval recipes for festivities, such as sauces, game, jellies, fish, meat, pies, eggs, dairy products, candied quinces and ginger and contains one of the oldest known recipes for appeltaerten, apple pie. The recipes come from various sources, 61 of them are translations of the French recipe book Le Viandier. The Dutch Empire enabled spices, sugar, and exotic fruits to be imported to the country. By 1662, the Dutch provided more than half of the refined sugar consumed in Europe and monopolised the trade in spices such as nutmeg, clove, mace and cinnamon. The large supply of spices made them affordable for the Dutch middle class. In the Middle Ages, spices were largely used to indicate social status. This disappeared with this new development in Dutch society and it was the elite who were the first to ban the frequent use of spices. The cookbook De Verstandige Kok (or The Reasonable Chef) published in 1667, reflects this and shows the great interest the elite had in what was on the plates. The Dutch East India Company pioneered in establishing gardens for coffee cultivation in their colonies and was the first to import coffee on a large scale to Europe and popularised the concept of coffee houses for the masses. The Dutch later grew the crop in Java and Ceylon. The first exports of Indonesian coffee from Java to the Netherlands occurred in 1711. By the late 18th century, tea and coffee consumption were increasing and becoming part of everyday life. Tea was served with sweets, candy or marzipan and cookies. The availability of relatively cheaper spices resulted in a tradition of spiced cookies called speculaas, the exact recipes of which were kept secret by bakers. Vegetables, meat, poultry and salted, smoked or fresh fish and eggs were prepared in the Dutch kitchens of the time. The meal started with green salads and cold or warm cooked vegetables with dressing, vegetable dishes with butter, herbs or edible flowers and continued with numerous fish and meat dishes. Exotic ingredients such as dates, rice, cinnamon, ginger and saffron were used. Savoury tarts and pastries followed. The meal ended with jellies, cheese, nuts and sweet pastries, washed down with hippocras, a sweet spiced wine. Of course, even in the Golden Age, not everyone could afford such luxuries and the everyday meal of the ordinary Dutchman was still a humble affair of grain or legume pottage served with rye.

18-20 ғасырлар

18 ғасырдың аяғында картоп Оңтүстік Америкадан әкелінді және 1800 жылға қарай негізгі тағамға айналды. 19 ғасырдың басында байлар қалаған тамағын жесе, жұмыс істейтін халық нан (кейбір аймақтарда қара нан) және картоп жеді (көбінесе күнінің әр мезгілінде). Нидерланды жоғары технологиялық жылыжай технологиясының көшбасшысы екенін көрсетті. Вагенинген университеті мен ғылыми-зерттеу институты Амстердамнан оңтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан осы технологияның негізгі жасаушылары болып табылады. Университет әлемдегі ең үздік ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты болып саналады. Егістік дақылдарына картоп, кале, қызылша, жасыл бұршақ, морковь, сельдерей, пияз, кәдімгі капустаның барлық түрлері, брюссель капустасы, гүлді капуста, эндива, шпинат, бельгиялық эндива, құра және салат жатады. Жемістерге алма, алмұрт, шие, жидек, шафран жатады. Голландтар сүт, май, ірімшік және ет үшін ірі қара мал өсіреді, жұмыртқа және ет үшін тауық, ет үшін шошқа және түрлі жеуге жарамсыз өнімдер, жүн мен ет үшін қой өсіреді. Ешкілер көбінесе ірімшік өндіру үшін өсіріледі. Дәстүрлі түрде жылқы еті (стейк, шұжық және жұқа кесілген түтінделген ет) жиі желінетін тағам болған, бірақ қазір ол бұрынғыдай танымал емес. Балық аулау саласы балық, сельдь, еуропалық тілбалық, камбала, скумбрия, шабақ, тунец, лосось, форель, устрица, мидия, креветка және сардина ұстайды. Голландтар түтінделген шабақ және тұздалған сельдь үшін танымал, оны шикі жейді.

Өңірлік

Көптеген тағамдардың шығу тегі голланд асханасының үш негізгі аймақтық түрінің біріне жетеді. Осы аймақтардан алынған кейбір ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түліктері Еуроодақ заңдарымен қорғалады, мысалы, jenever, Noord Hollandse Gouda және kanterkaas (зиралы және гвоздикалы ірімшік), Traditional Speciality Guaranteed белгісімен қамтамасыз етілген boerenkaas (фермерлік ірімшік) және Hollandse nieuwe (тұздалған шабақ), сондай-ақ Edam Holland және Limburgse vlaai сияқты қорғалған географиялық көрсеткілімінің кем қатаң түрі.

Батыс асханасы

Батыс Голландияның асханасы Солтүстік Голландия, Оңтүстік Голландия, Зеландия, Утрехт провинцияларында және Бетве аймағында (Гелдерланд) кездеседі. Бұл аймақта сүт малын өсіруге қажетті су көздерінің және жазық далалардың көптігіне байланысты, ірімшік пен май сияқты көптеген сүт өнімдерімен мәшһүр. Теңізге тікелей жақындығы балыққа, сондай-ақ дәмдеуіштерге, кофеге, шоколадқа және теңіз арқылы келген қантқа оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті. Зеландия мен Оңтүстік Голландияда көп мөлшерде май өндіріледі, оның құрамындағы майдың мөлшері Еуропаның көптеген басқа май түрлерінен жоғары. Осының нәтижесінде бай, майлы дәмді әртүрлі нан-кәмпиттер жасалды. Әртүрлі печеньелер көптеп шығарылады және олардың құрамында көп мөлшерде май мен қант болады, олардың ішінде струпвафель ең танымал, сондай-ақ түрлі толтырылған печеньелер, көбінесе бадамды, gevulde koek сияқты. Бұл аймақтағы тоқаштар да көбінесе қамырлы болып келеді және олардың құрамында көп мөлшерде қант болады; олар карамельденген, ұнтақталған немесе кристалданған болуы мүмкін. Олибол (қазіргі түрінде) және Зеузе болус жақсы мысалдар. Солтүстік Голландияның Заанстreek аймағындағы ылғалды, қамырлы ақ нан – дуивекатер, оның рецепті жүздеген жылдарға созылады және маймен желінеді. Май жасау процесінің қосалқы өнімі – айран (карнемелк) де осы аймаққа тән саналады. Сондай-ақ, дәстүрлі түрде тоқылған сүттен жасалған, құмырамен дәмделген Лейден ірімшігі де осылай қосалқы өнім ретінде қарастырылады. Бұл аймақтағы дәстүрлі фермалық Лейден ірімшігі қорғалатын атауға ие. Ғасырлар бойы осы аймақ Голландияның танымал ірімшіктерін өндіріп келді, олар Голландия қалаларының атымен аталады. Гуда ірімшігінің тарихы 1184 жылдан басталады, бұл оны әлі күнге дейін бастапқы рецепті бойынша өндірілетін ең көне ірімшіктердің біріне айналдырады, ал Эдам ірімшігі (дәстүрлі түрде кішкентай балауыз шарларда) 14 ғасырдан бері жасалады. Бұл ірімшіктер толық майлы сүттен жасалады, сондықтан май өндірісінің қосалқы өнімі емес, ал жас түрлері сүтті дәмге ие. Гуда немесе Эдам деп сатылатын ірімшіктер қазір әлемнің барлық жерінде өндіріледі. Еуропалық комиссия «Gouda Holland» және «Edam Holland» ірімшіктерінің атауларын қорғалатын географиялық көрсеткіштер ретінде белгіледі. Бұл ірімшіктер Голландияда голланд сиырларының сүтінен дәстүрлі әдістермен өндірілуі және табиғи пісіру процесінен өтуі керек. Leerdammer, Beemster және Rotterdamsche Oude сияқты тауарлық таңбалары бар ірімшіктер де осы аймақта өседі. Теңіз өнімдері, мысалы, тұздалған шабақ, мидия (Zeeuwse Mosselen деп аталады, өйткені тұтынуға арналған барлық голланд мидиясы Зеландияның Остершельдесінде тазартылады), балық, ұлулар және шабақ кеңінен қол жетімді және аймаққа тән. Киббелинг, бұрын жергілікті деликатес, шайылған ақ балықтың кішкентай кесектері, Леккербекье сияқты ұлттық жылдам тағамға айналды. Теңіздің тікелей өнімі – Амстердамнан шыққан, шикі сиыр етінен жасалған Ossenworst (сиыр сорпасы). Бұл мамандықтың бастауы 17 ғасырда, өгіздер Дания мен Германиядан көп көлемде әкелінгенде басталған. Сосиске арналған дәмдеуіштер, мысалы, қара бұрыш, гвоздика, мак және мускат жаңғағы Голландияның Шығыс Үндістанынан келген. Бұл шұжыққа дәстүрлі түрде ескірген сиыр еті пайдаланылды, содан кейін ол төмен температурада түтінге түседі, сондықтан ет шикі болып қалады. Қазіргі Амстердамдық ossenworst арық сиыр етінен жасалады, ал шұжық қазір көбінесе түтінделмейді немесе ескірмейді. Ол көбінесе амстердамдық уитджеспен, маринадталған пиязбен желінеді. Пиязды және агурк немесе азеро бомды (бақшада піскен қиярды) пісіру дәстүрі Амстердамға тән, ол осы Таяу Шығыс дәстүрін өзінің еврей халқы арқылы алды. Дәстүр бойынша, Амстердамда тұздалған шабақ тек маринадталған қиярмен жейді. Бұл аймақта әлемдегі ең ірі какао кластері орналасқан, сондықтан Нидерланды шоколад экспортының жетекші елдерінің бірі болып табылады. Шоколад индустриясының осы аймақта орналасуының себебі оның отарлаушылық өткеніне және 1828 жылы Коенрад ван Хоутеннің голландтық шоколад процесін әзірлеуіне байланысты, бұл шоколадтың қазіргі дәуірін бастады, өйткені ол шоколадты қатты түріне айналдыруда маңызды рөл атқарды, ол сол кезге дейін сұйық түрінде ішуге болатын. Ван Хоутен шоколадты Амстердамда, кейіннен Лейден мен Веспте, ал Дросте Харлемде өндірді. Халықтық шокомель өндірісі Зотермеерде басталды және шоколадты дәмді сүт, көбінесе шай ішуді таңдады. Verkade шоколад өндірісін Заандамда жүргізеді. Осы қалада салыстырмалы түрде жаңа голландтық әділ сауда шоколад брендінің штаб-квартирасы да орналасқан, ол нарықты дүрліктірді: Tony's Chocoloney. De Zaanstreek 16 ғасырдан бері майонезбен де танымал (голландтар үшін картофель фримен жеуге танымал консервант) және әдеттегі толық дәнді горчицалар (биттерболленмен жеуге танымал). Бұл аймақтың дәстүрлі алкогольдік сусындары – сыра (ақ лагер) және дженевер, жунипер дәмі бар күшті спирттік сусын, ол Англияда джин ретінде танымал. Бұл аймақта дженевер қалаларының көпшілігі орналасқан. Амстердамдағы Lucas Bols және Схидамдағы Nolet (Ketel One) әлемдегі ең көне және үшінші ең көне дистилляциялық заводтар. Үшінші дженевер қаласы – Делфт. Bols отбасы Амстердамда 1575 жылы спирттік сусын зауымын құрды. 18 ғасырдың басында Bols 300 спирттік сусын рецептін жасады және оларды бүкіл әлемге таратуды бастады. Ол содан бері Blue Curaçao және Pisang Ambon сияқты көптеген басқа дәмдерді де ұсынды. Схидамдағы Nolet дистилляциялық зауыты 1691 жылы құрылды және одан бері Nolet отбасының меншігінде болып келеді. Голландтың дәстүрлі алкогольдік ландшафтындағы ерекшеліктердің бірі осы аймақта туған: адвакат, жұмыртқа, қант және брендіден жасалған бай және кремообразды ликер.

Western Dutch cuisine is found in the provinces of North Holland, South Holland, Zeeland, Utrecht and the Gelderlandic region of Betuwe. Due to the abundance of surface water and flat grassland in this region, necessary to sustain dairy cattle, the area is known for its many dairy products, like cheese and butter. While the direct border to the sea made fish readily accessible, as well as spices, coffee, chocolate and sugar from the overseas colonies. Zeeland and South Holland produce a lot of butter, which contains a larger amount of milkfat than most other European butter varieties. This resulted in a wide variety of rich, buttery flavoured pasty. Cookies of all sorts are produced in great number and tend to contain a lot of butter and sugar, of which the stroopwafel is well known, just as cookies with a filling of some kind, mostly almond, like gevulde koek. Pastries in this area tend to be also quite doughy, and often contain large amounts of sugar; either caramelised, powdered or crystallised. The oliebol (in its modern form) and Zeeuwse bolus are good examples. A moist doughy white bread from the Zaanstreek in North Holland is duivekater, of which the recipe goes back hundreds of years and is eaten with butter. A by product of the butter making process, buttermilk (karnemelk), is also considered typical for this region. Also Leyden cheese, spiced with cumin and traditionally produced with skimmed milk, can be considered as a byproduct in the same way. Traditional farm made Leyden cheese from this region is a Protected designation of origin. For centuries this region provide prominent Dutch cheeses, named after cities in Holland where these cheeses were sold. Recorded history of Gouda cheese arguably starts in 1184, making it one of the oldest cheese that is still in production using its original recipe, while Edam cheese (traditionally in small waxed spheres), is made since the 14th century. These cheeses are made with full fat milk thus are not a by product of butter production and the young varieties have a milky flavour. Cheeses sold as Gouda or Edam are now produced everywhere in the world. The European Commission has designated the specific names "Gouda Holland" and "Edam Holland" cheeses as Protected Geographical Indications. These cheeses must be produced in Holland using traditional methods with milk from Dutch cows and to have undergone a natural aging process. Trademarked cheeses such as Leerdammer, Beemster and Rotterdamsche Oude are also home to this region. Seafood such as soused herring, mussels (called Zeeuwse Mosselen, since all Dutch mussels for consumption are cleaned in Zeeland's Oosterschelde), eels, oysters and shrimps are widely available and typical for the region. Kibbeling, once a local delicacy consisting of small chunks of battered white fish, has become a national fast food, just as Lekkerbekje. Indirectly a product of the sea is Ossenworst (ox sausage), a raw beef sausage originating in Amsterdam, which used to be made of ox meat. This specialty has its origins in the seventeenth century, when oxen were imported large scale from Denmark and Germany. The spices in the sausage, such as pepper, cloves, mace and nutmeg, came from the Dutch East Indies. Traditionally, aged beef was used for this sausage, that was then smoked at a low temperature such that the meat remained raw. Present day Amsterdam ossenworst is made with lean beef, and the sausage is now often neither smoked nor aged. It is often eaten with Amsterdamse uitjes, a kind of pickled onion. The tradition of pickling onions and augurk or zure bom (pickled cucumbers) is typical for Amsterdam, that got this Middle eastern tradition via its Jewish population. Traditionally, soused herring is only eaten in Amsterdam with pickled cucumber. The region harbours the largest cocoa cluster in the world, making the Netherlands one of the leading exporters of chocolate. Why the chocolate industry is located in this region, is due to its colonial past, and the development of the Dutch process chocolate in 1828 by Coenraad van Houten, that started the modern era of chocolate as it was instrumental in the transformation of chocolate to its solid form which was up till then drunk as a liquid. Van Houten produced chocolate in Amsterdam, later in Leiden and Weesp, while Droste started in Haarlem. The popular chocomel started the production in Zoetermeer, and is a trademarked chocolate flavoured milk, often the choice of drink as Koek en zopie, the food and drink sold on the ice during periods of ice skating. Verkade has its chocolate production in Zaandam. The same city is home to the headquarters of a relatively new Dutch fair trade chocolate brand that took the market by storm: Tony's Chocoloney. De Zaanstreek is, since the 16th century, also known for its mayonnaise (for the Dutch a popular condiment to eat with French fries), and typical whole grain mustards (popular to eat with bitterballen). The traditional alcoholic beverages of this region are beer (pale lager) and jenever, a high proof juniper flavored spirit, that came to be known in England as gin. The region is home to the majority of the jeneversteden, or 'jenever cities'. Lucas Bols in Amsterdam and Nolet (Ketel One) in Schiedam are the oldest and third oldest distillery of the world respectively. The third jenever city s Delft. The Bols family established the liquor distillery in Amsterdam in 1575. By the turn of the 18th century, Bols created 300 liquor recipes and started worldwide distribution. It has since introduced many other flavours, such as the Blue Curaçao and Pisang Ambon. The Nolet Distillery in Schiedam was founded in 1691, and has remained in the Nolet family ever since. A noted exception within the traditional Dutch alcoholic landscape is also native to this region: advocaat, a rich and creamy liqueur made from eggs, sugar and brandy.

Солтүстік-шығыс тағамдары

Нидерландының солтүстік және шығыс аймақтары, шамамен Гронинген, Фризеланд, Дренте, Оверайссель және Гелдерланд провинциялары, үлкен өзендердің солтүстігінде орналасқан және солтүстік-шығыс голланд асханасын құрайды. Бұл аймақ Нидерландының ең сирек қоныстанған аймағы болып табылады. 18 ғасырда кең ауқымды ауыл шаруашылығының енгізілуі осы асхананың көбінесе көптеген ет түрлерімен таныс екенін білдіреді. Фермалардың салыстырмалы түрде аз болуы аң аулау мен мал шаруашылығының дамуына жағдай жасады, бірақ Фризеланд, Гронинген және Оверайссельдің Иссель көліне жақын жағалау аймақтарындағы тағамдарға балық та көп мөлшерде кіреді. Голланд шұжықтарының метворст тобына жататын әртүрлі құрғатылған шұжықтар осы аймақта кең таралған және олардың көбінесе өте күшті дәмі үшін жоғары бағаланады. Көптеген қалалар мен ауылдарда осы шұжықтың өзіндік нұсқалары бар. Бұл аймақтың ең танымал шұжығы – Гелдерс роукворст (Гелдерландтың түтінделген шұжығы). Голландтар жылына 60 миллион роукворст жейді. Бұл шұжықтар дәстүрлі түрде емен мен шаған ағаштарының қырларымен түтінделген, ал суға қайнатылғаннан кейін беріледі. Шұжықтың құрамында көп май бар және ол өте шырынды. Үлкен шұжықтар көбінесе стампотпен, мысалы, zuurkoolstamppot (картоп пюресі және қымыз) бірге жейді. Кейде оларды жартысына бөліп, көшедегі тағам ретінде жейді. Сондай-ақ Гелдерландта (Велуве және оның айналасында) және Оверайссельде (Салландта) крудмоэс – бұл сүзбе, інжу-маржан арпасы, бекон және шөптер қосылған дәстүрлі тағам, онда роукворст та қолданылады. Бұл провинцияларда голланд нан өнімдерінің, печеньелердің және (қара бидай) нанның ауыр және тығыз түрлері де кездеседі. Гелдерланд, Оверайссель және Гронинген провинцияларының әрқайсысының ұзақ тарихы бар қара бидай нанының дәстүрі бар, бірақ Фризеландтың қара бидай наны (Фриз роггеброод, пумперникельдің бір түрі) өзінің ерекше дәмімен танымал болды. Фризиялық қара бидай нанының ерекшелігі – оның ұзақ пісіру уақыты (20 сағатқа дейін), нәтижесінде тәтті дәм мен терең қара түс пайда болады. Оңтүстік голланд асханасының жұмсақ және ылғалды болуына қарамастан, солтүстік-шығыс қара бидай наны мен нан өнімдері көбінесе қатты текстуралы болады, ал пасталар имбирьмен немесе сукадпен мол дәмделген немесе кішкентай ет кесектерінен тұрады. Аймаққа тән мысалдарға Kruidkoek (мысалы, Groninger koek), Фризиялық suikerbrood (ірі қант кесектерімен), Fryske dúmkes (анаис, имбирь және жаңғақтары бар печенье) және spekdik (метворст пен бекон қосылған кішкентай құймақтар) жатады. Алкогольдік сусындарға қатысты, аймақ сырадан гөрі көптеген ащыларымен (мысалы, Beerenburg) және жоғары дәлелдемелі ликёрлерімен танымал, бұл, Женеверден басқа, елдің қалған бөлігіне тән. Гронинген қаласы (осы аттас провинцияның астанасы) «женевер қалаларының» бірі және Hooghoudt дистиллериясының орны. Басқа Женевер қалаларының барлығы Нидерландының батыс аймағында орналасқан. Фризеландтың да батыс асханасымен ортақ ерекшелігі бар – ірімшік өндірісі. Фризеланд жағалау аймағы ретінде сүт өндіруге қолайлы төмен жатқан жайылымдарға ие. Фризе Нагелькас (фризиялық гвоздика ірімі) – осының жарқын мысалы, ал құрғақ сүттен жасалған кантеркаас түрі қорғалатын атауға ие.

The regions in the north and east of the Netherlands, roughly the provinces of Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel and Gelderland north of the great rivers make up north eastern Dutch cuisine. The region is the least populated area of the Netherlands. The late (18th century) introduction of large scale agriculture means that the cuisine is generally known for its many kinds of meats. The relative lack of farms allowed for an abundance of game and husbandry, though dishes near the coastal regions of Friesland, Groningen and the parts of Overijssel bordering the IJsselmeer also include a large amount of fish. The various dried sausages, belonging to the metworst family of Dutch sausages, are found throughout this region and are highly prized for their often very strong taste. Most towns and various villages have their own variety of this sausage. The most famous sausage from this region is Gelderse rookworst (smoked sausage of Gelderland). The Dutch eat 60 million rookworst a year. These sausages traditionally have been smoked over oak and beechwood chips, and are served after they have been boiled in water. The sausage contains a lot of fat and is very juicy. The large sausage are often eaten alongside stamppot, like zuurkoolstamppot (mashed potatoes and sauerkraut). Cut in half they are sometimes eaten as a street food. Also in Gelderland (in and around the Veluwe) and Overijssel (in Salland) kruudmoes is a traditional food with buttermilk, pearl barley, bacon and herbs in which rookworst is processed. The provinces are also home to more heavy and solid varieties of Dutch pastries, cookies and (rye) breads. Each of the provinces of Gelderland, Overijssel and Groningen has a long standing rye bread tradition, but rye bread from Friesland (Fries roggebrood, a kind of Pumpernickel) became well known because of its taste. Notable characteristics of Frisian rye bread is its long baking time (up to 20 hours), resulting in a sweet taste and a deep dark color. In contrast to southern Dutch cuisine, which tends to be soft and moist, the northeastern rye bread and pastries generally are of a hard texture, and the pasties are heavily spiced with ginger or succade or contain small bits of meat. Examples of these that are considered typical for the region are Kruidkoek (such as Groninger koek), Frisian suikerbrood (with chunks of sugar), Fryske dúmkes (cookies with anais, ginger, and hazelnuts) and spekdik (small pancakes with metworst and bacon). In terms of alcoholic beverages, the region is renowned for its many bitters (such as Beerenburg) and other high proof liquors rather than beer, which is, apart from Jenever, typical for the rest of the country. The city of Groningen (the capital of the eponymous province) is one of the 'jenever cities', and the residence of Hooghoudt distillery. The other jenever cities all are located in the western region of the Netherlands. Also Friesland has a feature in common with the Western cuisine, that of cheese production. Friesland is as a coastal region home to low lying grasslands, that yield an abundance of milk. Friese Nagelkaas (Friesian Clove cheese) is a notable example, and the variant made with skimmed milk known as kanterkaas, is a protected designation of origin.

Оңтүстік тағамдары

Оңтүстік Голландия асханасы – Голландияның Солтүстік Брабант және Лимбург провинциялары мен Бельгияның Фламанд аймағының асханасын қамтиды. Ол көптеген бай нан-тоқаштар, сорпалар, дәмді тағамдар мен көкөніс тағамдарымен әйгілі және көбінесе «Бургундиялық» деп аталады – бұл атау Орта ғасырларда Төмен елдерді билеген Бургунд герцогтарын еске түсіретін голланд тіліндегі сөз. Осы аймақта герцогтардың сарайы орналасқан, ол әсем тойларымен танымал болған. Бұл аймақтың аспаздық дәстүрі көршілес Фландриямен байланысты. Бұл голланд аспаздық аймағы жоғары тағамдарды дамытқан және көптеген дәстүрлі голланд мейрамханаларының негізін құрайды, оларда Biefstuk, Varkenshaas, Ossenhaas сияқты әдетте шошқа немесе сиыр етінен дайындалатын, түрлі соустар мен дәстүрлі голланд (немесе бельгиялық) әдіспен екі рет қуырылған картоппен берілетін негізгі тағамдар ұсынылады. Hachee сияқты дәмді тағамдар, пияз, сиыр еті және қою соустан жасалған, көптеген дәмдік заттарға ие және дайындауға сағаттар қажет. Көкөніс сорпалары дәмді шұбаттан немесе сорпадан жасалады және әдетте түрлі көкөністермен бірге кішкентай шарик тәрізді еттен жасалған сорпалар қосылады. Аспаржа мен эндивий (witloof) өте бағалы және дәстүрлі түрде ірімшік немесе шұжықпен бірге желінеді. Нан-тоқаштар көп, көбінесе қаймақ, құймақ немесе жемістермен толтырылады. Лимбургтен келген Limburgse vlaai, Брабанттан келген Moorkop және Bossche Bol сияқты торттар – бұл әдеттегі нан-тоқаштар. Сонымен қатар, дәмді нан-тоқаштар да бар, ең танымал – Брабанттық worstenbroodje (ішіне майлы еттен жасалған шұжық салынған бөлке, сөзбе-сөз аударғанда «шұжық наны»). Ол тіпті ұлттық материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілген. Аймақтың дәстүрлі алкогольдік сусындары – сыра. Көптеген жергілікті брендтер бар, траппист сырасынан бастап Kriek lambic-ке дейін. Әлемдегі Халықаралық траппист қауымдастығы мойындаған 11 сыра зауытының 5-і Оңтүстік Голландия мәдени аймағында орналасқан. Сыра, француз асханасындағы шарап сияқты, тамақ пісіруде де қолданылады; көбінесе дәмді тағамдарға қосылады.

Southern Dutch cuisine constitutes the cuisine of the Dutch provinces of North Brabant and Limburg and the Flemish Region in Belgium. It is renowned for its many rich pastries, soups, stews and vegetable dishes and is often called Bourgondisch (Burgundian) which is a Dutch idiom invoking the Burgundian dukes who ruled the Low Countries in the Middle Ages. In this region the dukes had their court, which was renowned for its great feasts. The culinary tradition in this region overlaps with that of neighbouring Flanders. It is the Dutch culinary region which developed an haute cuisine and it forms the base of most traditional Dutch restaurants including typical main courses served such as Biefstuk, Varkenshaas, Ossenhaas, these are premium cuts of meat, generally pork or beef, accompanied by a wide variety of sauces and potatoes which have been double fried in the traditional Dutch (or Belgian) manner. Stews, such as hachee, a stew of onions, beef and a thick gravy, contain a lot of flavour and require hours to prepare. Vegetable soups are made from richly flavored stock or bouillon and typically contain small meatballs alongside a wide variety of different vegetables. Asparagus and witloof are highly prized and traditionally eaten with cheese or ham. Pastries are abundant, often with rich fillings of cream, custard or fruits. Cakes, such as the Limburgse vlaai from Limburg and the Moorkop and Bossche Bol from Brabant, are typical pastries. Savoury pastries also occur, with the Brabantian worstenbroodje (a roll with a sausage of ground beef, literally translates into sausage bread) being the most popular. It even has been included in the national inventory of intangible cultural heritage. The traditional alcoholic beverage of the region is beer. There are many local brands, ranging from Trappist beer to Kriek lambic. 5 of the 11 International Trappist Association recognised breweries in the world, are located in the Southern Dutch cultural area. Beer, like wine in French cuisine, is also used in cooking; often in stews.

Индонезия тілі

Индонезия және Индо тағамдары Голландияға бұрынғы голланд отаршылдарының және еуразиялықтардың келуіне байланысты танымал болды, әсіресе 1945 жылы Индонезия голланд отаршылдығынан тәуелсіздік алғаннан кейін. Графиня Корнелия ван Лимбург Стирум өзінің "Голланд тағамдарын дайындау өнері" (1962) кітабында былай деп жазады: "Индонезияда санаусыз тағамдар бар, олардың кейбіреулерін дайындау сағаттарға созылуы мүмкін; бірақ бірнеше оңай тағамдар соншалықты танымал болды, оларды «ұлттық тағамдар» деп санауға болады". Одан кейін ол наси горенг (қырықылған күріш), писанг горенг (қырықылған банан), лумпия горенг (қырықылған спринг-роллдар), бами (қырықылған лапша), сатэ (сатай немесе тіктеп пісірілген ет), сатэсаус (сатай соусы немесе жержаңғақ соусы) және самбал олек (бұрыш пастасы) рецепттерін ұсынады. Голланд-индонезиялық қосылған тағамдардың ең танымалдары – ристтафель («күріш үстелі»), ол көптеген (бірнеше ондағанға дейін) кішкентай тағамдардан тұратын, бүкіл үстелді толтыратын әсем тамақ. Нидерландыда әлі де танымал болса да, ристтафель қазір Индонезияда сирек кездеседі. Голланд-индонезиялық қосылған тағамдардың танымал түрлері – patatje oorlog (майонез, пияз және жержаңғақ соусы қосылған картоп фри), patatje pinda (жержаңғақ соусы қосылған картоп фри), бамишиф (немесе бамиблок) және насишиф (немесе насиблок). Индонезияда болмайтын, бірақ Нидерландыда танымал тағы бір индонезиялық тағам – ұзын, жұқа крұпұк кесекшелері. Ірі қалалардың сыртында индонезиялық тағамдар қытай мейрамханаларында беріледі, ал Нидерландыдағы дерлік әрбір қалада қытай-индонезиялық (Chinees Indische) мейрамханасы бар. Бұл голланд мейрамханаларының бірігуі қазір төмендеп барады. 2021 жылдың ақпан айында үш мәдениеттің (қытай, индонезия және голланд) біріккен бұл қытай-индонезиялық мейрамхана мәдениеті голландтың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде мойындалды және сақталуы қажет деп белгіленді.

Суринам және Кариб теңізі

Суринамдық тағамдар Нидерландыда, әсіресе ірі қалаларда танымал. Суринамдық мекемелерде көбінесе роти ұсынылады, ол Суринамдағы индустар қауымының негізгі тағамы, сондай-ақ қытай-индонезиялық тағамдардың суринамдық нұсқалары мен суринамдық сэндвичтер (Суринамдық сэндвичтер) бар, мысалы, баккеляу (кептірілген және тұздалған треска балығымен) және пом сэндвичтері.

Халықаралық

Италиялық және американдық үлгідегі пиццаханалар, сондай-ақ американдық жылдам тағам желілері кеңінен тарады. Соңғы онжылдықтарда араб және түрік тағамдары да, әсіресе шағын тағам ретінде үлкен танымалдыққа ие болды. Ірі қалаларда кез келген көше бұрышында кебаб, шаурма және фалафель сататын шағын мейрамханаларды кездестіруге болады. Ал ірі қалаларда дүкендер мен мейрамханаларда әлемнің барлық түкпірінен тағамдар сатылады.

Қарау

Нидерланды – әлемдегі тәттілер мен шоколадты экспорттаушы елдердің бірі. Голландтықтардың сүйіктісі – лакрица (қант қызылшасы). Нидерланды әлемдегі ең көп лакрица тұтынушы ел және Еуропалық Одақта лакрицадан жасалған тәттілерді өндіруші, бұл Еуропалық Одақтағы лакрица өндірісінің үштен бір бөлігін құрайды. Ел бойынша дүкендерде 80-нен астам лакрица түрі сатылады. Нидерландыда импортталған бельгиялық Jupiler де кең таралған. Голланд қалаларында сыра қайнатудың ұзақ дәстүрі бар. 20-ғасырда нарық біріктірілді, ірі сыра зауыттары кіші зауыттарды сатып алып, өндірісті бірнеше өндіріс орындарында шоғырландырып, кейде брендтерді тоқтатты. 1990 жылдан бері Нидерландыда қолөнер шеберлерінің сыра зауыттары көбейді, әсіресе Солтүстік Брабант және Лимбург аймақтарында, олар сыраның бай дәстүрін сақтап, көптеген түрлі сыралар (Бельгия сырасынан ешқандай айырмасы жоқ) шығарады. 21-ғасырда көптеген жаңа микро сыра зауыттары ашылды, олар түрлі пісіру стильдеріндегі жоғары ферментациялық сыраларды қайнатады. 2013 жылдың қыркүйегінде Нидерландыда 184 белсенді сыра зауыты болды. Танымал стильдерге бок, траппист сырасы, стаут және бидай сырасы жатады, ал 2010 жылдары IPA сорттары өте танымал болды. Нидерландыдағы ең танымал қолөнер сыра зауыттары – Brouwerij 't IJ, Jopen және Two Chefs. Көбінесе қолданылатын спирттік ішімдіктерге Jenever (алғашқыда дистилляцияланған малтық шарап және джиннің алдағысы, қазіргі кезде көбінесе өнеркәсіптік спирттен жасалады), Brandewijn (коньяк) және Vieux (коньяқтың имитациясы) жатады. Ащы ішімдіктердің ішінде фриздік дәмді Беренбург ең танымал, сондай-ақ Кандэль (ақ шараптан жасалған), крааманиж (анисет), оранжебиттер (патша отбасының мерекелерінде берілетін апельсин хош иісті коньяк), Адвокат, Борендженс (коньяқтағы кішміш) және Боренмейс (коньяқтағы шабдалы) ішіледі.

Ет тағамдары

Гехактболлен (еткепшектер, әдетте жартылай шошқа еті, жартылай сиыр еті). Славинк, беконға оралған фарш. Балкенбридж, бауыр шұжығы және еттен жасалған котлет. Ет қуырылған немесе пісірілген майға негістелген соус (ботержус) де беріледі. IJsselmeer маңында желетін осы соустың бір түрі – сары май және сірке су, онда соусқа сірке су қосылады.

Теңіз өнімдері

Зеланд москальдары (москальді тағам, себебі москальдер Зеландия провинциясының Ерсеке қаласында тазаланып сатылады) танымал және көбінесе фритпен (картофель фри) беріледі. Киббелинг – майшабақтан жасалған кесектер (бірақ көбінесе арзан ақ теңіз балықтарымен алмастырылады), олар қамырға малып, қуырылады. Бұл көшедегі танымал тағам.

Қосымша тағамдар

Стофперен. Қысқы мерекелік дастарқандарда беріледі. Әдетте, Gieser Wildeman немесе Saint Remy (алмұрт) сорттарының қатты алмұрттары. Алмұрттар қант, шарап және дәмдеуіштермен (әдетте, даршын мен қара бұрыш) салыстырмалы ұзақ уақыт (30 минуттан бірнеше сағатқа дейін) жұмсарып, толыққанды қоңыр-қызыл түске енгенше пісіріледі.

Туу және қайтыс болу

Баланың дүниеге келуі – бешуит мет муйше (анис тұқымдарымен жабылған голландиялық кепкен нан) ұсынуға арналған жағдай. Ұл болса, анис тұқымдары көк, ал қыз болса – қызғылт түсті болады. Бұл дәстүр бойынша ана мен баланың барлық қонақтарына ұсынылады және, мысалы, жұмыс орнында туғандығын хабарлау үшін әкелінеді. Голландиялықтардың дәстүрлі жерлеу рәсімдері қарапайым болады, ал қонақтарға қарапайым торт пен кофе немесе шай беріледі.

Синтерклас

Голландиялық Синтерклаас мейрамы 5 желтоқсанда өтеді. Әйгілі Николай балалардың аяқ киімдеріне сыйлықтар қояды. Осы мерекеде голландтар ыстық шоколад ішіп, спекулястың әртүрлі түрлерін жейді: спекулаасброккен (ірі спекуляс кесектері) және гевулде спекулаас (бадам пастасымен толтырылған спекуляс). Спекуляста қолданылатын дәмдеуіштерге корица, гвоздика, мускат жаңғағы, кардамон және имбирь жатады. Сонымен қатар, ботерлеттер (бадам пастасымен толтырылған және Синтерклаас әрпіне ұқсас пісірілген қамырдан жасалған тәтті), марцепин (марципан, жануарлар немесе басқа да тақырыптық нысандар пішіндес), борстплаат (фундант дискілері) және таитаай жейді. Әрбір адамға алушының атының бірінші әрпіне сәйкес келетін шоколадты хат беріледі. Әйгілі Николайдың көмекшісі Зварте Пиет таратып жүретін арнайы сыйлықтарға пепернотен (раушангүл, бал және анисден жасалған, дұрыс пішінсіз кішкентай печеньелер) және круиднотен (имбирь тәрізді бисквит, бірақ спекуляс дәмдеуіштерімен дайындалған) кіреді. Дәстүрлі круидноттың ерекше дәмі мен текстурасы бар, бірақ жылдар бойында нарыққа түрлі нұсқалар да енді. Голланд дүкендерінде кездесетін кейбір нұсқалар:

Chocoladekruidnoten: Бұл сүт шоколадымен, қара шоколадпен немесе ақ шоколадпен жабылған круиднотендер. Truffelkruidnoten: Бұл круиднотендер бай шоколадты дәмге ие және какао ұнтағының жұқа қабатымен жабылған. Gevulde kruidnoten: Бұл нұсқаның ішінде толтыру бар. Ең танымал толтырулар шоколад, карамель немесе марципан. Yoghurtkruidnoten: Бұл круиднотендер йогуртпен жабылған. Олардың дәмi жаңа және кремовый. Koffiekruidnoten: Бұл кофе дәмі бар круиднотендер. Олар көбінесе кофе глазурының қабатымен жабылады.

Рождество

Нидерландыда Рождество (Kerst) – бұл әдеттегі отбасылық мереке. Дәстүр бойынша, отбасылық түскі ас кезінде кресстстол, жемісті құрмалы нан, көбінесе бадам пастасымен толтырылып, ұнтақ қантқа жабылады. Нан мен оның "stol" атауы Германиядан шыққан, ал бұл атау алғаш рет 1871 жылы голландиялық газетте жарияланған. Көпшілікке танымал тәтті – kerstkransje. Рождестволық кешкі ас та отбасылық жиын болып саналады, онда ролладе (ішінде толтыруы жоқ, дәмдеуіштермен жасалған шошқа етінен жасалған рулет), қуырылған шошқа еті, жабайы аң немесе басқа да қымбат ет тағамдары ұсынылуы мүмкін. Рождестволық кешкі ас дәстүрінің тағы бір танымал түрі – gourmetten, онда адамдар кешкі ас үстелінде арнайы gourmetset жиынтығында өз тағамдарын пісіреді, бірақ бұл Рождествомен ғана шектелмейді.

Жаңа жыл

Жаңа жыл қарсаңында (Oud en Nieuw) голландиялық үйлер олиболен мен апельбейнеттерді (алмадан жасалған қуырылған нанның бір түрі) дайындауға арналған ыстық майдың иісімен толығады – оларды қамырдан жасалған апельфлаппен шатыстырмау керек. Сондай-ақ ананаспен пісірілген бинеттер де ыңғайлы тағам саналады. Олиболен – ашытқы қамырынан жасалған дөңгелектер, олар қарапайым немесе глазурьдалған жемістермен, алма кесектерімен, жүзіммен және кішкентай жүзімдермен қант ұнтағымен беріледі. Оларды көшедегі сатушылар мен нан пісірушілер сатады, сапасы айтарлықтай өзгеруі мүмкін және жыл сайын олиболен байқауы өткізіледі. Жалпы, жаңа пісірілгендері ең дәмді. 17 ғасырда голланд қоныс аударушылары олиболенді Америка колонияларына алып барды, онда олар қазір өзгеше пішінде және рецепті бойынша донаттар деп белгілі. Лимбургте нонневоттенді кейде Жаңа жыл қарсаңында да береді, бірақ көбінесе карнавал кезінде жейді. Жаңа жыл маңында, әсіресе солтүстік провинцияларда, knieperties танымал.

Құтқарылу мейрамы

Пасхаға бірнеше ай бұрын дүкендер шоколад жұмыртқаларына толы бастайды. Орташа есеп бойынша, голландиялықтар жылына 47 шоколадты Пасха жұмыртқасын жейді. Пасхада жейтін тағы бір танымал тағам – Паастоль, ол Керстстольмен ұқсас нан.

Жолда

Сауциценбродье (мақпал шұжықтан жасалған бөлшек), мускат жаңғағы қосылған фарштан жасалып, қамырдан пісіріледі, супермаркеттер мен киосктерде сатылады. Brabants worstenbroodje, аймақтық (Брабант), аздап дәмделген шұжық нан қамырынан пісіріледі.