Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс еврей раввині және теологы (1873–1956)
German Jewish rabbi and theologian (1873–1956)
Лео Бек (23 мамыр 1873 – 2 қараша 1956) – 20 ғасырдың неміс раввині, ғалымы және теологы. Ол туған елінде және халықаралық деңгейде реформалық иудаизмнің басшысы болды, ал кейіннен нацистік кезеңде барлық неміс еврейлерін өкілдік етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Ұлыбританиядағы Лондон қаласына қоныс аударды, онда Прогрессивті иудаизмнің әлемдік одағының төрағасы қызметін атқарды. 1955 жылы неміс тілінде сөйлейтін еврейлердің тарихы мен мәдениетін зерттеу институты құрылды, ал Бек оның тұңғыш халықаралық президенті болды. Лео Бек медалі 1978 жылдан бері мәдениет, ғылым, саясат және қайырымдылық салаларында неміс тілінде сөйлейтін еврейлердің рухани мұрасын сақтауға үлес қосқандарға табыс етіледі.
Leo Baeck (; 23 May 1873 – 2 November 1956) was a 20th century German rabbi, scholar, and theologian. He served as leader of Reform Judaism in his native country and internationally, and later represented all German Jews during the Nazi era. After the Second World War, he settled in London, in the United Kingdom, where he served as the chairman of the World Union for Progressive Judaism. In 1955, the Leo Baeck Institute for the study of the history and culture of German speaking Jewry was established, and Baeck was its first international president. The Leo Baeck Medal has been awarded since 1978 to those who have helped preserve the spirit of German speaking Jewry in culture, academia, politics, and philanthropy.
Алғашқы жылдар
Баек Лиссада (Лешно) (сол кезде Германияның Позен провинциясында, қазіргі Польшада) раввин Самуэль Баек пен оның әйелі Еваның (құрметті есімі Плачек) ұлы болып дүниеге келді. 1894 жылы Бреслаудегі еврей теологиялық семинариясында білім алуын бастады. Ол сонымен қатар Берлинде Вильгельм Дилтейден философияны оқыды. Оппельн (қазіргі Ополе), Дюссельдорф және Берлин қалаларында раввин қызметін атқарды. Сондай-ақ ол Иудей зерттеулерінің жоғары институтында (Hochschule für die Wissenschaft des Judentums) сабақ берді. 1905 жылы Баек Адольф фон Харнактың «Христиандық не?» деген кітабына жауап ретінде «Иудаизмнің мәні» деген еңбегін жариялады. Бұл кітап, неокантиандық көзқарас пен діни экзистенциализмнің үйлесімі арқылы иудаизмді түсіндіріп, оның құндылығын арттырды, оны еврей халқы мен олардың дінінің белгілі жақтаушысы етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Баек Германия императорлық армиясында капеллан болып қызмет етті.
Baeck was born in Lissa (Leszno) (then in the German Province of Posen, now in Poland), the son of Rabbi Samuel Baeck and his wife Eva (née Placzek). He began his education at the Jewish Theological Seminary of Breslau in 1894. He also studied philosophy in Berlin with Wilhelm Dilthey. He served as a rabbi in Oppeln (now Opole), Düsseldorf, and Berlin. He also taught at the Hochschule für die Wissenschaft des Judentums (Higher Institute for Jewish Studies). In 1905 Baeck published The Essence of Judaism, in response to Adolf von Harnack's What is Christianity?. This book, which interpreted and valorized Judaism through a prism of neo Kantianism tempered with religious existentialism, made him a famous proponent for the Jewish people and their faith. During World War I, Baeck served as a chaplain in the German Imperial Army.
Нацистердің қуғын-сүргіні мен жер аударылуы
1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін Бек 1933 жылдан 1938 жылға дейін неміс еврейлерін біріктірген «Райхсфертретунг дер Дойчен Юден» ұйымының президенті ретінде еврей қауымын қорғау жұмысын жүргізді. 1938 жылы «Кристалл түні» кезінде Рейхсфертретунг таратылғаннан кейін нацистер кеңес мүшелерін үкімет бақылауындағы Рейхсфертайнингке қайта жинады. Бек депортациясына дейін осы ұйымның президенті қызметін атқарды. 1943 жылғы 27 қаңтарда ол Терезиенштадт концлагеріне жер аударылды. Бек Терезиенштадттағы Ақсақалдар кеңесінің (Юденрат) «құрметті басшысы» атанды. Осылайша ол депортациялардан қорғалды және қорғау тізімі арқылы туыстарын, соның ішінде 1925 жылы туған шөбересі Рутты депортациядан құтқара алды. Сонымен қатар, Бек «танымал» болды, яғни жақсырақ тұрғын үйге, тамаққа ие болып, поштаны жиі алу мүмкіндігіне қол жеткізді. Ханна Арендт 1963 жылғы «Иерусалимдегі Айхман» кітабында Холокост кезінде нацистік билікпен еврейлердің ынтымақтастығын зерттеп, Бекті өз қауымдастықтарына күтіп тұрған ақыр туралы шындықты жасырған шенеуніктердің бірі деп атады, себебі «газбен өлтіруді күту одан да қиын болар еді» деп, құпияны сақтауды «адамгершілікке» лайық деп санады. Арендт пікірінше, Бек лагерьтерде еврей полициясының болуы «қиындықты жеңілдетеді» деп ойлаған, бірақ олар одан да қатыгездік танытты. Аушвицтен қашып құтылған Зигфрид Ледерер Бекке өлім лагері туралы куәлік берді, бірақ Бек Терезиенштадт тұтқындарына шындықты жариялау «апатқа» әкелуі мүмкін деп сенді. Ол лекциялар оқыды, дәстүрлі еврейлер мен еврей тегіндес христиандар арасындағы дінаралық диалогқа қатысты, 1944 жылдың қарашасынан бастап басқарған жастармен жұмыс саласында қызмет етті және көптеген шенеуніктермен достық қарым-қатынаста болды. Азаттыққа шыққаннан кейін ол Ақсақалдар кеңесіне жетекшілік етті; еврейлердің соңғы ақсақалы – чех коммунисі Жири Фогель болды. Бек оқыған лекциялар тұтқындарға аман қалуға көмектескені айтылады. Генрих Ф. Либрехт Бек оқыған лекциялардың өзіне күш табуға және өмірінің мағынасы бар екеніне сенуге көмектескенін айтты. «Осыдан шынымен төзімділік танытуға күш алдық, және осылай істей алатынымызға сенімді болдық». Депортацияға дейін көптеген американдық мекемелер оған соғыстан қашып, АҚШ-қа көшіп кетуге көмектесуді ұсынды. Бек өз қауымын тастап кетуден бас тартты және ұсыныстарды қабылдамады. Дегенмен, ол Холокосттан аман қалды, бірақ үш әпкесі геттода қаза тапты.
In 1933, after the Nazis took power, Baeck worked to defend the Jewish community as president of the Reichsvertretung der Deutschen Juden, an umbrella organization that united German Jewry from 1933 to 1938. After the Reichsvertretung was disbanded during Kristallnacht in 1938, the Nazis reassembled the council's members under the government controlled Reichsvereinigung. Baeck headed this organization as its president until his deportation. On 27 January 1943, he was deported to the Theresienstadt concentration camp. Baeck became the "honorary head" of the Council of Elders (Judenrat) in Theresienstadt. As such, he was protected from transports and with his protection list, could also save his relatives from transports, among others his grand niece Ruth (b. 1925). Moreover, Baeck became "prominent", which meant that he had better accommodation, better food and could receive mail more often. Hannah Arendt in her 1963 book Eichmann in Jerusalem examined Jewish cooperation with the Nazi authorities during the Holocaust, and names Baeck as one of those functionaries who withheld the truth from their communities of the end awaiting them, believing it more "humane" to bear the secret since "living in the expectation of death by gassing would only be the harder". Baeck, according to Arendt, also thought the existence of a Jewish police force within the camps would render the "ordeal easier" whereas in her view they turned out to be more brutal. Auschwitz escapee Siegfried Lederer testified to Baeck about the death camp, but Baeck believed that revealing the truth to the Theresienstadt prisoners could cause "catastrophe". He gave lectures, was active in the interfaith dialogue between traditional Jews and Christians of Jewish origin, worked in the youth care sector, which he directed from November 1944 on, and was friendly with many of the functionaries. After liberation, he headed the Council of Elders; the last Elder of the Jews was the Czech communist Jiří Vogel. Baeck's lectures were credited with helping prisoners survive their confinement. Heinrich F. Liebrecht said Baeck's lectures helped him to discover wellsprings of strength and the conviction that his life had a purpose. "From here came the impulse to really endure, and the belief that we were able to do so." Up until his deportation, numerous American institutions offered to help him escape the war and immigrate to the United States. Baeck refused to abandon his community and declined the offers. Nevertheless, he managed to survive the Holocaust, though three of his sisters perished in the ghetto.
Соғыстан кейінгі өмір және еңбек
Соғыстан кейін Бэк Лондонға көшіп барды, онда ол Темпл Фортундағы Солтүстік-Батыс реформалық синагогасының президенті қызметін қабылдады. Ол АҚШ-тағы Еврей одағы колледжінде оқытумен айналысты және, әрі қарай, Прогрессивті иудаизмнің әлемдік одағының төрағасы болды. Осы кезеңде ол өзінің екінші маңызды еңбегін, «Бұл халық – Израиль» деген кітабын жариялады, оның бір бөлігін нацистер тұтқындағанда жазған. Оның дінаралық байланыстар жөніндегі жұмысының күшеюі яһуди дініне христиандықтың негізін қалаушылары – Иса мен Пауылды қайта қарастырып, белгілі бір дәрежеде қайтаруға мүмкіндік берді. Ол 1956 жылғы 2 қарашада Лондонда қайтыс болды.
After the war, Baeck relocated to London, where he accepted the Presidency of the North Western Reform Synagogue in Temple Fortune. He taught at Hebrew Union College in the United States, and eventually became Chairman of the World Union for Progressive Judaism. It was during this time he published his second major work, This People Israel, which he partially penned during his imprisonment by the Nazis. His increased interfaith work also meant that he revised and, to an extent, reclaimed for Judaism, the founding figures of Christianity, Jesus and Paul. He died on 2 November 1956, in London, England.
Халықаралық Лео Бэк институты
1955 жылы неміс тілінде сөйлейтін еврейлердің тарихы мен мәдениетін зерттеуге арналған Лео Бэк институты құрылды, ал Бэк осы институттың алғашқы халықаралық президенті болды. Институттың қазір әлемнің түкпір-түкпірінде филиалдары бар, оның ішінде Нью-Йорктегі Лео Бэк институты және Лондондағы Лео Бэк институты. Лео Бэк есімімен әрбір құрлықта мекемелер аталған, соның ішінде Австралияның Мельбурн қаласындағы Лео Бэк прогрессивті иудаизм орталығы бар. 100047 Леобек астероиды және Лондондағы реформалық/прогрессивті раввиндерді даярлайтын Лео Бэк колледжі оның құрметіне аталған.
In 1955, the Leo Baeck Institute for the study of the history and culture of German speaking Jewry was established, and Baeck was the first international president of this institute. The Institute now includes branches around the world including the Leo Baeck Institute New York, and the Leo Baeck Institute London. There are institutions named after Leo Baeck, on every inhabited continent, including the Leo Baeck Centre for Progressive Judaism in Melbourne, Australia. The asteroid 100047 Leobaeck is named in his honour, as is Leo Baeck College, the Reform/Progressive rabbinical college in London.