Кіріспе
Ирланд квебектері (Éireannaigh as Québec) – Канаданың Квебек провинциясында тұратын және ирланд тегінен шыққан адамдар. 2016 жылы Квебекте 446 215 адам өзін жартылай немесе толығымен ирландтық текті деп атады, бұл провинция халқының 5,46% құрайды.
Демография
2016 жылғы санақ бойынша 446 215 квебек тұрғыны өзін ирландтық деп атады, бұл халықтың 5,46% құрайды. Монреаль қаласында 92 145 адам ирландтық тегін мойындады. Ирландтық мәдениеті мен қоғамдық ұйымдарын Монреальдің Біріккен Ирланд қоғамдары сияқты ағылшын тілді халық көбінесе сақтап келеді. Көптеген басқалары француз тілді көпшілікке сіңіп кетті.
Сент-Патрик күніне арналған парад
Канададағы ең ұзақ өткізіліп келе жатқан Сент-Патрик күні шеруі жыл сайын Монреальде, Квебек провинциясында өтеді. Шерулер 1824 жылдан бері ұйымдастырылып келеді және 1929 жылдан бастап Монреальдің Біріккен Ирланд қоғамдарымен өткізіледі. Дегенмен, Сент-Патрик күнінің өзі Монреальде 1759 жылға дейін, британдықтар Жаңа Францияны басып алған кезде Монреаль гарнизонындағы ирландиялық әскерлермен тойланып келген.
Жаңа Франция (16081763)
Он жетінші ғасырда Францияда тұратын ирландтар Жаңа Францияның Сент-Лоуренс аңғарына отарлауға жіберілгендердің қатарында болды. Реформациядан кейін ирландтық католик ақсүйектері, сарбаздары мен дін қызметкерлері Францияда, Испанияда және Нидерландыда католик монархтарына қызмет етті. Он жетінші ғасырда 35 мыңға жуық ирланд француз әскерінде қызмет етті. 1700 жылы Жаңа Францияда тіркелген 2500 отбасының ішінде шамамен жүз ирланд туған отбасы болды, сонымен қатар ирландтық және француздық тегі бар тағы отыз отбасы болды. Тек 10 колонист Ирландиядан тікелей келді. XVIII ғасырдың басында көптеген ирланд католиктері Жаңа Англиядан өз дінін еркін өмір сүру үшін келді. Жеті жылдық соғыс кезінде француз билігі Солтүстік Америкадағы британдық армияда қызмет ететін ирландтардың дезертирлік жасауына да ынталандырды. 1757 жылы губернатор Пьер Риго де Водрейль, жау британдық армиясында қызмет еткен дезертирлер мен соғыс тұтқындарынан тұратын ирланд ротасын құрды; бұл рота соғыстан кейін Францияға оралды. Бұл эмигранттардың көпшілігі Төменгі Канада қалаларына келіп, Монреальде (1817) және Квебек қаласында (1819) ирланд қауымдастықтарын құрды. Квебектегі ирланд католиктерінің көпшілігі кемежайларда және кеме қабылдау пункттерінде жұмыс істейтін Төменгі қаладағы портқа жақын қоныстанды. 1830 жылы олар 32 000 тұрғынның 7 000-ін құрады. Монреаль халқы көбінесе уақытша болып, Үстіңгі Канада мен АҚШ-қа көшуден бұрын Лакшин каналы сияқты ірі құрылыс жобаларында жұмыс іздеді. 1825 жылы ирланд католиктері мен протестанттары қала халқының 25 000-нан шамамен 3 000-ын құрады және олардың саны шамамен тең болды. Ирланд католиктері қаланың батыс бөлігінде және кейіннен Лачин каналының жанындағы Гриффинтаунда ерекше аудандар құрды. Монреальдің Сент-Патрик қоғамы 1834 жылы республикалық көзқарастарға қарсы тұру мақсатымен, саяси мотивациямен ирландтық патриоттық ұйым ретінде құрылды, мүшелері католиктер мен протестанттар Британ тажына адалдық танытты. Қоғам көтеріліс кезінде отарлық үкіметті белсенді түрде қорғады.
Ұлы Ирландия ашаршылық және Конфедерация (1840-1870 жылдар)
Канада шығысында Ұлы Ирландия ашаршылығы кезінде (1845–1849) Ирландиядан иммиграцияның айтарлықтай өсуі болды. 1847 жылы ғана шамамен 100 000 адам Грос-Айлға келді, ол қазіргі Квебек аумағындағы иммиграциялық қабылдау бекеті болып табылды. Мыңдаған адам қайтыс болды немесе ауруханада емделді (ол жүзден де аз науқасқа арналған еді); ішінде, Грос-Айлға жеткен көптеген кемелер жолаушылары мен экипаж мүшелерінің көп бөлігін жоғалтқан, ал тағы да көптеген адамдар аралда немесе оның жанында карантинде қайтыс болды. Грос-Айлдан аман қалғандардың көпшілігі Монреальге жіберілді. 1909 жылы трагедияны еске алу үшін аралға кельт кресі орнатылды. Жетім қалған балалар Квебек отбасыларына асырап алынды, соның салдарынан тілдік және мәдени тұрғыдан Квебек тұрғындарына айналды. Олардың кейбіреулері ирландтық тегін сақтап қалу үшін күресті және көбінесе сәтті болды. 1840 және 1850 жылдары ирланд иммигранттары Виктория көпірінің құрылысында жұмыс істеді, көпірдің іргесінде шатыр қалашасында тұрды (Монреальдегі Гусь ауылына қараңыз). Осы жерде жұмысшылар бұрынғы тиф эпидемиясында қайтыс болған 6000 ирланд иммигрантының жаппай зиратын тапты. Көпірдің кіреберісінде трагедияны еске алу үшін Ирландия тасы сақталған. Ирландиялықтар Понт-Сен-Шарль және Гриффинтаунның біріккен жұмысшы табының аудандарында тұрақты түрде қоныстанды, жақын жердегі ұн фабрикаларында, фабрикаларда және қант өңдеу заводтарында жұмыс істеді. Француз католик мектептерімен байланысты ағылшын католик мектептері 1840 және 1850 жылдары құрылды. Ашаршылық ирланд халқының бір бөлігін радикалдыландырды. Ирландия мен Америка Құрама Штаттарындағы фениан қозғалысы Ирландиядағы британдық үстемдікті құлатуға тырысты. Америка Құрама Штаттарындағы Фениан бауырластығы британдық колонияны басып алу мақсатымен Канада шекарасы арқылы шабуылдар ұйымдастырды. Ирландиялық протестанттар Оранж орденін Ирландия мен Канадада британдық үстемдікті бекіту үшін пайдаланды және католиктерге қарсы көзқарастарды жақтады. Ұлы коалициялық үкіметте министр болып қызмет еткен ирландтық Монреальдік Д'Арси МакГи Оранж ордені мен фениандарға қарсы күресті. Ол 1867 жылы Британдық Солтүстік Америкадағы провинциялардың жаңа конфедерациясында католиктердің құқықтары қорғалатынын қамтамасыз ету үшін Ұлы коалициялық үкіметтегі кабинет министрі ретінде жұмыс істеді. Нәтижесінде католик мектептері 1867 жылы Канада Конституциясына бекітілді. Олар 2001 жылы Конституцияға түзету енгізілгеннен кейін протестант мектептерімен бірігіп, ағылшын мектептері кеңестеріне қосылды. МакГи 1868 жылы фениандар тарапынан сатқындық үшін өлтірілді.
Конфедерациядан кейінгі және қазіргі Квебек
Ағылшын тіліндегі ирландтық католик мекемелері 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында кеңейе берді. Лойола колледжі (Монреаль) 1896 жылы иезуиттермен Монреальдің басым көпшілігі ағылшын тілінде сөйлейтін ирландтық католик қауымына қызмет ету үшін құрылған. Сент-Мэри ауруханасы 1920 жылдары салынды және Монреальдің қазіргі ағылшын тілді халқына қызмет көрсетуді жалғастыруда. Ирландиялықтардың жаңа отандастарына тигізген ең маңызды әсерлерінің бірі – музыка саласы. Квебек музыкасы ирландтық рельсін қабылдап, өңдеп, өз музыкасына айналдырды. Монреаль, Квебек қаласындағы Сент-Патрик күні шеруі Канададағы осы сияқты ең көне және ірі ұйымдастырылған шеру болып табылады. 2008 жылдың 17 наурызында Монреальдегі Сент-Патрик қоғамының 175 жылдығына орай Квебек премьер-министрі Жан Шарест Конкордия университетінде Ирландияны зерттеу орталығының Джонсон кафедрасын құру туралы хабарлады.
Француз тілінде
Жоливе, Саймон (2014). «Ирландтар: олардың интеграциясының тарихы», Клауб Корбо ред., Иммиграция тарихы, Монреаль, Квебек университетінің баспасөз қызметі, жарыққа шығады. Жоливе, Саймон, Линда Кардинал және Изабель Матте, ред. (2014 ж.). «Квебек және Ирландия. Мәдениет, тарих, үлгі», Силлери, «Септентрион» баспасы, 298 б. Жоливе, Саймон (2011). «Жасыл және көк. XX ғасыр басындағы квебек және ирланд идентитісі», Монреаль, Монреаль университетінің баспасөз беттері, 294 б. Жоливе, Саймон, «Ирландиялық және канадалық француз ұлтшылдығы арасында: Канада мен Ньюфаундлендтегі Ирландияның өзін-өзі анықтау лигасының квебекке қатысты іс-қимылдары», Canadian Historical Review, 92 том, 1 нөмір, 2011 ж., 43–68 бб. Жоливе, Саймон және басқалар, «Бірінші мәселе: Квебек, Ирландия және ирланд диаспорасы», Bulletin d'histoire politique, 18 том, 3 нөмір, 2010 ж.
Jolivet, Simon (2011). Le vert et le bleu. Identité québécoise et identité irlandaise au tournant du XXe siècl, Montréal, Les Presses de l'Université de Montréal, 294 p.
Jolivet, Simon, "Entre nationalismes irlandais et canadien français: Les intrigues québécoises de la Self Determination for Ireland League of Canada and Newfoundland", in Canadian Historical Review, Volume 92, Number 1, 2011, pp. 43–68. Jolivet, Simon, et al., "Premier dossier : Le Québec, l’Irlande et la diaspora irlandaise", in Bulletin d'histoire politique, vol. 18, no 3, 2010.
Ағылшын тілінде
О'Брайен, Кэтлин. "Тіл, ескерткіштер және Квебек пен Ирландиядағы естелік саясаты", «Éire Ireland: Ирланд зерттеулері журналы», 22 наурыз, 2003 жыл (интернеттен алынған үзінді)
Бернс, Патрисия (1998). «Шамрок пен қалқан: Монреальдегі ирландтардың ауызша тарихы», Монреаль: Véhicule Press, 202 б.
О'Галлахер, Марианна (1998). «Шамрок жолы: Квебек қаласындағы ирландтардың іздері», Livres Carraig Books, 35 б.
О'Галлахер, Марианна және Роза Масон Домпьер (1995). «Куәгер: Грос-Айл, 1847», Livres Carraig Books, 432 б.
Тонер, Питер. «Ирландтар», «Канада энциклопедиясы». Historica Foundation, 2008 ж.
Грейс, Роберт Дж. (1993). «Квебектегі ирландтар, тарихнамаға кіріспе», соңынан «Квебектегі ирландтар туралы түсіндірмелі библиография», Квебек мәдениетін зерттеу институты, 265 б.
О'Дрисколл, Роберт және Лорна Рейнольдс (1988). «Айтылмаған оқиға. Канададағы ирландтар», Торонто: Celtic Arts of Canada, 1041 б.
Фитцджеральд, Маргарет Э. (1988). «Канада мен АҚШ-тағы есепке алынбаған ирландтар», Торонто: P. D. Meany Publishers, 377 б.
О'Галлахер, Марианна (1984). «Grosse Île: Canada-ға қақпа», 1832–1937, Carraig Books, 184 б.
О'Галлахер, Марианна (1981). «Сент-Патрик Квебек», Carraig Books, 124 б.
Гуэрин, Томас (1946). «Жаңа Франциядағы Галл», 134 бет.
О'Фаррелл, Джон (1872). «Көне Квебек мұрағаттарындағы ирланд отбасылары, сондай-ақ Монкальм армиясымен бірге Францияның ирланд бригадасы полкінде қызмет еткен сарбаздар туралы мәліметтер», 28 бет. Монреальдегі Сент-Патрик қоғамының жылдық концерті мен балында сөйленген сөз, 15 қаңтар 1872 ж. (қайта басылған 1908, 1967 ж.)
Д'Арси МакГи, Томас (1852). «Солтүстік Америкадағы ирланд қоныс жайлаушыларының тарихы. Ең ерте заманнан бастап 1850 жылғы санаққа дейін», Бостон: P. Donahoe, 240 б. (онлайн)
Burns, Patricia (1998). The Shamrock and the Shield : An Oral History of the Irish in Montreal, Montreal: Véhicule Press, 202 p.
O'Gallagher, Marianna (1998). The Shamrock Trail: Tracing the Irish in Quebec City, Livres Carraig Books, 35 p.
O'Gallagher, Marianna and Rose Masson Dompierre (1995). Eyewitness: Grosse Isle, 1847, Livres Carraig Books, 432 p.
Toner, Peter. " Irish", in The Canadian Encyclopedia. Historica Foundation, 2008
Grace, Robert J. (1993). The Irish in Quebec, an introduction to the historiography. Followed by An Annotated Bibliography on the Irish in Quebec, Institut québécois de recherche sur la culture, 265 p.
O'Driscoll, Robert and Lorna Reynolds (1988). The Untold Story. The Irish in Canada, Toronto: Celtic Arts of Canada, 1041 p.
Fitzgerald, Margaret E. (1988). The Uncounted Irish in Canada and the United States, Toronto: P. D. Meany Publishers, 377 p.
O'Gallagher, Marianna (1984). Grosse Île: Gateway to Canada, 1832 1937, Carraig Books, 184 p.
O'Gallagher, Marianna (1981). Saint Patrick's Quebec, Carraig Books, 124 p.
Guerin, Thomas (1946). The Gael in New France, 134 pages
O'Farrell, John (1872). Irish Families in Ancient Quebec Records with some account of Soldiers from Irish Brigade Regiments of France serving with the Army of Montcalm, 28 pages Address delivered at the annual concert and ball of the St. Patrick's Society, Montreal, 15 January 1872 (reprinted 1908, 1967)
D'Arcy McGee, Thomas (1852). A History of the Irish Settlers in North America. From the Earliest Period to the Census of 1850, Boston: P. Donahoe, 240 p. (online)