Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
IV ғасырдағы рим жазушысы
4th century Roman writer
Эгерия, Этерия немесе Этерия – испандық-римдік христиан әйел, шамамен 381/2–384 жылдары Қасиетті жерге жасаған паломничество туралы толыққанды баяндаманың авторы ретінде кеңінен танылады. Бұл ұзақ хат, Peregrinatio немесе Itinerarium Egeriae деп аталады, үйдегі әйелдер тобына жолданған. Ондағы тарихи деректер саяхатты 380-ші жылдардың басына жатқызады, осылайша бұл осы сияқты жазбалардың ең ерте нұсқасы болып табылады. Ол кейінірек жасалған көшірмеде фрагменттер түрінде сақталған – онда атауы, жазылған күні және автор туралы мәлімет жоқ.
Egeria, Etheria, or Aetheria was a Hispano Roman Christian woman, widely regarded to be the author of a detailed account of a pilgrimage to the Holy Land about 381/2–384. The long letter, dubbed Peregrinatio or Itinerarium Egeriae, is addressed to a circle of women at home. Historical details it contains set the journey in the early 380s, making it the earliest of its kind. It survives in fragmentary form in a later copy—lacking a title, date and attribution.
Табылды және сәйкестігі
Егерияның жазуының ортаңғы бөлігі сақталып қалды және 11 ғасырда Монте-Кассинода жазылған Codex Aretinus-қа көшірілді, ал басы мен соңы жоғалды. Бұл "Аретин кодексі" 1884 жылы итальяндық ғалым Джан Франческо Гамурини Ареццодағы монастырь кітапханасынан тапқан. Гамурини латын мәтінін жариялады және автордың Сильвия Аквитаниялық болғанын болжады. 1903 жылы Мариус Феротин автордың Aetheria немесе Egeria екенін мәлімдеді, оны VII ғасырдағы галисиалық монах Валерио Биерцо жазған хаттан білуге болады. Ол оның қажылығын 381–384 жылдары Феодосий I билік құрған кезде жасады деді. Феротин оның Галекиядан келгеніне сенді, бірақ 1909 жылы Карл Майстер Феротиннің Эгерияның қажылығының күні және оның кім екені туралы теориясына қарсылық білдірді. Майстер оның тілі Иберия роман тілінің ешқандай белгісін көрсетпейді, керісінше ол алтыншы ғасырдағы Галлия Нарбоненцис діни орындарының бірінен болуы мүмкін деп болжады; осы теорияға сәйкес, оның қажылығы Юстиниан I билігінің бірінші жартысында (527–565 жж.) орын алған. Валерионың хатында біз алғаш рет Aetheria немесе Egeria есімін көреміз және оның өмірбаяны туралы көптеген мәліметтерді білеміз. Ол Эгерияны мақтап, оны монах деп атайды, өйткені ол өз есебін үйдегі "sorores" (латынша "қарындастар") деп атаған. Алайда басқалар (оның ішінде Хагит Сиван, 1988) Эгерияның заманында дінбас емес христиандарды да "қарындастар" және "бауырластар" деп атау қалыпты болғанын көрсетті. Эгерия бұл сөзді христиан таныстарына арнаған болуы мүмкін. Валерио сондай-ақ, ол осындай діни саяхатқа барғандықтан, ол монах қыз деп сенген болуы мүмкін, бірақ сол кездегі жай әйелдер де мұндай діни туризммен айналысқандығы белгілі. Эгерияның ұзақ және қымбат сапарға жалғыз өзі шығуы, оның көптеген таныстары мен ол барған жерлердегі зейінін аударған жетекшілері, оның білімі оның орта немесе жоғарғы сыныптың бай отбасынан шыққандығын көрсетеді. Мәтінде көптеген толық емес жерлер бар. Мәтіннің сақталған алғашқы бөлігінде ол Синай тауына жақындағаннан бастап Константинопольде тоқтағанға дейінгі саяхатын сипаттайды. Иерусалимде үш жыл болған соң, ол Небо тауына және ежелгі Карнея немесе Карнаядағы (қазіргі Әл-Шейх Саад, Сирия) Әйүптің қабіріне сапар шекті. Ол өзінің Қасиетті аптаның іс-шаралары мен Пасхалық күзету туралы байқағандарын кеңінен жазды, екеуі де Иерусалимде бірінен кейін бірі болды. Сондай-ақ, ол Ыбырайымның ағасы Харанның қабірлеріне, сондай-ақ Елиезер Рабиғамен кездескен жерге барды. Ол Ғалилея теңізінің жағасында уақыт өткізді және дәстүрлер туралы пікір білдірді, соның ішінде Мәсіхтің көпшілікті тамақтандыруы және оның кереметтерін жасаған жері туралы. Еуропаға қайтып бара жатқанда ол Агия Теклаға тоқтады, яғни Селеукия Исаурия (қазіргі Силифке, Түркия) маңындағы Әулие Текланың қасиетті орнына, әсіресе әйелдер құрметтейтін жерге. Константинопольге оралған соң, ол Эфестегі Иоанн шіркеуіне тағы да баруды жоспарлады. Мәтіннің екінші бөлігі – Иерусалимдегі шіркеу күнтізбесінің литургиялық қызметтері мен салтанаттары туралы егжей-тегжейлі мәлімет (көп жағдайда Кириллдің басқаруымен). Бұл құнды, өйткені литургиялық ғибадаттың дамуы (мысалы, ораза, пальма немесе құмарлық жексенбісі) 4-ші ғасырда жалпыға бірдей қабылданды. Эгерия өзінің сапары кезінде литургиялық маусымдардың тәжірибелері мен жүзеге асырылуы туралы бірінші қолдан есеп береді. Бұл сурет 25 желтоқсанда Исаның тууының мерекесін жалпыға бірдей қабылдаудан бұрынғы кезге жасалған; бұл жыл сайынғы литургиялық ғибадаттың дамуын зерттеуге өте пайдалы. Филологтар Эгерияның хаттарын зерттеді, онда латын тілінің соңғы антикалық дәуірде "прото-роман" тіліне айналуы туралы көптеген мәліметтер бар, одан кейін роман тілдерінің ортағасырлық және қазіргі отбасы пайда болды.
The middle part of Egeria's writing survived and was copied in the Codex Aretinus, which was written at Monte Cassino in the 11th century, while the beginning and end are lost. This Codex Aretinus was discovered in 1884 by the Italian scholar Gian Francesco Gamurrini, in a monastic library in Arezzo. Gamurrini published the Latin text and theorised the author was Sylvia of Aquitaine. In 1903, Marius Férotin claimed the author is one Aetheria or Egeria, known from a letter written by the seventh century Galician monk Valerio of Bierzo. He dated her pilgrimage to about 381–384, during the reign of Theodosius I. Férotin believed she was from Gallaecia, but in 1909 Karl Meister disputed Férotin's theory about the date of Egeria's pilgrimage and her identity. Meister argues that her language shows no evidence of Iberian Romance but rather suggests that she may have been from one of the well known religious houses of sixth century Gallia Narbonensis; according to this theory, her pilgrimage took place in the first half of the reign of Justinian I (r. 527–565). It is through Valerio's letter that we first see the name Aetheria or Egeria, and have much of the biographical information. He praises Egeria and identifies her as a nun, perhaps because she addresses her account to her "sorores" (Latin for "sisters") at home. However, others (including Hagith Sivan, 1988) have pointed out that during Egeria's time it was common to address fellow lay Christians as "sisters" and "brothers". It is possible that Egeria used the term to address her Christian acquaintances. Valerio may also have believed her to be a nun because she went on such a pilgrimage, although lay women of the time are known to have engaged in such religious tourism. Egeria's ability to make a long and expensive journey by herself, her numerous acquaintances and attentive guides in the places she visited, and her education indicate her middle or upper class wealthy background. The text has numerous lacunae. In the first extant part of the text, she describes the journey from her approach to Mount Sinai until her stop in Constantinople. Staying for three years in Jerusalem, she made excursions to Mount Nebo and to the tomb of Job in ancient Carneas or Karnaia (modern Al Shaykh Saad, Syria). She wrote extensively on her observations of Holy Week proceedings and an Easter vigil, both at Jerusalem in immediate succession of each other. Additionally, she visited the burial places of Haran, the brother of Abraham, as well as the site where Eliezer met with Rebecca. She spent time at the Sea of Galilee and comments on the traditions, which include that of Christ feeding the multitude and the place where he performed his miracles. On her way back to Europe she stopped at Hagia Thekla—i. e. the shrine of Saint Thecla's near Seleucia Isauriae (modern Silifke, Turkey), particularly venerated by women. Upon her return to Constantinople, she planned to make a further trip to St. John's at Ephesus. The second portion of the text is a detailed account of the liturgical services and observances of the church calendar in Jerusalem (most likely, under Cyril), The liturgical year was in its incipient stages at the time of her visit. This is invaluable because the development of liturgical worship (e. g. Lent, Palm or Passion Sunday) reached universal practice in the 4th century. Egeria provides a first hand account of practices and implementation of liturgical seasons as they existed at the time of her visit. This snapshot is before universal acceptance of a December 25 celebration of the nativity of Jesus; this is very early and very helpful in cataloguing the development of annual liturgical worship. Philologists have studied Egeria's letter, which contains a wealth of information about the evolution of Latin in late antiquity into the "Proto Romance" language, from which the medieval and modern family of Romance languages later emerged.