Кіріспе

52 жылы римдіктердің Верцингеторикс басқарған галлдардың бекінісін қоршауға тырысуы. Герговия шайқасы 52 жылы Галияда, Арверни тайпасының басты оппидумында (қоршалған қаласында) өтті. Шайқаста римдік республика армиясы, проконсул Юлий Цезарьдың басшылығымен, және Верцингеторикс, Арвернидің басшысы болған галл әскерлері шайқасты. Римдіктер Герговияны қоршауға әрекеттенді, бірақ байланыс қателігі римдік жоспарды құлатты. Галл атты әскері шатасқан римдіктерге қарсы шабуыл жасап, оларды жеңіске жеткізді. Қазіргі кезде бұл жер Мердоньмен теңестіріледі, кейін Герговие деп аталды, ол Францияның оңтүстік-орталық аймағындағы Клермон-Ферран қаласының жанындағы Ла-Рош-Бланш қалашығындағы төбеде орналасқан. Римге дейінгі темір дәуірінен қалған кейбір қабырғалар мен қоршаулар әлі де сақталған. Бұл шайқас Францияда галлдардың жеңісінің мысалы ретінде кеңінен танымал.

Кіріспе

Б.з.б. бірінші ғасырда Рим мен Галлия арасындағы қақтығыстың көп бөлігіндей, осы шайқас туралы ақпараттың басым бөлігі Юлий Цезардың «Галлия соғысы» («De Bello Gallico») атты еңбегінен алынған. Галлиялықтардың өзінен ешқандай жазба қалмаған. Верцингеторикс бұрын-ақ Арвернидің астанасы Герговиядан, оның үкіметі тарапынан қуылған еді. 53 жылдың қысында Цезарь галлдарға қарсы шабуылға күш жинап жатқанда Верцингеторикс Герговияға қайта оралды, бірақ енді оны Арверни халқы қолдады. Цезарь алдында қиын шешім тұрғанын айтады. Ол қыста әскерін сақтап, римдіктердің одақтастары – эдуйлерді қорғауда әлсіздік танытатын болған, осылайша олардың қолдауын жоғалтар еді. Алайда, ол Верцингеториксті ашық шайқасқа шақыруды жөн көрді, бірақ соның салдарынан әскерінде азық-түлік таусылу қаупі туырады. Екі легион мен барлық жүкті Агинкумда қалдырып, Цезарь қалған легиондарын Герговияға бастап кетті. Оның Велланодуннум, Генабум және Новиодуннум қалаларын қоршауы Верцингеториксті Цезарьмен Новиодуннумда ашық шайқасқа түсуге мәжбүр етті, онда Цезарь жеңіске жетті. Содан кейін Цезарь Аварикумды қоршап алып, жаулап алды және онда әскерін қайта жабдықтады. Аварикумда әскерін демалдырғаннан кейін, ол өзінің ең жоғары легаты Титус Лабиенді төрт легионмен солтүстікке жіберді, мақсаты – солтүстік галлдық тайпалардың Арверниге қарсы жорығына араласуына жол бермеу. Сосын Цезарь Герговияға қарай жол тартты, Верцингеторикс оның бағытын байқағаннан кейін оны оңай болжай алатын еді. Герговия биіктігі төңіректегі жазықтан 360 метрге көтеріледі. Ол 1500 метрге (0,9 шақырым) ұзын, 700 метрге (0,4 шақырым) ені бар плато. Бұл жерді қорғауға өте қолайлы болды, себебі кіруге тек бір жол болды және шағын әскер тобы осы жолды ұстап тұра алатын еді. Сондықтан Верцингеторикс Неверс қаласынан Елаве өзенін (қазіргі Альер, Луараның саласы) кешіп өтіп, Цезарьдің қозғалысын қайталай бастады, барлық көпірлерді қиратып, оның өтуіне кедергі келтірді, мақсаты – оның күшінің бір бөлігін жою болды. Верцингеторикстің жоспарын білген Цезарь оны алдап, оның көз алдында өтуге шешім қабылдады. Шабуылдың шуы Верцингеториксті ескертті, ол келгенде римдіктер мен эдуйлер Герговия қабырғаларының астында қарама-қайшылықта екенін көрді. Содан кейін Верцингеторикс римдіктерге қарсы атты шабуыл жасады, олардың қатарын қиратты. Сосын жауынгерлер аттарынан түсіп, жаяу әскерге қосылып, римдіктерге қарсы күресті, олар көп шығынға ұшырады. Цезарьдің еңбегінде 46 жүзбасы мен 700 легионердің қаза тапқаны жазылған. Қазіргі заманғы тарихшылар бұл деректерге күмәнмен қарайды, себебі шайқастың толық жеңіліс ретінде бейнеленуі және 20 000 – 40 000 одақтас римдік әскерінің қатысқандығы, Цезарь шығын туралы деректерді азайтып көрсеткен болуы мүмкін деген күдік тудырады, тіпті оның көрсеткен сандары одақтас әскерлер арасындағы шығындарды қамтымаған жағдайда да.

Салдары

Жоғалғандарын ескерсек, Цезарь кері шегінуге бұйрық берді. Шайқастан кейін Цезарь қоршауды көтеріп, Арверни жерінен солтүстік-шығысқа қарай, Эдуи аймағына шегінді. Верцингеторикс Цезарь әскерін құрту ниетімен қуып жетеді. Осы себепті Цезарь әскерін Ғалиядан жылдам шығарып алуға мәжбүр болды. Ал осы уақытта Лабиен солтүстіктегі жорығын аяқтап, Цезарьдің Галлия орталығындағы базасы – Агединкумға қайтып келді. Лабиен корпусымен қосылғаннан кейін, Цезарь біріккен әскерін Агединкумнан Верцингеторикстің жеңіске жеткен әскерімен кездесу үшін аттандырды. Екі әскер Вингеан шайқасында шайқасты, және Цезарь одан кейін жеңіске жетті. Содан кейін Цезарь Верцингеторикс пен оның әскерінің қалдықтарын Алезияға дейін қуып жетіп, қоршау салды және ақырында Алезия шайқасында жеңіске жетті, Верцингеторикске қарсы шешуші жеңіс. Римдік билікке өткеннен кейін де Герговия ондаған жылдар бойы маңызды бекініс болып қала берді. 10-20 жылдары жергілікті астана Августонеметке көшірілді, соның салдарынан Герговияның маңызы азайды.

Мұра

Император Наполеон III археологияны қолдады және Францияның галлдық өтетінін зерттеуге, соның ішінде Герговия және Алезия шайқастарын қаржыландырды. Белгілі француз комиксі "Астерикс" 1967 жылы жарық көрген "Астерикс және вождьтің қалқаны" кітабында осы шайқасқа сілтеме жасайды.