Кіріспе
Әдеби шығарма, пьеса. Loot – ағылшын драматургі Джо Ортонның екі актілі пьесасы. Пьеса – Рим-католик шіркеуін, өлімге қоғамның көзқарасын және полицияның адалдығын сатиралық тұрғыдан бейнелейтін қараңғы фарс. Loot – Орттонның «Entertaining Mr Sloane» және «The Good and Faithful Servant» телеспектаклінен кейінгі үшінші маңызды туындысы. Ол халыққа таныс фарс ережелерімен ойнап, қарбалас әлемді жасайды және 20 ғасырдың ортасындағы ағылшынның көзқарастарын және пайымдауларын зерттейді. Пьеса Лондон қойылымдарында бірнеше марапатқа ие болды және көп рет қайта қойылды.
Loot is a two act play by the English playwright Joe Orton. The play is a dark farce that satirises the Roman Catholic Church, social attitudes to death, and the integrity of the police force. Loot was Orton's third major production, following Entertaining Mr Sloane and the television play The Good and Faithful Servant. Playing with the conventions of popular farce, Orton creates a hectic world and examines English attitudes and perceptions in the mid twentieth century. The play won several awards in its London run and has had many revivals.
Сюжеттің сызбасы
"Loot" екі жас ұры – Хал мен Деннистің өмірін баяндайды. Олар Деннистің жұмыс істейтін жаназа үйінің қасындағы банкты тонап, ақшаны Халдың үйіне жасыруға айналады. Халдың анасы қанағатқа кеткен, ал ақша оның табынына тығылып, денесі үйдің әр жерінде пайда болып тұрады. Инспектор Траскотт келген соң оқиға қызыққа толы болады, себебі Хал мен Деннис медбике МакМахонның көмегімен оның күдігінен туып, Халдың әкесі Мистер МакЛивидің наразылығына қарамастан, одан жалтаруға тырысады. Пьесада қайғы-қасірет кезіндегі рәсімдер мен діни және әлеуметтік нормалар мен адамдардың нақты мінез-құлқы арасындағы қайшылық сатиралық тұрғыда бейнеленген. Полиция, инспектор Траскотттың бейнесі арқылы, құлшындыққа және сыбайлас жемқорлыққа салынып суреттеледі. Орттонның туындыларына тәндей, диалогтағы юмор кейіпкерлердің сөйлегенінің өзіндегі таңғажайып және абсурдты жағдайлар мен олардың әдеттегі әдепті тілі арасындағы зәрбтен туындайды.
Өндіріс тарихы
Ортон 1964 жылдың қазан айында алғашқы нұсқасын аяқтады, ол 1965 жылдың 1 ақпанында Кембриджде тұңғыш рет көрсетілді. Бұл қойылымда Джеральдин МакЭван, Кеннет Уильямс, Дункан Макрей және Ян МакШейн ойнады, ал режиссерлік жұмысын Питер Вуд жүзеге асырды. Алғашқы қойылымға реакциялар өте әртүрлі болды, көптеген көрермендер ашуға білінді, өйткені Орттон осылай ойлаған, бірақ жағымсыз пікірлер кассаға да кері әсер етті. Лондонның «Evening News» газеті оны «өмірімде көрген ең жағымсыз нәрселердің бірі» деп сипаттады. Бірінші көрсетім 1965 жылдың 20 наурызында Уимблдонда аяқталды, пьесаның қайта-қайта сценарийді өңдеуі, біркелкі емес режиссурасы, стильді бірақ көңілге жақпайтын декорациясы және Уильямстың дұрыс таңдалмағаны көптеген адамдардың пікірінше, сәтсіздікке ұшырауына себеп болды. Алайда, «Loot» келесі жылы екі жеке қойылымда сәтті жаңартылды. Біріншісін Брахем Мюррей, Century театрының көркемдік директоры режиссерлік етті және Манчестердегі жаңа Университет театрында қойылды. Өткен жылы Лондонның «Entertaining Mr Sloane» қойылымының табысымен және Лондоннан тыс «Loot» қойылымының сәтсіздігімен байланысты болған продюсер Майкл Кодронның ықпалымен Брахам Ортонмен кездесіп, түпнұсқасынан гөрі Ортонның талғамына сай жаңа қойылым жасауға келісті. Ол сондай-ақ алғашқы қойылымда цензураланған түпнұсқа мәтіннің көп бөлігін қалпына келтіруге келісті және Лорд Чемберленнің (цензуралық кеңсе) кеңсесіне жеке сапар барып, осы мәселені шешті. Автор репетиция кезінде үш актіден екі актіге қысқартты, бірақ қазір бастапқыда цензураланған материалдың көп бөлігі қамтылған, ал Truscott рөлінде Джулиан Чагрин, Хэл мен Деннис рөлінде Майкл Элвин мен Питер Чайлдс ойнады, қойылым 1966 жылы Манчестерде ашылды. «Loot» алғаш рет жағымды пікірлер алды және жаңа режиссер мен актерлік құраммен Лондонға көшірілді. Қазір Олборн қаласындағы Жаннет Кокрейн театрында. Ол 1966 жылдың 27 қыркүйегінде Джерри Дуганның МакЛиви, Шейла Баллантайн Фэй, Кеннет Кранхэм Хэл, Саймон Уорд Деннис және Майкл Бейтс инспектор Траскотт рөлінде ойнаған. Режиссерлікті Чарльз Маровиц, ал декорациялық жұмысты Тони Карратерс жасады. Ол 1968 жылдың 18 наурызында ашылды. Бұл пьеса Джон Тиллингердің режиссерлігімен Манхэттен театры клубында қойылды. Ол 1986 жылдың 18 ақпанында ашылды. 1986 жылғы ең жақсы жаңартылған қойылым және ең жақсы режиссер үшін Сыртқы сыншылар шеңберінің сыйлығына ие болды. Патрик О'Коннелл МакЛивиді, Диарбла Моллой Фэйді, Бен Уолден Халды, Колин Хёрли Деннисті, Дэвид Траутон (1975 жылғы Корольдік театр қойылымында Халды ойнаған) Трускотты, ал Ричард Ходер Медоусты сомдады. «The Independent», «The Daily Telegraph», «The Guardian» және «Sunday Express» газеттерінде қойылым туралы жағымды пікірлер жарияланды. Майкл Биллингтон «The Guardian» газетінде «Loot» пьесасына бес жұлдыз берді, Фентименнің Ортонның жұмысындағы «шок тактикасына» сілтеме жасағанын атап өтті және былай деді: «Нәтиже тек қана бүлдіруші мәтінді ғана емес, сонымен қатар Майкл Фентименнің жоғары деңгейдегі қойылымын ұсынады, ол бізге Ортонның әзіл-сықағының артында тұрған маңызды ниетін еске салады».
Фильм нұсқасы
Loot 1970 жылы Сильвио Наризанно режиссерлік еткен, Ричард Аттенборо, Ли Ремик, Хайвел Беннет және комик Дик Эмири қатысқан, сол аттас фильмге айналдырылды.