Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби форма
Literary form
Өлең-жыр драмасы – актер көрермен алдында орындау үшін, өлеңмен (яғни, жол аяғы бар) жазылған кез келген драма. Аят драмасы деп саналуы үшін пьесаның көп бөлігі өлеңмен жазылуы керек, бірақ толығымен өлең болуы міндетті емес. Өте ұзақ уақыт бойы өлең драмасы Еуропадағы драманың басым түрі болды (сонымен қатар Еуропадан тыс мәдениеттерде де маңызды рөл атқарды). Грек трагедиялары, Расиннің пьесалары, Уильям Шекспирдің, Бен Джонсонның және Джон Флетчердің драмаларының көп бөлігі, сондай-ақ Гётенің «Фауст» және Хенрик Ибсеннің ерте пьесалары өлең түрінде жазылған. Еуропаның көп бөлігінде өлең драмасы көркем өнердің маңызды түрі болып сақталған, ал ағылшын тілінде ол, көбінесе, Шекспирмен байланысты. Ағылшын тілінде өлеңдер жазылуын жалғастырды. Жаңа мыңжылдықта өлең-жыр драмасына қызығушылық қайта жанданды. Олардың кейбіреулері бос өлең немесе иамбикалық пентаметрде жазылып, Шекспирдің стильімен диалог құруға тырысады. Майк Бартлетттің «Король Карл III» пьесасы иамбикалық пентаметрде жазылған, Вест-Энд пен Бродвейде қойылды және түпнұсқа актерлік құрамымен BBC үшін түсірілді. Сол сияқты, Дэвид Хирсонның «La Bete» пьесасы Мольердің фарстарын рифмаланған жұптарда қайта жасайды, Атлантиканың екі жағында да сәтті қойылымдарға ие болды. Дэвид Айвз, абсурдтық туындыларымен танымал, соңғы жылдары «transladaptation» (оның айтуынша) – француз фарстарын аудару және жаңартумен айналысты, мысалы, «Өтірік мектебі» және «The Metromaniacs», екеуі де Нью-Йоркте премьераланды. Өлеңдік драмаға деген қызығушылықтың артуына байланысты театр компаниялары «жаңа Шекспир» пьесаларын іздеп жүр. 2017 жылы Американың Шекспир орталығы Шекспирдің жаңа замандастарын (SNC) құрды, олар Шекспирдің канонымен диалог құратын жаңа пьесаларды қабылдайды. Бұл Орегон Шекспир фестивалінің Шекспир пьесаларының «қазіргі заманғы ағылшын тіліндегі» нұсқаларын тапсыруына жауап ретінде жасалды. SNC COVID-19 пандемиясы басталғаннан бері тоқтап тұр. Дегенмен, ХХІ ғасырда театр өкілдері Шекспирден шабыттанған драмалық мәтіндер мен театрлық қойылымдардан өзге, өлең мен гибридтік формаларды кеңірек қолданды. Трансұлттық зерттеуші Касия Лех, қазіргі заманғы тәжірибелер өлең драмасының шекарасын және оның дәстүрлерін батыс театрында, соның ішінде ағылшын тіліндегі театр, сондай-ақ поляк, испан және орыс тілдерінде сынауға тырысатынын көрсетті. Лех өлеңнің қазіргі театр практикасы үшін ерекше маңызды екенін айтады, өйткені оның ырғақты және лексикалық деңгейлері арасындағы диалогтық қарым-қатынас жаһандану дәуіріндегі көп түрлілікті көрсетеді. Лех поляк Радослав Рыччик және испандық-британдық Teatro Inverso сияқты суретшілер көптілді контексттерде өлеңдерді «әлеуметтік-саяси күш ретінде және шетелдік драматургияның платформасы ретінде тілдер аралық процестермен айналысу және ой жүгірту үшін перформативтік құрал ретінде» пайдаланатынын талқылайды. Нигериялық Инуа Элламс географиялық, ұлттық және уақытша шекаралардан тысқары шығатын өзінің жеке басын зерттейді. Ресейлік Ольга Шиляева өзінің 2018 жылғы «28 күн. Менструалдық цикл трагедиясы» (28 Days. The tragedy of a menstrual cycle) пьесасында өлең арқылы менструацияның тәжірибесі туралы айтады. Ирландиялық Стефани Прейснер өзінің «Біздің әкеміз» (2011) және «Солпадейн – менің жігітім» (2012) пьесаларында автобиографиямен және өзінің көптеген тұлғаларымен ойнайды, «оның орындаған кейіпкері, орындаушы, жазушы және Ирландияның жас буынының дауысы ретінде күрт саяси, әлеуметтік және жеке өзгерістерге тап болып, болжамдылықты іздеп жүрген» жағдайды бейнелейді.
Verse drama is any drama written significantly in verse (that is: with line endings) to be performed by an actor before an audience. Although verse drama does not need to be primarily in verse to be considered verse drama, significant portions of the play should be in verse to qualify. For a very long period, verse drama was the dominant form of drama in Europe (and was also important in non European cultures). Greek tragedy and Racine's plays are written in verse, as is almost all of William Shakespeare's, Ben Jonson's and John Fletcher's drama, and other works like Goethe's Faust and Henrik Ibsen's early plays. In most of Europe, verse drama has remained a prominent art form, while at least popularly, it has been tied almost exclusively to Shakespeare in the English tradition. In the English language, verse has continued. In the new millennium, there has been a resurgence in interest in the form of verse drama. Some of them came in blank verse or iambic pentameter and endeavour to be in conversation with Shakespeare's writing styles. King Charles III by Mike Bartlett, written in iambic pentameter, played on the West End and Broadway, as well as being filmed with the original cast for the BBC. Likewise, La Bete by David Hirson, which endeavours to recreate Moliere's farces in rhyming couplets, enjoyed several prominent productions on both sides of the Atlantic. David Ives, known best for his short, absurdist work, has turned to "transladaptation" (his word) in his later years: translating and updating French farces, such as The School for Lies and The Metromaniacs, both of which premiered in New York City. With the renewed interest in verse drama, theatre companies are looking for "new Shakespeare" plays to produce. In 2017, the American Shakespeare Center founded Shakespeare's New Contemporaries (SNC), which solicits new plays in conversation with Shakespeare's canon. This was partially in response to the Oregon Shakespeare Festival commissioning "modern English" versions of Shakespeare plays. SNC has been on hold since the start of the COVID 19 pandemic. However, the twenty first century also saw theatre practitioners using verse and hybrid forms in a much wider selection of dramatic texts and theatrical performances and forms than those inspired by Shakespeare. A transnational researcher, Kasia Lech, showed that contemporary practices reach for verse to test the boundaries of verse drama and its traditions in Western theatre, including English language theatre but also Polish, Spanish, and Russian. Lech argues that verse is particularly relevant for contemporary theatre practice because the dialogical relationship between its rhythmic and lexical levels speaks to the globalized world's pluralistic nature. Lech discusses how artists such as Polish Radosław Rychcik and Spanish British Teatro Inverso use verse in multilingual contexts "as a performative tool to engage with and reflect on interlingual processes as a socio political force and as a platform for dramaturgies of foreignness." Nigerian Inua Ellams explores his identity that escapes geographical, national, and temporal boundaries. Russian Olga Shilyaeva in her 2018 28 дней. Трагедия менструального цикла (28 Days. The tragedy of a menstrual cycle) uses verse to talk about experience of menstruation. Irish Stefanie Preissner in her Our Father (2011) and Solpadeine Is My Boyfriend (2012) plays with autobiography and her multiple identities "as the character she performs, as the performer, the writer, and a voice of a young generation of Ireland facing the drastic political, social, and personal changes and desperately looking for predictability."
Драмалық өлең
Драмалық өлең – поэзия түрінде жазылған, пьеса сияқты драмалық шығармада кездеседі. Драмалық өлең дәстүрі көне Грекия заманына дейін жетеді. Ағылшын Ренессансы ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде драмалық өлеңнің өркендеу шегі болды, онда Бен Джонсон, Кристофер Марлоу және Уильям Шекспир сияқты драматургтер драмалық құрылым және поэзиялық форма үшін жаңа тәсілдерді дамытты. Мысалы, «Жазғы түнгі арман» сияқты кейбір пьесаларда ұзақ рифмаланған өлеңдер болғанымен, драмалық өлеңнің көп бөлігі бос өлең түрінде жазылған; сонымен қатар, прозалық бөлімдер де кездеседі. Драмалық өлеңнің танымалдылығы XIX ғасырда азайды, осы кезде Генрих Ибсен сияқты драматургтердің прозалық және әңгімелесу стилі басым болды және Джордж Бернард Шоу оны ағылшын тіліне бейімдеді. Өлеңдік драма ирландиялық театрдың дамуына да үлес қосты.
Dramatic verse occurs in a dramatic work, such as a play, composed in poetic form. The tradition of dramatic verse extends at least as far back as ancient Greece. The English Renaissance saw the height of dramatic verse in the English speaking world, with playwrights including Ben Jonson, Christopher Marlowe and William Shakespeare developing new techniques, both for dramatic structure and poetic form. Though a few plays, for example A Midsummer Night's Dream, feature extended passages of rhymed verse, the majority of dramatic verse is composed as blank verse; there are also passages of prose. Dramatic verse began to decline in popularity in the nineteenth century, when the prosaic and conversational styles of playwrights such as Henrik Ibsen became more prevalent, and were adapted in English by George Bernard Shaw. Verse drama did have a role in the development of Irish theatre.
Шкафтағы драма
1800 жылдар шамасындағы маңызды үрдіс – жабық драма: сахнаға қойылудың орнына, беттен оқуға арналған өлеңмен жазылған драма. Байрон мен Шелли, сондай-ақ көптеген белгісіз авторлар, жабық драмаға көп уақыт арнады, бұл өлеңдік трагедияның қажеттілігін жойғанын көрсетеді. Яғни, XVIII ғасырдың ақындары поэтикалық драмалар жаза білсе де, XIX ғасырдың басында жаңа үлгілерге деген қоғамдық қызығушылық азайды және оларды сахналаудың коммерциялық пайдасы болмады. Опера оның орнына өлеңдік драманы ән ретінде қабылдады: өлең либреттосы әлі де сәтті болуы мүмкін. Дегенмен, жабық драмаға айналған өлеңдік драма практикалық театр мен қойылымнан тыс, ұзақ поэзиялық формаға айналды. Робертсон Дэвис «Чердактан дауыс» кітабында жабық драманы «әдебиеттің ең көңілсіз түрі, екінші қолдан және ескірген тәжірибеден туған нәрсе!» деп сипаттады. Бірақ шындығында, оның көп бөлігі Виктория дәуірінде және одан кейін жазылды, тіпті өшіп бара жатқан эпосқа қарағанда одан ұзақ формасы көбірек танымал болды. Мысалы, Майкл Филд және Гордон Боттомли осы жанрда жемісті жұмыс істеді.
An important trend from around 1800 was the closet drama: a verse drama intended to be read from the page, rather than performed. Byron and Shelley, as well as a host of lesser figures, devoted much time to the closet drama, in a signal that the verse tragedy was already in a state of obsolescence. That is, while poets of the eighteenth century could write so so poetic dramas, the public taste for new examples was already moving away by the start of the nineteenth century, and there was little commercial appeal in staging them. Instead, opera would take up verse drama, as something to be sung: it is still the case that a verse libretto can be successful. Verse drama as such, however, in becoming closet drama, became simply a longer poetic form, without the connection to practical theatre and performance. According to Robertson Davies in A Voice From the Attic, closet drama is "Dreariest of literature, most second hand and fusty of experience!" But indeed a great deal of it was written in Victorian times, and afterwards, to the extent that it became a more popular long form at least than the faded epic. Prolific in the form were, for example, Michael Field and Gordon Bottomley.
Жалпы драмалық поэзия
Драмалық поэзия – оқиғаны немесе жағдайды баяндау үшін қатысушы кейіпкерлердің тілі мен әңгімесін пайдаланатын кез келген поэзия түрі. Драмалық поэзияның басты түрлері – театрға арнап жазылған пьесаларда және либреттоларда кездесетін, бұрын талқыланған түрлер. Сонымен қатар, драмалық өлеңнің тағы да бірнеше формалары бар: олардың ішінде Роберт Браунинг, Альфред Теннисон және Шекспир сияқты авторлар жазған драмалық монологтар да бар.
Dramatic poetry is any poetry that uses the discourse of the characters involved to tell a story or portray a situation. The major types of dramatic poetry are those already discussed, to be found in plays written for the theatre, and libretti. There are further dramatic verse forms: these include dramatic monologues, such as those written by Robert Browning and Alfred Tennyson and Shakespeare.