Кіріспе

Лиебандық монах және теолог Беат (лат. Beatus of Liébana) – монах, теолог және Апокалипсис туралы түсіндірмелердің авторы, бұл Апокалипсис туралы бұрынғы авторитеттердің пікірлерінің ықпалды жинағы. Ол үшін мұндай еңбектерді қарау және оқу – қасиетті амал, қасиетке қатысты амал сияқты болған. Беат кітапты оқуды денемен теңестірді, сондықтан кітапты оқыған адам Христианмен біртұтас болады. Ол сондай-ақ, Испанияда алғаш рет Толедо епископы Элипанд ұсынған, Мәсіхтің Құдайдың асырап алған ұлы екенін айтатын, еретикалық сенімге қарсы күресті. Беат туралы оның еңбектерінен басқа ештеңе белгілі емес. Ол монах және, мүмкін, Астурия Корольдігіндегі Санто Торибио де Лиебана монастырының аббаты болған, бұл Маврлардың билігінен тыс қалған Испанияның жалғыз аймағы еді. Беат замандастарына жақсы танымал болған. Ол көрнекті христиан ғалымы Алкуинмен хат алмасып, Астурияның Альфонсо I-нің қызы және Астурияның Силоның әйелі Адосинда патшайымының сенімді адамы болды. "Беаттың өмірі" деген шамаланған өмірбаян 17 ғасырдағы жалғандық екені анықталды және тарихи құндылығы жоқ.

Апакалипсис туралы түсініктеме

Ол бүгінде 776 жылы жазылған, кейін 784 және 786 жылдары қайта қарастырылған «Апокалипсис туралы түсініктеме» авторы ретінде ең жақсы есте қалады. Түсініктеме – білімділікпен ерекшеленетін, бірақ аса жаңалықтары жоқ еңбек. Ол негізінен Августин Гиппондық, Тиконий, Амброзий, Ириней және Севильялық Исидор сияқты шіркеу қайраткерлерінің мәтіндерінен алынған үзінділерден құралған. Беат ең көп Тиконийдің жоғалған түсініктемесіне сүйенді, оның жазбалары оның еңбегіне көптеген мәтіндерді ұсынды. Соңғы қайта қарастыру кезінде Беат Даниял кітабына Иеронимнің түсіндірмесін қосты. Бұл түсініктеме орта ғасырларда танымал болды және 9-13 ғасырлар аралығында кем дегенде 32 қолжазбада (көбінесе «беатус» деп аталады) сақталған. Беаттың еңбегінің замандас көшірмелері сақталған жоқ. Барлық қолжазбалар толық емес, ал кейбіреулері тек фрагменттер түрінде ғана сақталған. Олардың 26-сы жоғары деңгейде безендірілген және мозарабтық сәулелендіру стилінің ең көрнекті үлгілерінің бірі болып есептеледі.

Беатус картасы

Картографтарды ерекше қызықтыратын нәрсе – "Түсіндірмелердің" екінші кітабына енген әлем картасы. Көптеген орта ғасырлық карталар тек Еуропа, Азия және Африканың үш белгілі құрлығын көрсетсе, Беат картасында төртінші, белгісіз құрлық та бейнеленген. Картаның бастапқы мақсаты – елшілердің әлемнің барлық бөліктерінде, соның ішінде төртінші құрлықта уағыз айтқанын көрсету еді. Алғашқы карта жоғалып кетті, бірақ бірнеше көшірмесі сақталды, олардың барлығында шығысқа қарай бағытталған және одан төрт өзен ағып шығатын жұмақ суреттелген.

Бала асырап алу туралы дау

Беат Испаниядағы бала асырап алушылықтың бір түріне – Мәсіхтің Құдайдың ұлы ретінде асырап алынғаны туралы сенімге қарсы күресті. Бұл идеяны алғаш Толедо епископы Элипанд пен Иберия түбегіндегі Ургель епископы Феликс ұсынды. Элипанд пен Феликс Исаның адамдық жаратылысына қатысты Құдайдың асырап алған ұлы екенін мәлімдеді, осылайша Мәсіхтің құдайлығы мен адамдығы арасындағы айырмашылықты күшейтті. Беат және Алькуин мен Аквилеялық Паулин II сияқты бала асырап алушылыққа қарсы болғандардың қорқынышы, бұл көзқарас Құтқарушының тұлғасын бөліп, оның кірігуінің нақтылығын жоғалтады деген болды. Сонымен қатар, көптеген дінтанушылар бұл бала асырап алушылықтың Несторийшілдіктің жаңа түрі екеніне алаңдады. 794 жылы Элипанд Галлия епископтарына жолдаған хатында Беатты жалған пайғамбар деп атап, оны әлемнің аяқталуы жақындады деген жалған хабарды таратты деп айыптады. Осы дауға жауап ретінде Карл 794 жылы Франкфурт соборын шақырды. Соборға жиналған епископтар бала асырап алушылықты ағым ретінде айыптады, ал 798 жылы папа Лео III бала асырап алушылықтың ағым екенін растады.